Skip to main content

Full text of "Part of the Opus tertium of Roger Bacon, including a fragment now printed for the first time"

See other formats 


of  t|)e 

Oniuet^itp  of  il3ortt)  Carolina 


Cntio 
^5i 


UNIVERSITY    Cf   NORTH    CAROLINA 


BOOK    CARD 

Please  keep   this  card  in 
book  pocket 


v 


I 
I 

<r. 


n 


I     s 


i»  « 


THE  LIBRARY  OF  THE 

UNIVERSITY  OF 

NORTH  CAROLINA 

AT  CHAPEL  HILL 


ENDOWED  BY  THE 

DIALECTIC  AND  PHILANTHROPIC 

SOCIETIES 


BX3601 
.B7 
V.  k 


J 


7mm,^.!Z?/ ''■''■ '^^  CHAPEL 


00023617864 


This  book  is  due  at  the  LOUIS  R.  WILSON  LIBRARY  on  the 
last  date  stamped  under  "Date  Due."  If  not  on  hold  it  may  be 
renewed  by  bringing  it  to  the  library. 


DATE 
DIE 


RET. 


DATE 
DUE 


RET. 


4^^=^4988 


mLJJg^ 


Hi^ 


:lL2oos- 


TJ 


^V': 


Digitized  by  the  Internet  Archive 

in  2011  with  funding  from 

University  of  North  Carolina  at  Chapel  Hill 


http://www.archive.org/details/partofopustertiu04baco 


BRITISH 
SOCIETY   OF    FRANCISCAN    STUDIES 

VOL.  IV 


3Li6t  ot  ©fficers  ot  tbe  Society,  1912. 

Hon.  President : — 
Paul  Sabatier. 


Committee  : — 
A,  G.  Little,  Chairman. 
Professor  T.  W.  Arnold. 

G.    G.    COULTON. 

P.  Descours. 

Rev.  W.  H.  Frere. 

T.  E.  Harvey,  M.P. 

C.  L.  Kingsford. 

Professor  W.  P.  Ker. 

E.  Moon. 

Rev.  Canon  H.  Rashdall. 

Rev.  H.  G.  Rosedale. 

Professor  M.  E.  Sadler. 

Miss  E.  Gurney  Salter, 

Professor  T.  F.  Tout. 

Hon.  Secretary  and  Treasurer : — 

Mr.  Paul-Descours,  65  Deauville  Road,  Clapham  Park, 

London,  S.W. 


PART  OF  THE  OPUS  TERTIUM 


OF 


ROGER    BACON  li^^^ 

INCLUDING   A   FRAGMENT    NOW   PRINTED   FOR 
THE  FIRST   TIME 


EDITED    BY 

A.    G.    LITTLE 


ABERDEEN:   THE  UNIVERSITY  PRESS 
1912 


PREFATORY  NOTE. 

A  WORD  is  due  to  the  members  of  the  Society  to  explain 
the  substitution  of  another  volume  on  Roger  Bacon  for 
the  promised  volume  on  the  Franciscans  in  Ireland. 
Father  Fitzmaurice,  O.F.M,,  who  is  responsible  for  the 
latter,  has  been  appointed  guardian  of  the  Franciscan 
Convent  at  Waterford,  and  has  had  neither  the  leisure 
nor  the  materials  for  the  prosecution  of  his  historical 
studies.  It  was  necessary  therefore  to  issue  something 
else  this  year  ;  and  the  discovery  of  an  unknown  frag- 
ment of  Roger  Bacon,  together  with  the  near  approach 
of  the  seventh  centenary  of  his  birth  (i  2 14- 1 914),  which 
it  is  proposed  to  celebrate  in  a  manner  worthy  of  the 
greatest  champion  of  experimental  science  in  the  Middle 
Ages,  suggested  the  present  volume, 

A.  G.  L. 


CONTEiNTS. 

PAGE 

Introduction      viii 

Summary  of  the  Part  of  the  Opus  Tertium  here 

Printed       ...         ...         ...         ...         ...         ...xxxi 

Part  of  the  Opus  Tertium — 

De   Utilitate   Matheniatice  ad  Rem  Publicani   dirigen- 
darn 

De  radicibus  judiciorum  astrologle    ... 

De  locis  mundi 

De  bonis  promovendis  et  malis  impediendis 
De  Perspectiva    ... 

De  decern  necessariis  que  ad  visum  requiruntur,  cap 

Que  sint  visibilia,  que  in  viginti  duo  distincta  sunt, 
cap.  ii. 

De  particularibus  modis  videndi,  cap.  iii. 

De  bonitate  videndi,  cap.  iiii. 

De  triplicibus  universalibus  modis  videndi,  cap.  v, 

De  cognitione  rei  vise  per  sillogismum,  cap.  vi. 

De  tribus  partibus  perspective,  cap.  vii. 

De  visu  facto  per  lineam  fractam,  cap.  viii. 

De  comparatione  scientie  ad  sapientiam,  cap.  viiii. 
De  Scientia  Experimentorum 

De  scientia  quinte  essentie    ... 
De  Morali  alias  Civili  Scientia 

De  secunda  parte  scientie  moralis     ... 

De  tercia  parte  moralis  philosophic  ... 

De  quarta  parte  moralis  philosophic 

De  quinta  parte  philosophic  moralis 
De  Opere  Minori 
De  Enigmatibus  Alkiniie 

De  expositione  enigmatum  alkimie  ... 

De  clavibus  alkimie    ... 


I 

5 

9 

13 

20 


26 
28 
29 

30 
32 
34 
37 
40 

43 
47 
55 
57 
59 
61 

75 
77 
80 

83 
86 


INTRODUCTION. 

On  22  June,  1266,  Clement  IV.  (who  had  been  elected  Pope 
on  5  February,  1265)  wrote  to  Friar  Roger  called  Bacon  of 
the  Order  of  Minors,  thanking  him  for  his  letter  and  for  the 
viva  voce  explanations  furnished  by  "  our  beloved  son  G.  called 
Bonecor,  knight".^  "  In  order  (the  Pope  continues)  that  we 
may  better  understand  your  meaning  we  command  you  by 
apostolic  writings,  notwithstanding  the  precept  of  any  prelate 
to  the  contrary  or  any  constitution  of  your  Order,  to  send  to 
us  as  soon  as  possible  a  fair  copy  of  that  work  which  before 
we  became  Pope  we  asked  you  to  communicate  to  our  beloved 
son  Raymond  de  Laon ;  and  to  explain  to  us  by  your  letter 
the  remedies  which  you  think  advisable  for  the  dangers  which 
you  lately  pointed  out ;  and  this  you  shall  do  without  delay 
as  secretly  as  you  can." 

In  answer  to  this  command  Roger  Bacon  composed  the 
Opus  Majus  (for  the  Pope  was  wrong  in  thinking  that  the 
work  was  already  written).  The  Opus  Majus  goes  by  various 
names  :  Opus  Majus  or  Opus  Primum  or  Principale  in  contra- 
distinction to  the  Opus  Minus  or  Opus  Secundum,  and  to  the 
Opus  Tertium :  Tractatus  prcsambulus  in  contradistinction  to 
the  Scriptura principalis  or  Scriptum principale,  an  encyclopaedic 
work  on  all  the  sciences  which  Bacon  hoped  to  write  but  never 
completed.  In  the  text  of  the  work  itself  Bacon  usually 
alludes  to  it  as  haec  persuasio.  Throughout  he  emphasizes  the 
practical  usefulness  of  knowledge  in  a  way  likely  to  appeal  to 
the  man  of  the  world. 

The  Opus  Majus  consists  of  the  following  seven  parts  of 
unequal  length  : — 

1  Bliss,   in    Cal.   of  Papal  Registers,    I.,  420,  reads   "Bone   Cornules  "    for 
"  Bonecor  miles  ". 

viii 


INTRODUCTION  ix 

I.  On  the  causes  of  human  ignorance. 

II.  On  the  connexion  of  philosophy  with  theology. 

III.  On  the  usefulness  of  the  study  of  languages. 

IV.  On  the  usefulness  of  mathematics  : — 
I.  In  praise  of  mathematics. 

2-4.  On  physical  forces  and  their  subjection  to  mathe- 
matical laws. 
[5].  The  application  of  mathematics  to  sacred  subjects, 
including  j'udicia  astronomiae  and  correctio  calendarii. 
[6].  The  application  of  mathematics  to  political  matters, 
divided  into  a  treatise  on  Geography  and  a  treatise 
on  Astrology. 
V.   On  the  science  of  optics. 
VI.  On  experimental  science. 
VII.   On  moral  philosophy. 
All  these  are  printed  in  Bridges'  edition,  except  the  last  two 
(fifth  and  sixth)  divisions  of  Part  VII.,  which  are  missing. 

After  finishing  the  Opus  Majus,  Bacon  was  induced  to 
compose  the  Opus  Minus  by  the  following  considerations : 
(i)  a  single  work  might  be  lost  on  the  way ;  (2)  the  manifold 
occupations  of  the  Pope  made  a  short  summary  and  an  easier 
■exposition  of  many  difficulties  desirable ;  (3)  some  matters 
had  been  forgotten  in  the  first  work  and  might  be  inserted  in 
the  second  ;  (4)  "  having  found  remedies  for  earlier  difficulties 
I  could  add  some  necessary  things  which  I  was  not  able  to 
insert  before" — a  cryptic  saying  which  perhaps  refers  to  the 
alchemical  treatises  included  in  the  Opus  Minus} 

The  Opus  Majus  and  the  Opus  Minus,  together  with  the 
De  multiplicatione  specierum  and  a  separate  treatise  on  Alchemy, 
were  sent  to  the  Pope  by  the  hand  of  John,  Roger  Bacon's 
favourite  pupil. ^ 

The  same  reasons  which  led  Bacon  to  write  the  Opus 
Minus  next   led   him  to  undertake  the   Opus   Tertium,^  with 

^Opus  Tert.,  ed.  Brewer,  pp.  5,  42-3 ;  cf.  p.  77  below. 

^  Ibid,  pp.  3,  227,  230;    ed.  Duhem,    pp.   164,  183  (=  pp.  61,  82  below). 
(Cf.  Comp.  Studii,  ed.  Brewer,  p.  414.) 
^  Opus.  Tert.,  ed.  Brewer,  p.  67. 


X  INTRODUCTION 

which  we  are  specially  concerned.  Bacon  was  writing  this  in 
1267,^  There 'is  no  evidence  that  it  was  ever  sent  to  the  Pope 
(who  died  29  November,  1268),  or  indeed  that  it  was  ever 
finished. 

The  Opus  Tertiuin  as  edited  by  Brewer  consists  of  seventy- 
five  chapters  (the  division  into  chapters  being  modern). 

Chaps.  I. -XXI.  form  an  introduction  and  incorporate  much 
of  the  introductory  matter  of  the  Opus  Minus. 

Chap.  XXII.  summarizes  Opus  Majus,  Part  I. 

Chaps.  XXIII.-XXIV.  are  concerned  with  Opus  MaJus, 
Part  II. 

Chaps.  XXV.-XXVII.  are  concerned  with  Opus  Majus, 
Part  III. 

Chaps.  XXVIII. -XXIX.  is  concerned  with  Opus  Majus, 
Part  IV.,  Dist.  i. 

Chaps.  XXX. -XXXV.  are  concerned  with  Opus  Majus, 
Part  IV.,  Dist.  ii. 

Chap.  XXVI.  is  concerned  with  Opus  Majus,  Part  IV., 
Dist.  iii. 

Chaps.  XXX VI I. -LI I.  are  concerned  with  Opus  Majus, 
Part  IV.,  Dist.  iv. 

Chaps.  LIII.-LXIV.  are  concerned  with  Opus  Majus, 
Part  IV.,  Mathematicae  in  divinis  utilitas  (Bridges,  175-238). 

Chap.  LXV.  is  concerned  with  Opus  Majus,  Part  IV., 
Judicia  Astronomiae  {ibid.,  238-53). 

Chaps.  LXVI.-LXXI.  are  concerned  with  Opus  Majus, 
Part  IV.,  Correctio  Calendarii (ibid. ,  269-85). 

Chaps.  LXXII.-LXXV.  deal  with  music  and  do  not  corres- 
pond to  any  section  in  Opus  Majus. 

It  will  thus  be  seen  that  the  Opus  Tertium  as  edited  by 
Brewer  stopped  short  in  its  analysis  of  the  Opus  Majus,  in 
Part  IV.  of  that  work,  containing  nothing  on  the  last  two 
sections  of  Part  IV.,  and  nothing  on  Parts  V.,  VI.  and  VII. 

In  1909,  Professor  Duhem  of  Bordeaux  published  the  most 
important  Roger  Bacon  discovery  that  has  been  made  in  recent 
years  under  the  title  Un  fragment  inedit  de  I' Opus  Tertium  de 

1  Opus  Tert.,  ed.  Brewer,  pp.  277,  278. 


INTRODUCTION  xi 

Roger  Bacon  (Quaracchi).  This  fragment,  hidden  in  a  MS.  in 
the  Bibliotheque  Nationale  ^  under  the  title  Tertius  liber  Alpe- 
tragii,  contained  the  summary  of  Part  V.  of  the  Opus  Majus 
(including  a  long  digression  on  the  motions  of  celestial  bodies), 
of  Part  VI.  (in  which  is  inserted  a  discussion  on  the  halo  and 
its  relation  to  the  rainbow),  and  of  Part  VII.,  including  the  last 
two  unknown  sections.  This  is  followed  by  a  brief  summary 
of  the  Opus  Minus,  three  chapters  on  alchemy,  and  finally  the 
beginning  of  a  treatise  De  reruni  naturalium  generatione. 

Professor  Duhem  pointed  out  that  there  still  remained 
a  gap  between  the  end  of  the  fragment  edited  by  Brewer  and 
the  beginning  of  the  fragment  discovered  by  himself:  we  still 
lacked  the  summary  and  commentary  in  the  Opus  Tertiujn  of 
the  last  two  sections  of  Part  IV.  of  the  Opus  Majus,  those 
namely  dealing  with  geography  and  astrology — or,  as  Bacon 
puts  it,  with  the  value  of  mathematics  in  affairs  of  State.  The 
missing  portion  has  now  been  discovered  and  is  printed  on 
pp.  I- 19  of  this  volume  for  the  first  time. 

The  Manuscripts. — I.  Winchester  College  MS.  39. 

My  attention  was  drawn  to  this  MS.,  which  I  had  failed  to 
note  in  my  List  of  Roger  Bacon's  Works,  by  Dr.  M.  R.  James, 
and  I  desire  to  thank  the  College  authorities  (and  especially 
Mr.  Hardy,  the  Acting  Librarian,  and  Mr.  Chitty,  the  Bursar) 
for  allowing  me  free  access  to  the  MS.  and  for  sending  it  to 
the  British  Museum  for  my  use. 

The  manuscript  was  apparently  '  presented  to  the  College 

^  No.  10264,  fonds  latin. 

"This  is  not  quite  certain.  The  inscription  "  ex  dono  Willelmi  Mory  quon- 
dam huius  collegii  alumni — 1543°  "  occurs  on  the  first  leaf  of  the  volume :  but 
the  contents  of  the  volume  appear  at  one  time  to  have  been  bound  separately. 
The  old  catalogue  printed  by  Bernard  in  his  Cafalogi  Librorum  MSS.  Angliae 
et  Hiberniae,  Oxon.  1697,  Tom.  II.,  Part  i.,  p.  30  mentions  :  "  24,  Liber  de 
Famulatu  Philosophiae  Evangelicae  "  (which  is  another  name  for  the  Tractatiis 
de  Consider atione  Quintae  Essentiae,  the  first  treatise  in  the  volume  now  num- 
bered 39)  :  "26.  Rogeri  Bacon  tractatas  de  multiplicatione  specierum.  Ejusdem 
varii  tractatus  de  Sapientia  Divine,  ostendentes  quomodo  Mathesis,  Grammatica, 
&c.  inserviunt  Theologiae "  (i.e.  the  remaining  treatises  in  the  volume  now 
numbered  39).  All  the  treatises  belong  to  the  same  period  and  are  written  on 
paper  of  the  same  size. 


xii  INTRODUCTION 

(along  with  others^)  in  1543  by  William  Moryn,  quondam 
■hujus  collegii  alumnus.  It  is  on  paper,  contains  206  leaves,  not 
numbered,  measuring  c.  1 2-^  x  8  in.,  and  dates  from  the  middle 
of  the  fifteenth  century.  It  is  not  rubricated,  blanks  being  left 
for  the  initials.     The  contents  are  : — 

(i)  Tractatus  de  consideratione  quinte  essentie.  Inc.  Lib.  i. : 
"Dixit  Salomon  cap.  vii°  Sapiencie :  Deus  dedit  mihi  ".  " Ex- 
plicit tractatus  de  5^  essentia  quem  aliqui  attribuunt  magis- 
tro  rogero  bachon,  aliqui  Joanni  de  rucepissa"  {sic)^  etc.,  fif. 
I— 32b. 

(2)  [Alchemical  treatise  without  title.]  Inc.  "  Quesivisti 
quis  trium  lapidum  nobilior  brevior  et  efficacior  plane  hoc  aliis 
libris  declaravi.  ...  In  nomine  sancte  trinitatis  ac  eteme 
iinitatis,  Raimundus.  Cum  in  multis  et  diversis  modis  super 
hoc  regimine  tractavimus.  .  .  .  Expl.  super  gramen  et  tandem 
consequi  gloriam.  Explicit  hoc  totum  quod  paucis  est  bene 
notum,"  ff.  33-42. 

(3)  Tractatus  magistri  Rogeri  Bacon  de  multiplicatione 
specierum.     Inc.  "Primum  igitur  capitulum,"  ff.  47-86. 

(4)  \Rogeri  Bacon  Opus  Maj'us]  "  Pars  prima  hujus  per- 
suasionis  in  qua  excluduntur  4°^  universales  cause  ".  .  .  .  Inc. 
"  Sapientia  perfecta  consideratio  "  :  ending  abruptly  with  the 
words  "transit  in  Cili[ciam]"  in  the  treatise  on  Geography  in 
Opus  Majus,  Part  IV.  (Bridges,  I.,  350),  "ciam"  forming  the 
catchword  of  the  next  (lost)  quire,  ff.  87-182. 

(5)  [The  fragment  here  printed.]  Inc.  "Post  hec  sequitur 
operacio  mathematice.  ..."  Expl.  "  fraudulentum.  ffinitur 
2"^  opus  fratris  Rogeri  Bacon,"  ff.  183-98. 

Mr.  Hardy  informs  me  that  one  William  Moryn  of  the  parish  of  Alding- 
boume  (Sussex),  entered  the  College  in  1524  aged  13. 

^  Among  them  appears  to  have  been  a  small  MS.  treatise  of  thirteen  leaves,  on 
paper,  late  fifteenth  century,  ascribed  to  Bacon ;  it  vv^as  at  one  time  bound  up  with 
a  printed  copy  of  the  Obligationes  Strodi  which  was  given  to  the  College  by 
William  Moryn.  The  MS.  treatise,  now  numbered  Y.  8.,  begins  :  "  Scribo  vobis 
qui  vultis  de  mutabilibus  pronosciorum  elem'^ntorum  que  ab  astris  contingunt 
omni  tempore  seculi  huius.  Obsecro  igitur  ne  quis  dicta  faciliter  reiciat  hec  (?) 
sed  experimento  credat  magis  et  teneat  veritatem."  The  colophon  runs:  "Ex 
plicit  tractatus  subtilissime  consideracionis  fratris  R.  B.  ordinis  minorum  qui 
experimentarius  dicitur". 


INTRODUCTION  xiit 

(6)    Opus   3'"  fratris   Rogeri  Bacon.      Inc.    "  Sanctissimo 
patri,"  ending   abruptly  with  the  words  "de  his  radicibus" 
(Brewer,  p.  38),  ff.  199-206. 

Some  characteristics  of  §  5 ,  the  fragment  here  printed,  may 
be  noted.     Another  hand  begins  here  :  the  writing  is  poor  and 
at  first  remarkably  cramped :  fifty-two  lines  are  crowded  on  to 
the  first  page  ;  on  the  remaining  pages  the  number  of  lines  varies 
between  forty-three  and  forty-nine.     Blanks  of  different  sizes 
are  left  for  the  initials :  I  have  endeavoured  to  represent  these 
variations  in  the  printed  text.     The  largest  blank,  extending 
over  four  lines  of  the  MS.  text,  is  that  for  the  first  initial.     The 
inference  is  that  the  scribe  was  copying  from  a  manuscript  which 
began  at  this  point  and  that  he  regarded  this  as  the  beginning 
of  a  treatise.      There  are  no  titles  or  rubrics  of  any  sort. 
II.   Tanner  MS.  116  in  the  Bodleian. 

This  volume  is  a  small  folio  of  1 1 1  leaves,  on  parchment, 
double   columns,    dating    from    the   end    of    the    thirteenth 
century,  formerly  in  the  possession  of  Archbishop  Sancroft. 
It  contains  several  extracts  from  Roger  Bacon's  works  (in- 
cluding the  missing  fragment  of  1  the  Opus  Tertiuni)  which  are 
not  noticed  in  the  Catalogue.      I  give  a  list  of  the  contents  of 
the  first  part  of  the  volume,  marking  with  an  asterisk  those 
items  which  are  included  in  the  following  pages  (the  last  part 
of  the  volume  does  not  concern  our  immediate  purpose), 

(l)   Tractatus  breviset  utilis  ad  declarandurn  quedam  obscure 
dicta  in  libro  Secreti  Secretorum  Aristotilis  .   .  .  quern  tractatuni 
fecit /rater  Rogerus  Bacun  de  ordine  niinorum.  intuitu  caritatis 
ad  instructionem  quorundani  sapientuni..  ..  .  .  (fol.  i — 6''). 

*(2)  Item  capitulum  extractmn  de  quodam  opere  quod  fecit 
idetn  frater  Rogerus  Bacun  de  ordine  ininorum  ad  mandatuin 
pape  et  valet  ad  exposicionem  dictorum  et  dicendorum  in  textu?- 
"  Sequitur  de  sciencia  experimentali  .  ,  .  ,  .  sicut  aves  in- 
viscatas.     Explicit  "  (fol.  6r — 8r)  [i.e..  pp.  43-54  below]. 

*(3)  Item,  bene  post  in  eodem  libro  dicit:  "  Deinde  cogitavi 
opus  aliud  mittere  ,  .  .  et  sic  terrainatur  intencio  operis  utri- 
usque  et  sic  explicit  "  (fol.  S»")  [i.e.  pp.  77-9,  below]. 

^  The  text,  namely,  of  the  Sccretum  Secretorum. 


xiv  INTRODUCTION 

(4)  Item  aliud  capituluni  ejusdein  fratris  Rogeri  Bacun  de 
ordine  minorum  de  potestate  verbi  et  illud  capituluni  est  extradum 
de  prima  parte  niajoris  operis  quod  fecit  ad  mandatuin  pape 
dementis.  "  Deinde  comparo  linguarum  utilitatem  ad  eccle- 
siam  Dei  .  .  .  quia  natura  est  instrumentum  divine  operacionis. 
Explicit  capitulum  "  (fol.  Sr — 9^).  [Not  Opus  Majus,  but  Opus 
Tertium,  cap.  xxvi.  ;  Brewer,  pp.  95-100.] 

(5)  Item,  aliud  capitulum  ejusdem  fratris  Rogeri  de  eadem 
materia.  "Vestre  [MS.  Nestre]  peticioni  respondeo  diligenter 
.  .  .  inflammatur  et  lucent"  (fol.  g^ — iir)  [i.e.  Epistola  de 
secretis  operibus  artis  et  naturae,  capp.  i.-v.,  and  the  first  lines 
of  cap.  vi.  ;  Brewer,  pp.  523-36].^ 

*  (6)  Item  frater  Rogerus  Bacun  in  tercio  opere  sic  dicit : 
sed  quod  hie  scribitur  usque  ad  perspectivam  non  est  in  majori 
opere,  sed  tauten  illud  idem  in  secundo  opere  lacius  continetur  et 
aliter  explicatur.  "  Post  hec  sequitur  operacio  mathematice 
ad  rem  publicam  .  .  .  veniunt  Christiani "  (fol.  IF — 13^) 
[i.e.  the  newly  discovered  fragment,  with  an  additional  para- 
graph not  in  the  Winchester  MS.,  pp.  1-19  below]. 

(7)  Liber  Secreti  Secretorum  Aristotilis  ad  regent  Alexandrum-, 
qtii  liber  intitulatur  liber  decent  scienciarum  cum  quibusdam 
declaracionibus  fratris  Rogeri  Bacun  de  orditte  minorum  (fol. 
I3v_65v).2 

III,  Cambridge  University  Library,  Ff  IV.,   12  (fol.  318). 

This  is  a  volume  of  treatises  and  extracts  on  alchemy 
written  by  Robert  Greene  of  Welbe  in  1528  and  1529, 
Among  them  is  a  fragment  of  the  Opus  Tertium  without  title 
(fol.  318  ^^  seq^  containing  the  summary  of  the  fifth  part  of 
the  moral  philosophy,  the  summary  of  the  Opus  Minus,  and 
the  three  chapters  on  alchemy  (pp.  75-89  below).  The  MS. 
appears  to  have  been  copied  neither  from  the  Paris  MS.  nor 

1  This  is  the  earliest  MS.  version  of  the  Epistola  yet  discovered. 

2  Trinity  College,  Cambridge,  MS.  1036  (sec.  xv.)  contains  an  incomplete 
copy  of  the  Tanner  MS.  Dr.  James  has  just  drawn  my  attention  to  IMS.  153  of 
the  McClean  collection  in  the  Fitzwilliam  Museum  (fully  described  in  his  cata- 
logue, 1912).  This  is  of  the  late  fifteenth  century,  and  the  contents  are  exactly 
the  same  as  those  of  the  Tanner  MS.,  from  which  it  is  probably  copied.  I  have 
not,  however,  examined  it. 


INTRODUCTION  xv 

from  the  Winchester  MS.  and  so  to  represent  an  independent 
tradition.  But  the  MS.,  even  apart  from  its  late  date,  is  not 
of  much  value :  the  scribe  is  so  "much  interested  in  alchemy 
that  he  sees  "  Elixir  macedonicus  "  in  Alexander  of  Macedon. 


The  colophon  appended  to  our  fragment  in  the  Winchester 
MS.  at  once  attracts  attention  :  "  ffinitur  2^  opus  fratris  Rogeri 
Bacon".  There  is  no  doubt  that  this  is  a  mistake.  Such 
phrases  as  ' '  nunc  in  hoc  Opere  Tertio  volo  figuras  protrahere," 
together  with  the  references  to  the  Opus  Minus  and  the  fact 
that  the  treatise  includes  a  summary  of  the  Opus  Minus,  prove 
that  we  have  to  do  with  a  fragment  of  the  Opus  Tertium. 
But  "  2™  Opus  "  is  not  a  slip  of  the  pen  for  "  3m  Opus  ".  For 
on  the  next  page,  fol.  199,  which  is  not  the  beginning  of  a 
new  quire,  the  same  scribe  who  wrote  the  treatise  which  he 
calls  "  21"  Opus"  proceeds:  "  Opus  31"  fratris  Rogeri  Bacon. 
Sanctissimo  patri,"  etc.  as  in  Brewer's  edition.  The  mistake 
emphasizes  the  fact  that  the  Opus  Tertium  had  already  been 
split  into  two  parts  and  that  the  connexion  between  them  had 
been  forgotten. 

The  next  question  to  be  answered  is  :  Does  the  newly 
discovered  fragment  fit  on  immediately  to  the  end  of  the  frag- 
ment printed  by  Brewer?  That  fragment  ends  with  the  dis- 
cussion of  the  usefulness  of  mathematics  in  divinis,  with  special 
reference  to  astrology,  the  correction  of  the  calendar,  and 
music.  The  new  fragment  begins  with  the  relation  of  mathe- 
matics to  the  affairs  of  the  world,  discussing  first  the  influence 
of  celestial  bodies  on  things  below  "tam  in  naturalibus  quam 
in  voluntariis,"  and  then,  very  briefly,  the  value  of  a  knowledge 
of  geography. 

The  Opus  Majus  treats  of  the  usefulness  of  mathematics  in 
divinis  (Bridges  I.,  175),  with  special  reference  to  astrology 
(p.  238)  and  the  correction  of  the  Calendar  (p.  269).  It  then 
goes  on  to  the  usefulness  of  mathematics  to  the  affairs  of  this 
world  (p.  286) ;  this  section  consists  mainly  of  a  treatise  on 


XVI 


INTRODUCTION 


geography  (pp.  288-376)  followed  by  a  treatise  on  astrology 
(pp.  376-403). 

Two  points  arise  here  :  (i)  one  is  the  existence  of  the- 
section  on  music  in  the  Opus  Tertium  which  has  nothing  cor- 
responding to  it  in  the  Opus  Majus :  (2)  the  second  is  that 
the  newly  discovered  fragment  of  the  Opus  Tertium  does  not 
follow  closely  the  order  of  subjects  in  the  Opus  Majus} 

(i)  Professor  Duhem  suggests  (p.  28)  that  there  is  a  lacuna 
in  the  existing  text  of  the  Opus  Majus.  There  is  no  evidence 
for  this  supposition,'^  On  the  other  hand  there  is  some  evi- 
dence that  the  chapters  on  music  were  a  later  addition  to  the 
Opus  Tertium.  In  cap.  Ixxv.  Bacon  twice  refers  to  thetreatise- 
on  the  "  Sins  of  Theology  "  in  the  Opus  Tertium,  as  being  already 
written :  "  Sicut  in  secundo  opere  et  hoc  Tertio  Opere  in  Pec- 
catis  Theologiae  declaravi  "  (p.  304) :  "  Sicut  praecipue  exposui 
in  Peccato  Septimo  studii  theologiae  in  opere  secundo,  et  in 
Peccato  Octavo    in    hoc    Opere   Tertio "    (p.    309).       Other 


^  Comparative  table  of 

Pages  of  this           Corresponding  passages 

edition.              in  Opus  Majus,  (Bridges). 

I     .         .         .         .     286-87. 

2     . 

•     287,  379,  380,  387. 

3     . 

.     387,  385,  263,  265. 

4 

.     263,  288,  387 :  45,  176 

5 

•     235,  377,  380. 

6 

.     381-82  (258-61). 

7 

.     378,386(263). 

8 

•     387-88,  384. 

9 

•     384. 

10 

.     301. 

II 

•     301-2. 

12 

•     303. 

13  ( 

end) 

.     304-76. 

14 

.     388-90. 

15 

.     392-93- 

16 

•     394,  395. 

17 

.     395,  402. 

18, 

19 

2  According  to  a  passage  in  the  Tanner  MS.  (f.  13'-),  the  subject  of  musical 
instruments  was  touched  on  after  the  treatise  on  geography ;  but  it  is  not  clear 
whether  Bacon  is  here  referring  to  the  Opus  Majus,  or  to  the  Opus  Minus  :  see 
p.  18  below. 


INTRODUCTION  xvii 

references  to  the  Peccata  or  Remedia  Studii  are  in  the  future 
(Brewer,  cap.  xxiv.,  xxv.,  Ixiv).  It  seems  probable  further 
that  these  chapters  on  music  existed  as  a  separate  treatise  in 
the  sixteenth  century,  and  as  such  were  known  to  Bale.^ 

(2)  The  explanation  of  the  second  difficulty  is  suggested 
by  the  heading  of  the  new  fragment  in  the  Tanner  MS.  "  In 
the  Opus  Tertiuni  Roger  Bacon  speaks  as  follows  :  but  what 
is  here  written  as  far  as  the  Perspective  is  not  in  the  Opus 
Majus,  but  is  contained  at  greater  length  in  the  Opus  Seatndum 
and  otherwise  explained."  More  accurate  and  more  authorita- 
tive are  the  statements  found  in  the  fragment  itself  (p.  18 
below)  :  "The  points  which  I  have  just  touched  on  concerning 
the  places  of  the  world  and  the  alterations  of  places  and  things 
by  celestial  bodies,  and  concerning  forecasts  {Judiciis)  and 
secret  works,  I  did  not  put  them  all  in  the  Opus  Majus,  but 
only  the  part  concerning  places.  The  others  I  put  in  the 
Opus  Mimes,  when  I  came  to  expound  the  intention  of  that 
part  of  the  Optis  Majus.  For  I  did  not  propose  to  treat  more 
subjects  at  this  point  in  the  Opus  Majus,  wishing  to  be  quick 
in  accordance  with  the  command  of  your  Holiness." 

It  is  clear  from  this  that  the  treatise  on  Astrology  which 
follows  the  Geographia  was  not  part  of  the  Opus  Majits  but 
has  been  inserted  and  adapted  from  the  Opus  Minus.  The 
treatise  is  found  in  the  Digby  MS.^  of  the  Opus  Majus  and  its 
derivatives.  In  Royal  7  F.  vii.,  a  note  is  added  that  the  treatise 
De  Astrologia  ought  to  be  inserted  after  the  Geographia.  It 
is  not  found  in  the  Vatican  MS.  nor  in  Cotton  Tib.  C.  V. 

In  his  summary  of  the  Opus  Minus  (p.  yy  below)  Bacon 
says  :  "  Then,  in  enumerating  the  parts  of  the  Opus  Majus,  I 
have  inserted  in  the  part  on  Mathematics  many  things  touching 
the  knowledge  of  celestial  bodies,  in  themselves  and  in  relation 
to  things  below  which  are  generated  by  their  virtues,  in  different 
regions  and  (in  the  same  region)  at  different  times  ;  and  this  is 

^Bale's  Index  Brit.  Scriptorum  (ed.  Poole),  p.  395  :  De  valitudine  musices., 
lib.  i.  :  "  Secundum  Boetium  et  ceteros  autores  musices  ".  Cf.  Op.  Tert.  (Brewer), 
p.  296. 

2  The  Digby  MS.  (No.  255)  has  at  the  end  of  the  Geographia.   ■'  Finlcur 
quarta  pars  majoris  operis,"  and  then  goes  on  to  the  astrological  treatise. 
VOL.    IV.  b 


xviii  INTRODUCTION 

one  of  the  chief  things  that  I  have  written ".  Apart  from 
Bacon's  opinion  of  the  comparative  value  of  the  treatise,  this 
is  an  accurate  description  of  the  contents  of  the  Astrologia :  it 
does  not  describe  the  contents  of  the  much  longer  treatise  De 
Coelestibus^  which  forms  the  second  book  of  the  Communia 
Naturalium,  with  which  Professor  Duhem  (p.  59)  wishes  to 
identify  the  treatise  on  celestial  bodies  contained  in  the  Opus 
Minus. 

Some  portions  of  the  newly  discovered  fragment  have  re- 
ference not  to  the  treatise  on  Astrologia  but  to  that  called 
Judicia  Astronomiae  (Bridges,  I.,  238-69).  In  Opus  Tertium 
cap.  Ixv.  (Brewer,  pp.  268-70)  Bacon  alludes  only  to  the  open- 
ing passages  of  this  section,  referring  the  Pope  for  further 
information  to  the  separate  "  fuller  treatises "  on  judicial  as- 
tronomy "  which  John  has ".  It  may  therefore  be  asked 
whether  the  bulk  of  the  section  on  Judicia  Astronomiae  was 
this  separate  treatise  (as  Opus  Tertium,  cap.  Ixv.,  seems  to 
suggest)  or  whether  it  was  incorporated  in  the  Opus  Minus 
(as  one  might  infer  from  the  passage  of  the  new  fragment  just 
quoted).  But  neither  of  these  suggestions  is  tenable.  The 
treatise  contains  an  explanation  of  the  astrological  terms,  house, 
exaltation,  triplicity,  etc.  :  and  for  this  in  the  new  fragment  of 
the  Opus  Tertimn  (p.  6  below)  Bacon  refers  explicitly  to  the  Opus 
Majus  ;  while  in  the  earlier  part  of  the  Opus  Tertium  (Brewer, 
p.  27)  he  speaks  of  the  fourth  part  of  the  Opus  Majus,  "  ubi 
de  judiciis  astronomia  fit  sermo  specialis  ". 

The  passage  of  the  new  fragment  quoted  above  (p.  xvii) 
continues  :  "After  this  I  added  the  works  of  geometry,  arith- 
metic and  music,  which  are  also  among  the  greatest  secrets  of 
nature  and  the  noble  arts,  and  in  them  is  nothing  magical  in 
reality  but  only  in  appearance "  :  and  he  goes  on  to  refer  to 
burning  glasses,  flying  machines,  ships  and  chariots  which  are 
propelled  without  any  apparent  cause,  etc,,^  in  v  ords  which 
closely  resemble  those  used  in  the  Epistola  de  szcretis  operibus 

1  Mr.  Steele  kindly  allowed  me  to  see  his  proofs  of  this  treatise. 

2  According  to  the  Tanner  MS.,  the  subject  of  musical  instruments  was  here 
discussed  (p.  i8  below). 


INTRODUCTION  xix 

naturae}  There  is  nothing  about  these  things  in  the  Opus 
Majus,  as  we  have  it,  and  the  probable  inference  is  that  Bacon 
is  still  referring  to  the  Opus  Minus,  which  in  that  case  would 
have  incorporated  parts  of  the  Epistola  de  secretis  operibus 
naturae  or  De  mirabili  potestate  artis  et  naturae.  This  view 
receives  support  from  Chapter  XXVI.  of  the  Opus  Tertium 
(ed.  Brewer,  p.  99).  "  Sed  in  Opere  Minoreubi  de  coelestibus 
tractavi,  exposui  magis  ista,  ubi  maxima  secreta  naturae  tetigi, 
quae  non  sunt  cuilibet  exponenda,  sed  solis  sapientissimis  viris." 
Among  the  most  interesting  passages  of  the  new  fragment 
is  that  in  which  Bacon  defends,  and  urges  the  Pope  to  regulate, 
the  study  of  magic  (pp.  17-18). 

The  remainder  of  the  treatise  here  printed  corresponds  in 
the  main,  apart  from  certain  exceptions  which  will  be  noted 
presently,  with  the  fragment  edited  by  Professor  Duhem. 

The  Perspectiva  follows  closely  the  order  of  subjects  adopted 
in  Part  V.  of  the  Opus  Majus,  but  there  is  evidence  that  the 
sections  into  which  Part  V.  was  then  divided  did  not  correspond 
to  the  parts  and  distinctions  found  in  Bridges'  edition.  In  the 
Opus  Tertium  (p.  24  below)  Bacon  says  ;  "  Et  hec  et  omnia  eis 
annexa  verifico  in  tribus  distinctionibus  cum  capitulis  suis. 
Deinde  in  4a,  5a  et  6a  distinctione  procedo  ad  ulteriora  istius 
scientie,  et  primo  declaro  que  exiguntur  ad  visum  ".  The 
"  fourth  distinction "  certainly  corresponds  to  Dist.  viii.  of 
Part  I.  in  the  Perspectiva  as  we  have  it ;  and  probably  Dists. 
v.  and  vi.  corresponded  to  Dists.  ix.  and  x.,  Dists,  i.  ii.  and 
iii.  to  Dists.  i.-vii.  It  seems  therefore  that  in  a  later  revision 
of  the  Opus  Majus,  a  different  division  of  the  material  was 
adopted  either  by  Bacon  himself  or  by  an  editor. 

In  the  section  De  Scientia  Experimentormn  the  earlier 
chapters  of  Part  VI.  of  the  Opus  Majus  are  summarized  in 
a  single  page.  The  sub-section  De  quinta  essentia  ^  corresponds 
generally  to  pp.  215-22  of  the  Opus  Majus,  but  contains  some 

^  Cf.  p.  532  et  seq.  in  Brewer's  edition. 

'"'I  suspect  that  De  quinta  essentia  was  originally  a  marginal  note  referring 
to  the  preceding  sentences,  not  a  heading  to  a  new  chapter. 


XX  INTRODUCTION 

additional  matter,  especially  a  list  of  magical  books,  which 
should  be  compared  with  the  list  given  in  the  Epistola  de 
Secretis  Operibus  Naturae  (ed.  Brewer,  pp.  531-32)  and  that  in 
Speculum  Astronomiae  generally  ascribed  to  Albertus  Magnus, 
but  attributed  by  Father  Mandonnet  to  Roger  Bacon.^ 

The  division  of  Moral  Philosophy  into  six  parts  corresponds 
with  the  division  in  the  printed  text  of  the  Opus  Majus  so  far 
as  the  latter  goes,  i.e.  to  the  end  of  the  fourth  part.  The 
summary  of  the  fourth  part  in  the  Opus  Tertium  shows  that 
Bridges'  text  of  this  part  in  the  Opus  Majus  is  essentially  com- 
plete. The  summary  of  the  lost  fifth  part  adds  some  details  to 
the  summary  already  given  in  Chapter  XIV.  of  Brewer's  edition 
of  the  Opus  Tertium}  The  subject  of  the  sixth  part  was  the 
administration  of  justice  by  the  law  courts,  but  this  was  never 
written  :  "  excusavi  me  ab  expositione  istius  partis".^ 

From  two  passages  in  the  Opus  Tertium-  (ed.  Brewer,  p. 
305,  ed.  Duhem,  p.  164;  below,  p.  61)  it  appears  that  Bacon 
was  at  first  unable  to  send  a  corrected  copy  of  the  last  portion 
of  Moral  Philosophy  to  the  Pope.  "  Quae  de  ira  scripsi  plana 
sunt,  quia  correxi  ilia  et  signavi.  Alia  vero  quae  sequuntur 
non  ita  patent,  quia  non  sunt  correcta  nee  signata  ;  propter 
quod  modo  mitto  exemplar  correctum."  "  Sed  hec  alias  non 
potui  corrigere  propter  superfluitatem  occupationum.  Et  ideo 
nunc  mitto  exemplar  correctum,  ut  Johannes  cum  suis  sociis 
corrigat  ea  que  remanserunt  incorrecta."  The  original  version 
was  corrected  as  far  as  the  end  of  the  section  on  anger,  i.e.  to 
p.  298  in  Bridges'  edition.  A  revised  version  was  prepared  of 
the  remainder.  Does  the  Digby  MS.  (the  only  independent 
copy  we  have  of  this  part)  represent  the  corrected  or  the 
original  version  ?  Dr.  Bridges'  text  does  not  help  us  to  decide 
this  question.  "  The  errors  in  the  Seneca  quotations,"  he  says 
in  a  note  to  Vol.  II.,  p.  365,  "  are  so  numerous  that  to  embody 

^Albertus  Magnus,  Opera  Omnia  (ed.  Boignet,  Paris),  t.  x.,  p.  629  seq., 
Mandonnet,  Siger  de  Brabant,  2nd  ed.  (Louvain,  190S-10),  and  "  Roger  Bacon 
et  le  Speculum  Astronomiae  "  in  Revue  Neo-Scolastique  de  Philosophie,  August, 
1910. 

2  P.  52;  cf.  ibid.,  p.  308. 

3 P.  76  below;  cf.  Op.  Tert.,  ed.  Brewer,  p.  52. 


INTRODUCTION  xxi 

them  in  the  text  would  have  made  it  in  many  places  quite  un- 
intelligible." 1 

The  summary  of  the  Opus  Minus  is  clear  but  disappoint- 
ingly brief.  It  consisted  of  (i)  introduction,  which  was 
expounded  in  the  Opus  Tertiuni ;  (2)  enumeration  of  the  parts 
of  the  Opus  Maj'us,  with  a  treatise  de  celestibus  inserted  in  the 
part  on  mathematics  (see  below)  ;  (3)  Practical  -  Alchemy 
"  in  enigmatibus  "  ;  (4)  Peccata  Studii  with  a  treatise  (inserted 
in  the  sixth  "  Peccatum  ")  de  generatione  reruni  ex  elementis, 
called  elsewhere  Speculative  Alchemy,^  which  dealt  with  {a) 
animals  and  plants,  the  causes  of  the  prolongation  of  human 
life,  together  with  an  explanation  of  some  alchemical  enigmata  ; 
{b)  the  generation  of  metals,  especially  of  gold  ;  {c)  the  relation 
of  these  things  to  the  interpretation  of  Scripture  ;  (5)  Remedia 
Studii.  I  shall  discuss  the  composition  of  the  Opus  Minus 
only  in  so  far  as  it  bears  on  the  composition  of  the  Opus 
Tertium. 

The  chapters  on  Alchemy,  which  follow,  formed  evidently 
the  treatise  composed  for  the  Opus  Tertium,  not  the  separate 
treatise,  a  rough  copy  of  which  Bacon  sent  to  the  Pope  by  the 
hand  of  John.  It  may  be  noted  that  Bacon's  explanation  of 
the  alchemical  terms  for  metals  agrees  with  that  which  Chaucer 
puts  into  the  mouth  of  the  "  Chanouns  Yeman  ". 

The  Winchester  MS,  differs  from  the  Paris  MS.  edited  by 
Professor  Duhem  in  that  it  omits  (i)  the  long  digression  De 
motibus  corporum  celestium  (Duhem,  pp.  98-137);  (2)  the  dis- 
cussion on  the  halo  {ibid.,  pp.  138-48);  (3)  the  beginning  of 
the  treatise  De  reruni  naturalium  generatione  {ibid.,  pp.  190-93), 

The  first  two  of  these  are  undoubtedly  additions,  but  addi- 
tions made  by  the  author  and  intended  for  insertion  in  the 
Opus  Tertium.  It  may  be  pointed  out  that  the  early  Tanner 
MS.,  which  contains  the  chapter  De  scientia  experimentorum, 
omits  the  treatise  on  the  halo.  It  is  probable  that  the  earliest 
version  of  the  Opus  Tertium  did  not  contain  these  additions  ; 

iVol.  III.,  p.  183.  '^See  p.  81  below;   Duhem,  p.  1S3. 

*See  below,  p.  82;  Duhem,  p.  183. 


xxii  INTRODUCTION 

and  there  is  some  evidence  that  the  first  of  them,  that  De  moti- 
bus  corporum.  celestium,  gave  Bacon  a  good  deal  of  trouble. 
What  appear  to  be  two  versions  of  it  occur  in  the  Communia 
Naturalium,  Bk.  XL,  Pt.  V.  The  first  of  these  occupying 
Chapters  il.-xvi.  is  adapted  from  the  treatise  as  printed  by 
Duhem,  the  preamble  addressed  to  the  Pope  and  some  other 
details  being  omitted.  The  second  occupying  Chapters  XVII. ,^ 
XVIII,  and  xix. ,  is  clearly  an  earlier  and  less  complete  version. 
Professor  Duhem  thinks  that  it  formed  part  of  the  treatise  De 
Coelestibus  in  the  Opus  Minus,  but  we  have  already  seen  that 
he  has  misapprehended  the  nature  and  scope  of  that  treatise. 
There  can  be  little  doubt  that  it  really  represents  an  early 
sketch  for  the  Opus  Tertium.  Bacon  himself  alludes  more 
than  once  to  his  habit  of  rewriting  his  treatises  "four  or  five 
times  "  before  he  could  get  a  satisfactory  version. 

The  third  omission  is  that  of  the  beginning  of  De  rerum. 
naturalium  generatione.  Three  pages  of  this  are  found  in  the 
Paris  MS.,  the  scribe,  Arnold  of  Brussels,  noting  at  the  end  : 
"  In  exemplo  sic  cadduco  non  repperi  plus  "  :  and  adding  the 
date,  15  December,  1476.  Professor  Duhem  assumes  that 
this  formed  part  of  the  Opus  Tertium  from  the  mere  fact  that 
it  is  included  in  the  Paris  MS.  Yet  the  evidence  of  the 
manuscript  itself,  such  as  it  is,  points  in  the  opposite  direction. 
Here  is  the  title  :  Hie  incipit  magnus  tractatus  et  nobilis :  De 
reruw,  naturalium  generatione :  per  quem  tota  philosophia  na- 
turalis  quantum  ad potestatein  generationis  rerum  sciri  potest  cum 
illis  que  dicta  sunt  in  aliis  de  efficiente  et  de  unitate  materie. 
This  reads  like  the  beginning  of  another  distinct  work,  not 
a  continuation  of  the  same  :  and  this  interpretation  is  supported 
(i)  by  the  general  title  prefixed  in  the  Paris  MS.  to  the  frag- 
ment of  the  Opus  Tertium,  which  in  enumerating  the  subjects 
treated  in  that  work  ends  with  De  Alkimia  and  does  not  in- 
clude De  rerum  naturalium  generatione  ;  (2)  by  the  Winchester 
MS.  which  at  the  end  of  the  De  Alkimia  adds  the  colophon  : 
"  ffinitur  21"  Opus  fratris  Rogeri  Bacon  ". 

The  fragment  De  rerum  naturalium  generatione  in  the  Paris 


INTRODUCTION  xxiii 

MS.  begins  :  "  Hiis  habitis  volo  descendere  ad  ea  que  pertinent 
rebus  generabilibus  et  corruptibilibus,  ut  prosequar  ea  que  in 
Operibus  aliis  non  sunt  tacta.  Oportet  vero  incipere  a  prin- 
cipiis,  quia  horum  cognitio  previa  est.  Et  de  principio  efficiente 
scripsi  satis  in  Tractatu  [or  tractatibus]  de  speciebus  et  virtuti- 
bus  agentium  naturalium.  Et  de  materia  verificavi  quod  non 
est  una  numero  in  rebus  omnibus,  nee  una  specie,  nee  genere 
subalterno,  sed  generalissimo.  Et  solvi  cavillationes  in  con- 
trarium  "  (Duhem,  p.  190).  Save  for  the  first  two  words,  this 
fragment  is  identical  with  the  beginning  of  Bacon's  Communia 
Naturalium,  Book  I.,  Dist.  ii.,  cap.  i.,  which  begins  in  the 
Mazarin  MS.  "  Nunc  volo  descendere,"  etc.  (Steele,  p.  65). 

Professor  Duhem,  starting  from  the  ill-supported  assump- 
tion that  the  treatise  De  rerum  naturalium  generatione  formed 
part  of  the  Opus  Tertium,  proceeds  to  advance  the  following 
conjectures  :  (i)  "  It  is  probable  that  the  Communia  Naturalium 
reproduced  in  its  entirety  the  Tractatus  de  generatione  composed 
originally  for  the  Opus  Tertium.  (2)  It  is  probable  that  this 
treatise  De  generatione  has  supplied  to  the  first  book  of  the 
Communia  Naturalium  all  that  extends  from  the  beginning  of 
Pars  secunda,  distinctio  secunda  to  the  end  of  the  book " 
(pp.  54-55).  In  other  words  we  are  to  add  to  the  Opus  Tertium 
that  part  of  the  Communia  Naturalium  which  occupies  pp.  65- 
308  in  Mr.  Steele's  edition. 

The  additional  arguments  which  he  brings  forward  to  sup- 
port this  thesis  are:  (i)  The  references  which  Bacon  gives  in 
the  opening  words  of  the  Tractatus  de  generatione  to  the  Tracta- 
tus de  Speciebus  and  to  the  discussion  de  materia  are  interpreted 
as  alluding  to  the  well-known  Tractatus  de  multiplicatione  specie- 
rum  and  to  Chapter  XXXVIII.  of  the  Opus  Tertium,  respectively. 
(2)  Towards  the  end  of  the  first  book  of  the  Communia  Natur- 
alium, in  a  chapter  on  "the  parts  of  the  intellect,"  Bacon  says  : 
"  Nam  ponitur  quod  agens  sit  pars  anime,  quod  est  improba- 
tum  in  2^  parte  Primi  Operis,  deinde  in  hoc  Tercio  Opere 
explanavi  hoc,  et  solvi  objecciones  [in]  contrarium  "  :  while  in 
the  preceding  chapter  are  passages  which  seem  to  come  from 
the  Opus  Tertitan,  such  as  :   "  De  operibus  vero  principalibus 


xxiv  INTRODUCTION 

nutritive  et  augmentative  disputavi  copiose  in  hiis  que  de  vacuo 
in  superioribus  conscripsi.  .  .  .  Set  elongatur  a  serie  istius 
persuasionis.  Et  causa  principalis  est  quia  omitto  hec  et  multa 
quia  tempus  non  habeo.  Nam  in  aliis  consideracionibus  meis 
certificavi  de  hiis,  set  non  habeo  scripturam  ad  presens.  Et  in 
tractatu  alkimistico  quem  divisim  Johannes  habet  ab  operibus 
tanguntur  radices  circa  ista." 

With  regard  to  the  first  argument,  we  may  remark  (as 
Professor  Duhem  himself  has  pointed  out)  that  the  first  part  of 
Book  I.  of  the  Connnunia  Natuvaliurn  treats  De  multiplicatione 
specierum,  and  the  first  distinction  of  the  second  part  is  con- 
cerned with  matter  :  and  these  are  naturally  referred  to  in  the 
second  distinction  of  the  second  part. 

With  regard  to  the  second  argument,  it  should  be  remem- 
bered that  Bacon  habitually  transfers  whole  chapters  written 
for  one  work  to  another  work  on  the  same  subject.  Thus  in 
the  Conimunia  Naturalium,  Book  I.,  as  Mr.  Steele  has i pointed 
out,  several  passages  are  extracts  from  the  Opus  Tertium  as 
edited  by  Brewer:  Steele,  pp.  173-79  ^i^d  225-39,  correspond 
to  Brewer,  pp.  189-97  ^i^d  168-84.  This  in  itself  is  enough 
to  show  that  the  Cornmunia  Naturaliuin,  Book  I.,  is  not  a  part 
of  the  Opus  Tertium.  Now  in  the  chapters  at  the  end  of  the 
book  just  mentioned  (Steele,  pp.  297,  298)  we  undoubtedly 
have  another  extract  from  the  Opus  Tertium,  and  that  from 
a  missing  part  of  the  Opus  Tertium.  This  was  probably 
a  digression  De  anima  or  De  partibus  anime,  similar  to  the 
digression  on  vacuum  in  Brewer,  pp.  149-99,  ^^^  that  on  the 
motions  of  celestial  bodies  in  Duhem,  pp.  98-137  (which  latter 
is  incorporated  in  Cornmunia  Naturalium,  Book  II.).  It  may 
have  corresponded  to  Dist.  iii.  of  Part  IV.  of  the  first  book  of 
Cornmunia  Naturalium  (Steele,  pp.  281-302).  And  it  might 
naturally  be  inserted  in  the  first  part  of  the  summary  of  Part  V., 
for  the  first  distinction  of  the  Perspectiva  treats  "de  partibus 
animae".^ 

'  Cf.  Gasquet's  fragment  in  E.  H.  R.,  XII.,  p.  511:  "  de  prima  que  est  de 
partibus  anime". 


INTRODUCTION  xxv 

Here  then  we  have  evidence  of  a  part  of  the  Opus  Tertium 
which  is  not  found  in  any  MS.  of  that  work.  And  this  is  not 
the  only  part  still  missing.  It  appears  from  Roger  Bacon's 
allusions  to  the  Peccata  Studii  Theologiae  et  Reinedia  that  some 
sections  of  this  work  were  inserted  in  the  Opus  Tertium. 

The  allusions  to  the  Peccata  in  the  Opus  Tertium  are  as 
follows : — 

(1)  "  Et  iste  [i.e.  the  doctor  of  Paris  who  is  quoted  as  an 
authority  in  the  schools — probably  Thomas  Aquinas]  non  solum 
magnum  detrimentum  dedit  studio  philosophiae  sed  theologiae, 
sicut  ostendo  in  Opere  Minori,  ubi  loquor  de  Septem  peccatis 
studii  Theologiae;  et  praecipue  tertium  peccatum  est  contra 
istum,  quod  discutio  apertius  propter  eum  "  (Brewer,  p.  31). 

(2)  "  Unde  Latini  nihil  magnificum  scire  possunt  sine 
notitia  harum  linguarum,  sicut  satis  declaro  in  ilia  tertia  parte 
operis  [majoris],  et  in  Opere  Minori,  ubi  loquor  de  potestate 
studii  theologiae,  scilicet  in  tertio  peccato,  et  quinto  et  sexto  " 
{ibid.,  p.  33). 

(3)  "Radices  autem  alkimiae  speculativae  ego  posui  secun- 
dum considerationem  Avicennae,  praecipue  in  expositione 
peccati  sexti  in  studio  theologiae.  Nam  ibi  texui  totam  rerum 
generationem  ex  elementis  ..."  {ibid.,  p.  41). 

(4)  "  De  hoc  autem  capitulo  pro  jure  divino  et  canonico  et 
civili,  et  toto  studio,  iterum  faciam  mentionem  in  Remediis 
Studii.  Nam  non  est  mirum  si  theologi  negligantur  in  regi- 
mine  postquam  jus  ignoratur  canonicum  ;  nee  est  mirum  si 
tractantes  hoc  jus  sine  theologia  vacillent  ad  jus  civile  et  abusum 
ejus.  Et  ideo  oportet  in  Remediis  Studii  aliquid  super  his 
annotari  "  {ibid.,  pp.  87-8). 

(5)  "Et  in  comparatione  numerorum  ad  theologiam  in  quarta 
parte  Operis  Majoris  addidi  specialiter  quaedam  exempla  de 
numerorum  falsitate ;  et  in  Minore  similiter  addidi  exemplum 
specialissimum  cum  omnibus  modis  probationis ;  scilicet  in 
quinto  Peccato  studii  theologiae,  quod  est  de  literae  corruptione. 
Clamo  ad  Deum  et  ad  vos  de  ista  corruptione  literae ;  quia  vos 
soli  potestis  apponere  remedium  sub  Deo  per  consilium  illius 


xxvi  INTRODUCTION 

sapientissimi  de  quo  superius  sum  loquutus,^  et  per  alios,  sed 
maxime  per  eum,  secundum  quod  in  Remediis  studii  apertius 
declarabo"  {ibid.,  p.  93). 

(6)  "  Caeterum  linguae  specialiter  requiruntur  ad  intellec- 
tum  utrumque,  etsi  litera  esset  optime  correcta.  Quod  ostendo 
manifeste  per  exempla  tarn  in  Opere  Majori  in  hoc  loco,  quam 
in  Opere  Minori  per  exempla  egregia  in  Peccato  Sexto  studii 
theologiae"  {ibid.,  p.  94). 

(7)  "  Cum  igitur  probavi  in  operibus  utrisque  quod  Scriptura 
sciri  non  potest,  nisi  homo  sciat  legere  et  intelligere  earn  in 
Hebraeo  et  Graeco,  et  ideo  sancti  se  dederunt  ad  hoc,  et  prius 
de  hoc  tetigi,  et  postea  in  Peccatis  Studii  et  Remediis  hoc 
exponam  .  .  .  ;  tunc  ad  plenum  intellectum  textus  Dei  neces- 
saria  est  scientia  de  metris  et  rhythmis"  {ibid.,  pp.  265-66). 

(8)  "Principalis  intentio  ecclesiae  ...  est  opus  praedica- 
tionis,  ut  infideles  ad  fidem  convertantur,  et  fideles  in  fide  et 
moribus  conserventur.  Sed  quia  utrumque  modum  vulgus 
ignorat,  ideo  convertit  se  ad  summam  et  infinitam  curiositatem, 
scilicet  per  divisiones  Porphyrianas,  et  per  consonantias  ineptas 
verborum  et  clausularum.  .  .  .  Quoddam  enim  phantasma  est 
pueriliter  effusum,  et  a  pueris  adinventum,  vacuis  ab  omni 
sapientia  et  eloquendi  potestate,  ut  manifeste  patet  cuilibet 
intuenti,  sicut  in  Secundo  Opere  et  hoc  Tertio  Opere  in  Peccatis 
Theologiae  declaravi "  {ibid.,  p.  304). 

(9)  "Et  quia  praelati,  ut  in  pluribus,  non  sunt  multum 
instructi  in  theologia,  nee  in  praedicatione  dum  sunt  in  studio, 
ideo  postquam  sunt  praelati,  .  .  .  mutuantur  et  mendicant 
quaternos  puerorum,  qui  adinvenerunt  curiositatem  infinitam 
praedicandi,  penes  divisiones  et  consonantias  et  concordantias 
vocales,  ubi  nee  est  sublimitas  sermonis,  nee  sapientiae  magni- 
tudo,  sed  infinita  puerilis  stultitia,  et  vilificatio  sermonum  Dei ; 
sicut  praecipue  exposui  in  Peccato  Septimo  studii  theologiae, 
in  Opere  Secundo,  et  in  Peccato  Octavo  in  hoc  Opere  Tertio  " 
{ibid.,  p.  309). 

(10)  "Post  hec  [i.e.  Alchemy]  descendi  ad  peccata  studii 

'^Op.  Tert.  (Brewer),  pp.  88-9:  Gasquet  in  Engl.  Hist.  Rev.,  xii.,  516;  cL 
Denifle  in  A.L.K.G.,  iv.,  298. 


INTRODUCTION  xxvii 

et  ejus  remedia,  et  in  sexto  peccato  manifestando,  descendi  ad 
generationem  rerum  ex  elementis,  et  texui  illam  totam,  usque 
ad  generationem  animalium  et  plantarum.  .  ,  ,  Et  specialiter 
descendi  ad  generationem  metallorum,  quia  hec  requiritur  in 
sexto  peccato  studii.  .  .  .  Deinde  revolutis  peccatis  studii, 
descendi  ad  remedia,  ostendens  per  quos,^  et  quibus  auxiliis  et 
expensis,  et  quibus  modis  debet  fieri  utilitas  infinita  ..." 
(Duhem,  pp.  1 80-81,  from  the  summary  of  the  Opus  Minus). 

From  these  quotations  it  appears  that  Bacon  enumerated 
seven  sins  of  the  study  of  theology  in  the  Opus  Minus,  inserting 
in  the  sixth  sin  a  treatise  on  the  generation  of  animals,  followed 
by  one  on  the  generation  of  metals,  and  that  finally  he  added 
a  disquisition  on  the  remedies  advisible,  suggesting  the  persons 
who  could  carry  them  out  and  the  means  to  be  employed. 

The  Opus  Minus  as  edited  by  Brewer  contains  the  first  six 
"sins,"  together  with  part  of  the  treatise  on  the  generation  of 
animals  and  plants,  and  fragments  (at  the  beginning  and  end) 
of  that  on  metals.  The  seventh  "  sin  "  (on  preaching)  and  the 
whole  of  the  treatise  on  remedies» are  missing. 

It  appears  further  that  Bacon  added  in  the  Opus  Tertiunt 
an  eighth  "  sin"  on  preaching  ;  and  that  he  intended  to  speak 
of  the  need  of  a  knowledge  of  Greek  and  Hebrew  in  Peccatis 
Studii  et  Remediis,  of  the  "homo  sapientissimus  "  who  can 
correct  the  Sacred  Text,  and  of  the  study  of  civil  and  canon 
law  in  Remediis  Studii.  The  eighth  sin  and  the  remedies  are 
not  found  in  the  Opus  Tertium  as  we  have  it.  It  may  be 
doubted  whether  the  "  remedies "  were  ever  written.  The 
references  to  them  as  a  part  of  the  Opus  Tertiu^n  are  in  the 
future  tense. 

Professor  Duhem  argues  (p.  31)  that  the  Opus  Tertium 
further  contained  a  discussion  on  the  Trinity  and  Incarnation, 
and  Bacon  certainly  seems  to  promise  this  in  the  following 
passage  :  "  Nam  veritates  speciales  circa  esse  divinum,  ut  quod 
sit  trinus  in  personis,  scilicet  Pater  et  Pllius  et  Spiritus  Sanctus, 
et  quod  Filius  sit  incarnatus,    et  hujusmodi,   non  debent  hie 

^The  Cambridge  MS.  xe.zA's,  per  quas  vias  (see  p.  78  below). 


xxviii  INTRODUCTION 

tractari,  nee  requiruntur  hie,  sed  inferius  habent  explicari  suo 
loco  "  (p.  67  below).  But  these  subjects  are  not  treated  in  the 
Opus  Majus,  and  "  inferius  "  may  mean  nothing  more  than  "  on 
a  subsequent  occasion  ". 

Professor  Duhem,  following  M.  Emile  Charles,  seeks  to 
identify  the  so-called  Metaphysica  of  Roger  Bacon  with  the 
Peccata  Studii  et  Remedia  in  the  Opus  Tertiuni.  The  title  of 
the  Metaphysica  in  the  Digby  MS.  runs  :  Incipit  Metaphysica 
fratris  Rogeri  ordinis  fratrum  minoruin  de  viciis  contractis  in 
studio  Theologie.  The  opening  words  are :  "  Quoniam  intencio 
principalis  est  innuere  vobis  vicia  studii  theologici  que  contracta 
sunt  ex  curiositate  philosophic  cum  remediis  istorum ;  ideo  in 
theologicis  autentica  inducam  philosophorum  ".  That  we  are 
here  concerned  with  a  work  sent  to  the  Pope,  Professor 
Duhem  thinks  is  proved  by  the  following  words :  "  Propter 
rerum  inestimabilem  difficultatem  de  quibus  loqui,  et  propter 
multitudinem  et  pondus  occupationum,  non  potui  cicius  trans- 
mittere;  nee  adhuc  complere  possum  in  particulari,  et  in  pro- 
pria disciplina.  Opus  tamen  universale,  si  placet,  intueri 
poteritis  ut  saltem  ex  partibus  tota,  ex  minoribus  majora,  ex 
paucioribus  plura  cogitare  valeatis."  There  is  certainly  no 
proof  here  that  the  person  addressed  was  the  Pope. 

It  can,  I  think,  be  shown  (i)  that  \he.  Metaphysica,  edited  by 
Steele,  is  what  it  professes  to  be,  i.e.  a  fragment  of  a  work 
which  Bacon  called  Metaphysica  ;  (2)  that  it  was  written  before 
the  Opus  Majus ;  (3)  that  the  bulk  of  it  is  incorporated  word 
for  word  in  the  Opus  Majus. 

I.  {a)  Bacon  in  the  Opus  Majus  emphasizes  the  close  con- 
nexion between  metaphysics  and  moral  philosophy ;  "  nam 
utraque  de  Deo  negotiatur  et  angelis  et  vita  aeterna  et  hujus- 
raodi  multis  "  [Op.  Maj,.  II,  226)  :  and  he  refers  to  "scientia 
civilis  "  in  relation  to  Metaphysics. 

The  fragment  on  Metaphysics  is  concerned  with  God, 
angels,  immortality,  etc.,  and  the  laws  and  aims  of  the  state. 

(b)  In  the  Coinmunia  Mathematica  he  says  :  "  Cause  vero 
erroris  humani  universales  sunt  primo  considerande  in  omni 


INTRODUCTION  xxix 

negotio  studii  et  vite  et  officio.  Et  ideo  in  principio  Metha- 
phisice  que  ordinat  totam  sapienciam  demonstravi  maliciam 
istarum  causarum,  auctoritates  raciones  et  exempla  sapientum 
copiosius  ingerendo  "  (quoted  by  Steele,  Metaphysica,  p.  54). 

The  fragment  begins,  after  a  short  introduction,  with  the 
signs  of  human  errors. 

id)  In  the  Opus  Majus  he  says  :  "  De  immortalitate  animae 
in  Metaphysicis  est  tactum  ....  Non  solum  autem  Aris- 
toteles  et  Avicenna  dederunt  vias  utiles  ad  immortalitatem 
animarum,  .  .  .  sed  philosophi  in  moralibus  sunt  locuti.  Nam 
primo  in  Quaestionibus  Tusculanis,  Cicero  sententiat  immor- 
talitatem animae  et  peri  totum  librum  istum  investigat.  .  .  , 
Et  similiter  in  libro  de  Senectute  eadem  immortalitas  a  Marco 
Tullio  determinatur  "  (II,  238). 

That  the  "  Metaphysica  "  here  mentioned  is  the  metaphysics 
of  which  the  fragment  is  preserved  is  proved  by  the  correspond- 
ing passage  in  the  fragment :  "  Et  ideo  non  solum  Aristotiles, 
nee  Avicenna,  nee  alii  quorum  libri  noti  sunt  diffiniunt  anima- 
rum immortalitatem,  set  in  primo  De  Quescionibus  Tusculanis 
Cicero  per  totum  laborat  ad  ostendendum  immortalitatem 
anime  modis  multis  et  pulchris.  Et  similiter  in  libro  De 
Senectute  eadem  immortalitas  a  Marco  Tullio  determinatur  " 
(Steele,  p.  14). 

II.  The  above  passage  proves  that  the  Metaphysica  was 
written  before  the  Opus  Majus,  as  the  latter  refers  to  it  as  a 
work  already  in  existence.     Cf.  also  Opics  Majus,  II,  241. 

III.  The  close  resemblance  between  the  Metaphysica  and 
parts  of  the  Opus  Majus  has  been  briefly  indicated  by  Mr. 
Steele  in  his  Introduction  to  the  former  work.  Pp.  7-9  of 
the  Metaphysica  occur  almost  word  for  word  in  Opus  Majus,  II, 
229-33;  PP-  12-14,  in  Opus  Majus,  II,  235-36;  p.  15,  in 
Opus  Majus,  II,  240;  pp.  15-16,  in  Opus  Majus,  II,  245-46; 
pp.  16-17,  iri  Opus  Majus,  II,  241-42  ;  pp.  18-20,  in  Opus  Majus ^ 
II,  258-63  ;  pp.  23-27,  in  Opus  Majus,  II,  251,  247,  246,  247, 
248,  250,  251,  252  ;  part  of  p.  28,  in  Opus  Majus,  II,  252  ;  and 
part  of  p.  29,  in  Opus  Majus,  II,  267  ;  pp.  30-36,  in  Opus 
Majus,  II,  267-74.      All  these  passages  occur  in  the  Seventh 


XXX  INTRODUCTION 

Part,  i.e.  that  on  Moral  Philosophy.  Further  pp.  42-44,  and 
45-52  coincide  with  Opus  Majus,  I,  254-67  in  the  treatise  on 
Judicia  Astronomies.  After  having  already  summarized  these 
passages  in  the  Opus  Tertium,  it  is  not  likely  that  Bacon  would 
have  repeated  them  over  again  in  the  same  work. 

To  sum  up,  I  am  inclined  to  think  that  we  have  the  whole 
of  the  Opus  Tertium,  as  Bacon  wrote  it,  now  before  us,  except 
(i)  a  digression  de  partibus  animce  (which  may  in  substance  be 
supplied  from  Com.  Nat.,  Bk.  I,  Part  iv.,  Dist.  iii.) ;  (2)  the 
eighth  "  sin "  of  the  study  of  theology  which  dealt  with 
preaching ;  and  (3)  possibly  some  discussion  of  the  remedies 
for  the  "  sins  "  of  the  study  of  theology. 

The  text  of  the  present  edition  is  based  on  the  Winchester 
College  MS.^  This  has  been  compared  with  the  Tanner  MS. 
and  with  Professor  Duhem's  edition  of  the  Paris  MS.  All 
variants  are  noted  except  differences  in  the  order  of  words 
and  differences  in  spelling.  The  fragment  in  the  Cambridge 
University  Library  has  been  collated,  but  only  such  variants 
as  seemed  of  importance  have  been  given.  Titles  of  chapters, 
etc.,  which  are  entirely  wanting  in  the  Winchester  MS.  have 
been  taken  from  the  Paris  MS.  so  far  as  this  extends  :  the  titles 
in  the  new  fragment  are  supplied  from  the  context.  All  these, 
together  with  any  paragraphs  or  sentences  inserted  in  the  text 
and  not  found  in  the  Winchester  MS.,  are  enclosed  in  square 
brackets. 

W  =  Winchester  College  MS.  39. 

T  =  Tanner  MS.  1 16  in  the  Bodleian  Library, 

C  =  Cambridge  University  Library,  Ff.  12. 

P  =  Professor  Duhem's  edition  of  the  Paris  MS.  Bibl.  Nat. 
lat.  10264. 

1  References  to  the  folios  in  the  text  are  to  the  Winchester  MS. 


SUMMARY/ 

On  the  Value  of  Mathematics  in  Directing  the  State. 

Mathematics  is  valuable  to  the  state  (i)  in  giving  knowledge 
of  past,  present  and  future ;  (2)  in  promoting  wonderful  con- 
trivances for  the  advantage  of  the  state.  The  method  of 
making  forecasts  has  already  been  laid  down,  but  little  has 
been  said  about  the  practical  applications  of  the  science  (p.  i). 

For  both  objects  we  must  know  the  "  complexions  "  of 
things.  For  as  complexions  vary,  so  vary  health  and  sick- 
ness, sciences  and  arts,  occupations,  languages,  morals  in 
different  regions  ;  and  there  are  similar  differences  in  the  same 
region,  and  at  different  times  (p.  i). 

But  the  complexions  of  things  cannot  be  known  unless  the 
causes  of  these  complexions  are  known  (p.  2).  The  causes  of 
diversities  of  complexions  and  of  all  things  below  are  the 
celestial  bodies.  This  is  specially  clear  in  the  case  of  the  sun, 
whose  influence  on  generation  is  most  marked.  Avicenna 
maintains  that  all  normal  generation  and  growth  and  the 
beginnings  and  ends  of  life  and  death  depend  on  celestial 
motions  and  influences.  Besides  the  various  motions  of  sun 
and  moon,  and  days,  weeks,  months  and  quarters,  the  revolu- 
tions of  the  higher  planets'  have  to  be  considered.  Their 
motions  are  slow,  Mars  completing  his  orbit  in  two  years, 
Jupiter  in  twelve,  Saturn  in  thirty,  and  so  their  effects  are 
seen  after  a  long  time,  and  recur  at  stated  intervals  (pp.  2-3). 
Similarly  after  many  revolutions  important  results  follow  not 
only  in  the  natural  but  also  in  the  political  and  religious 
world  (p.  3).  Thus,  as  Albumazar  points  out,  in  the  kingdom 
of  the  Persians  after  ten  revolutions  of  Saturn,  the  kingdom  of 

^  A  summary  of  a  summary  presents  special  difficulties,  and  the  present 
summary  amounts  in  parts  almost  to  a  translation. 

xxxi 


xxxii  OPUS  TERTIUM 

Alexander  arose ;  after  another  ten,  Jesus  Christ  appeared  • 
after  ten  more  Manes,  and  after  ten  more,  Mahomet.  Changes 
of  this  kind  are  not  confined  strictly  to  ten  revolutions :  they 
may  happen  in  the  ninth  or  eleventh,  and  this  according  to 
the  influence  of  the  conjunctions  of  Saturn  and  Jupiter,  of 
which  we  have  spoken  in  our  section  on  religions  (p.  3). 
There  are  three  kinds  of  these  conjunctions, — great,  greater, 
greatest.  Albumazar  shows  that  every  20  years  a  great 
conjunction  signifies  scarcity  of  corn,  the  elevation  of  the 
powerful,  etc.  ;  every  240  years  a  greater  conjunction  signifies 
atmospheric  changes  and  a  tendency  to  changes  of  faith  and 
manners ;  every  960  years  a  greatest  conjunction  signifies 
floods,  earthquakes,  fiery  impressions  in  the  air,  revolutions  of 
kingdoms  and  empires.  Further,  monstrosities  also  occur 
according  to  the  configurations  of  the  heavens  (pp.  3-4). 

Philosophers  therefore  ascribe  all  events  on  earth  to  celestial 
influences,  which  either  are  the  direct  cause,  as  in  the  natural 
world,  or  produce  a  tendency,  as  in  the  domain  of  human 
will ;  for  the  will  cannot  be  forced,  as  both  true  faith  and  all 
philosophy  assert,  and  yet  it  can  be  urged  by  the  complexion 
of  the  body,  and  by  the  influence  of  the  heaven,  which  is  the 
cause  of  such  complexion,  so  that  a  man  voluntarily  wills  that 
to  which  celestial  inclination  moves  him  :  just  as  we  often  see 
the  intellect  following  the  promptings  of  sense,  not  on  com- 
pulsion but  voluntarily. 

These  things  are  proved  by  experience  and  indubitable 
authority.  For  Noah  and  his  sons  first  taught  this  science  to 
the  Chaldeans  ;  from  them  through  Abraham  it  came  to  the 
Egyptians ;  and  thence  to  the  Greeks  and  Latins  (p.  4). 

Roots  of  Astrological  Judgments. 

The  roots  of  these  judgments  or  forecasts  are  found  in  the 
natures  of  the  stars.  We  ought  to  know  the  properties  of  the 
seven  planets,  and  the  fixed  stars,  especially  the  stars  of  the 
twelve  signs  of  the  Zodiac,  and  what  regions,  things  and  parts 
of  things  are  dominated  by  each.  For  at  the  beginning  of 
the  world,  according  to  one  explanation,  the  planets  and  twelve 


SUMMARY  xxxiii 

signs  were  in  direct  of  certain  regions,  and  then  the  atmosphere 
of  each  region  was  changed,  and  this  change  has  proved  last- 
ing, since  impressions  received  in  youth  remain  in  age  (p.  5). 
So  with  different  things  in  the  same  region  ;  for  they  are 
brought  to  birth  when  different  planets  and  different  signs  are 
elevated  over  them,  though  the  region  is  the  same.  Further 
different  combinations  of  celestial  influences  come  from  the 
same  stars  to  different  parts  of  the  same  region.  To  every 
point  of  the  earth  come  cones  of  influences  from  the  stars,  and 
these  produce  different  tendencies  in  every  point  of  the  earth. 
Examples  are  different  kinds  of  grasses  growing  nearly  in  the 
same  place,  twins  of  different  complexions  in  the  same  womb 

(P-  5). 

Different  stars  have  special  relation  to  different  parts  of 
the  body,  e.g.  the  Ram  to  the  head,  the  Bull  to  the  neck,  etc. 
This  is  shown  by  results.  Thus  if  the  moon  is  in  the  sign  that 
has  relation  to  a  particular  member,  it  is  dangerous  to  touch 
that  member  with  iron,  as  Ptolemy  says  and  Haly  explains 
more  fully  (p.  6). 

There  are  other  roots  of  astrological  forecasts. 

One  ought  to  know  the  dignities  of  the  different  planets 
in  the  different  signs  and  in  different  parts  of  the  same  sign. 
Each  planet  has  five  dignities,  called  house,  exaltation,  tripli- 
city,  term,  face — the  strongest  being  the  house,  the  weakest  the 
face,  so  when  the  sun  is  in  the  sign  in  which  is  his  house,  i.e. 
Leo,  his  influence  is  strongest ;  when  he  is  in  the  opposite 
sign,  Aquarius,  his  influence  is  least ;  and  so  on  (pp.  ^-jy 

Further  the  aspects  of  the  planets  have  to  be  considered,  i.e. 
their  relations  to  each  other.  These  aspects  take  five  different 
modes,  namely,  conjunction,  opposition,  sextile,  square,  trine 
(p.  7). 

Thus  the  powers  of  the  planets  and  their  effects  in  this 
world  for  good  and  evil  vary  marvellously,  as  all  authorities 
teach  and  as  we  know  by  experience,  though  the  common 
herd  of  philosophizers  gives  no  heed.  Thus  Jupiter  is  always 
beneficent  in  himself,  yet  when  he  is  in  conjunction  with  the 
moon,  it  is  no  use  to  take  medicine  ;  for  the   patient  is   so 

VOL.  IV.  c 


xxxiv  OPUS  TERTIUM 

strengthened  by  the  beneficent  action  of  Jupiter  that  he 
resists  the  power  of  the  medicine  (p.  7). 

We  have  already  mentioned  what  wonders  result  from  the 
conjunctions  of  Jupiter  and  Saturn  ;  and  certainly  the  other 
aspects  of  these  and  the  rest  of  the  planets  have  wonderful 
influence.  In  the  treatise  on  religions  the  importance  of  the 
conjunctions  of  Jupiter  with  each  planet  has  been  shown, 
in  connexion  with  the  number,  order  and  times  of  the  various 
religions  (p.  7). 

Next  we  must  notice  carefully  the  position  of  the  planets 
in  their  orbits.  Thus  when  the  sun  is  in  the  higher  part  of 
his  orbit,  things  born  on  earth  grow  more  in  a  week  than  at 
other  times  in  a  month.  When  the  moon  is  so  situated, 
the  tides  are  stronger,  and  the  force  of  all  moist  things,  fish 
are  largest,  etc.  (p.  8). 

Special  attention  is  to  be  given  to  the  conditions  of  the 
moon,  which  has  great  influence  owing  to  its  nearness  to  the 
earth  and  the  varieties  of  its  motion,  light  and  shape.  Besides 
the  aforesaid  conditions  common  to  all  planets,  the  effects  of 
the  twenty-eight  mansions  of  the  moon,  as  it  passes  through 
the  Zodiac  in  twenty-eight  days,  have  to  be  considered,  which 
are  especially  of  importance  in  forecasting  the  weather.  Then 
we  must  observe  when  the  moon  is  in  the  head  or  tail  of  the 
Dragon,  and  when  eclipsed.  For  if  a  difference  in  the  moon's 
light  causes  changes  in  the  world,  much  more  must  the  re- 
moval of  its  light.  And  though  the  change  is  greater  in  an 
eclipse  of  the  sun  when  it  happens,  there  are  more  eclipses  of 
the  moon  (pp.  8-9). 

On  Geography. 

Besides  considering  the  various  ways  in  which  the  heavenly 
bodies  influence  the  earth,  we  must  fifthly  take  into  account 
the  earth  itself,  firstly  distinguishing  the  habitable  parts.  The 
first  thing  is  to  describe  these  in  writing  and  in  a  map  on 
parchment,  drawn  up  according  to  the  rules  of  astronomy 
and  the  reports  of  travellers,  so  that  we  may  see  with  our  eyes 
the  relative  positions  and  sizes  of  the  various   regions  and 


SUMMARY  XXXV 

cities,  and  learn  the  differences  in  religion,  laws,  etc.,  of  the 
peoples  and  sects  inhabiting  them  (pp.  9-10). 

We  shall  then  (i)  know  the  relative  positions  and  sizes  of 
the  places  of  the  world  ;  (2)  be  led  by  this  to  learn  their  "com- 
plexions," when  we  consider  their  relation  to  celestial  forces 
(e.g.  distance  from  the  sun  which  is  the  main  cause  of  differences 
of  complexion  in  the  various  zones) ;  (3)  be  able  to  infer  the 
complexions  of  natural  things  in  each  district ;  (4)  consider 
the  different  tendencies  in  the  human  inhabitants,  in  sciences 
and  arts,  languages,  laws,  religions,  etc.  ;  for  men  though  not 
forced  (as  will  is  free)  are  strongly  inclined  in  various  directions 
by  complexion  and  celestial  influence.  As  a  fact  we  know 
that  men  do  differ  in  different  places.  (5)  This  knowledge 
helps  us  to  interpret  the  Scriptures,  both  in  the  literal  and 
spiritual  sense.  It  is  valuable  (6)  for  the  conversion  of  the 
infidels ;  missionaries  should  know  geography  so  as  to  avoid 
dangers  which  have  been  fatal  to  many  ;  and  they  should  know 
the  religion  of  the  people  to  whom  they  go  :  for  different  argu- 
ments are  necessary  for  different  religions.  And  (7)  for  the 
repression  of  the  barbarian  invaders.  Jerome  says  that  the 
nations  shut  in  by  Alexander  will  break  their  gates  and  come  out 
to  meet  Antichrist.  If  we  knew  from  which  side  they  will  come, 
we  could  reckon  that  Antichrist  will  come  from  the  opposite 
side.      Are  the  Tartars  the  people  indicated?  (pp.  10-12). 

[Astronomy  is  absolutely  necessary  to  the  rulers  of 
Church  and  state — as  it  is  to  the  sailor,  farmer,  alchemist  and 
physician, — for  the  election  of  favourable  times.  The  Tartars, 
as  we  know  from  the  words  and  writings  of  those  who  have 
lived  with  them,  pay  the  greatest  attention  to  this  and  act 
always  when  the  constellations  are  favourable.  Astronomy 
also  teaches  us  the  changes  produced  by  change  of  environ- 
ment :  e.g.  a  plant  poisonous  in  one  district  becomes  edible 
when  transplanted  to  another.  The  processes  of  nature  can 
be  enormously  accelerated  by  the  human  reason  :  thus  in  the 
transmutation  of  metals  alchemy  by  means  of  an  artificially 
prepared  elixir  can  do  in  one  day  what  nature  could  hardly 
do  in  a  hundred  years]  (pp.  12-13). 


xxxvi  OPUS  TERTIUM 

On  Promoting  Good  and  Hindering  Evil. 

I  have  therefore  described  and  put  in  a  map  the  places  of 
the  world  according  to  the  laws  of  astronomy,  and  then  given  a 
fuller  account  of  all  the  nations  according  to  the  evidence  of 
saints,  natural  philosophers  and  travellers — for  two  main 
reasons : — 

(i)  That  we  may  have  knowledge  of  past,  present  and 
future  both  in  the  world  of  nature  and  in  the  world  of  human 
will.  Such  knowledge  is  more  certain  in  the  world  of  nature. 
To  attain  greater  certainty,  we  should  examine  the  histories 
and  find  out  when  marvellous  things  happened  :  then  we  should 
consider  the  astronomical  tables  for  those  times  and  see  what 
constellations  caused  or  signified  these  marvels :  then  by  ex- 
tending the  tables  to  future  times,  we  shall  find  similar  con- 
stellations and  have  foreknowledge  of  future  events  (pp.  13- 

14). 

(2)  Still  more  important  is  the  promotion  of  foreknown 
good  and  the  prevention  of  foreknown  evil.  It  is  of  great  im- 
portance to  choose  the  favourable  times  for  every  undertaking 
(pp.  14-15).  Further,  the  fate  of  a  whole  population  can  be 
changed  by  a  change  of  atmosphere,  such  as  is  produced  by  a 
strong  constellation.  If  the  celestial  forces  could  be  fixed  and 
preserved  artificially,  in  a  medicament  or  anything  else  scien- 
tifically prepared,  we  could  produce  such  changes  at  will. 
And  this  leads  one  to  consider  whether  charms,  prayers,  curses, 
etc.,  have  any  power :  the  vulgar  regard  these  as  magical,  but 
the  wise  as  in  many  respects  philosophical  (pp.  15-16). 

Magicians  properly  so-called  are  either  unconscious  self- 
deceived  charlatans,  or  deliberate  impostors.  These  effect 
nothing  except  by  chance,  unless  demons  assist  them  and  pro- 
duce results  in  order  that  they  and  their  dupes  may  be  further 
confirmed  in  their  errors.  There  is  another  kind  of  magicians, 
those  who  work  on  scientific  principles  but  for  evil  ends  ;  of 
this  kind  will  be  Antichrist  and  his  followers  who  will  work 
with  full  scientific  knowledge  and  entirely  for  evil  ends  :  and 
when  science  fails,  demons  will  do  the  rest,  to  the  confusion  of 
the  whole  world  (pp.  16-17). 


SUMMARY  xxxvii 

These  magnificent  sciences  should  not  be  denounced  be- 
cause evil  men  through  them  can  work  mischief,  but  the  study 
of  them  ought  to  be  confined  to  certain  persons  authorized 
by  the  Pope.  "  And  so  if  the  Church  ordained  de  studio,  good 
and  holy  men  could  labour  at  these  magical  sciences  by  special 
autxhority  of  the  Pope"  (pp.  17-18). 

I  did  not  treat  all  these  subjects  (i.e.  about  geography, 

alterations  of  places  and  things  by  celestial  powers,  forecasts 

,  and  secret  works)  in  Opus  Majus,  but  only  geography.     Other 

subjects  I  treated  in  the  Opus  Minus  when  explaining  that  part 

of  the  Opus  Majus  (p.  18). 

After  these  I  added  the  works  of  geometry,  arithmetic  and 
music,  whichi  are  among  the  greatest  secrets  of  nature,  but  in 
which  there  is  nothing  magical.  As  wonderful  things  of  this 
sort  have  been  done  in  my  time  as  well  as  in  old  times,  I  can 
speak  briefly  of  them  without  being  thought  to  exaggerate — 
e.g.  burning  glasses  (most  efficacious  in  war),  flying  machines, 
sailing  machines,  and  scythed  chariots  moving  without  animals 
to  draw  them,  [musical  instruments],  and  so  forth,  some  of 
which  I  have  touched  on  elsewhere  (p.  18). 

Afterwards  I  touched  briefly,  as  I  had  done  before  in  the 
section  on  the  six  religions,  on  the  value  of  mathematics  in 
confirming  the  faith  and  converting  infidels  and  repressing 
the  reprobate.  For  the  weapons  which  Antichrist  will  use 
against  the  Church  may  now  be  used  against  the  Tartars, 
Saracens,  etc.  Otherwise  they  will  never  be  properly  over- 
come, for  wars  are  doubtful  and  as  often  disastrous  to 
Christans  as  to  infidels  ;  as  is  clear  from  the  last  invasion  of 
Damietta  by  King  Louis  of  France.  And  if  the  infidels  are 
defeated,  they  recover  their  lands  as  soon  as  the  Christians 
return  to  their  own  country  (pp.  18-19). 

On  Optics. 

The  science  of  Optics  is  necessary  for  all  sciences  :  it  is 
neglected  by  the  Latins  :  hence  I  give  special  attention  to  it. 
In  case  the  work  sent  to  Your  Holiness  be  lost,  I  give  here  a 
summary.     The  subjects  treated  of  are  :  the  sensitive  powers  of 


xxxviii  OPUS  TERTIUM 

the  soul,  with  their  organs,  objects  and  operations ;  the  origin 
and  composition  of  the  eye,  the  optic  nerves  and  their  rela- 
tion to  the  brain,  the  coats  and  humours  of  the  eye — with  dia- 
grams (pp.  20-22).  I  then  take  the  function  of  vision,  and 
show  that  impressions  (or  "species")  must  emanate  from 
the  visible  object,  and  explain  the  difficulties  arising  from 
(i)  the  smallness  of  the  pupil ;  (2)  the  mixture  of  colour  rays 
in  the  pupil ;  (3)  the  mixture  of  colour  rays  in  the  medium 
(pp.  22-4). 

Chap.  I.  Next  the  conditions  necessary  to  vision  are  con- 
sidered— species  of  the  object,  light,  distance  ;  the  object  must 
be  in  front  of  the  eye  (contrast  hearing  and  smelling),  of 
suitable  size,  denser  than  the  medium ;  other  conditions  are 
rarity  of  medium  ;  time ;  healthy  state  of  eye  :  position — an 
oblique  angle  of  vision  sometimes  producing  a  double  image 
(pp.  24-6). 

Chap.  II.  Next  the  classes  of  things  of  which  vision  takes 
cognizance,  and  the  three  general  modes  of  vision,  viz.  through 
sense,  recognition,  and  argument  (pp.  26-8). 

Chap.  III.  Particular  modes  of  vision  (connected  with  the 
structure  of  the  eye)  (pp.  28-9). 

Chap.  IV.  Errors  arising  from  rays  proceeding  from  the 
eye  and  the  object.  Why,  e.g.  do  we  see  a  cloud  at  a  distance 
but  not  when  we  are  in  it  ?  Double  vision  considered 
(pp.  29-30). 

Chap.  V.  Further  consideration  of  the  three  general  modes 
of  perception  in  relation  to  the  conditions  of  sight.  Excessive 
light  impedes  vision.  Effects  of  excessive  distance  and  of 
rapidity  of  motion  on  accurate  perception  of  light  and  colour 
(pp.  30-1). 

Recognition,  or  knowledge  derived  from  repeated  experi- 
ence, makes  clear  diversities  perceived  but  not  distinguished 
by  sense  :  e.g.  the  variety  of  the  moon's  light ;  or  the  colour  of 
an  object  seen  through  a  fine  parti-coloured  cloth  (pp.  31-2). 

Chap.  VI.  Of  perception  through  reasoning.  Ways  of 
judging  distances.  Different  phases  of  the  moon  explained  in 
a  long  chapter.     Reasoning  process  also  needed  in  estimating 


SUMMARY  xxxix 

size.  In  looking  at  a  sphere  we  see  less  than  half.  Stars  at 
rising  or  setting  look  larger  than  at  the  meridian  :  explana- 
tion of  this  (pp.  32-3).  Optical  illusions  resulting  from  motion 
and  rest.  Discussion  of  the  difficult  problem  of  scintillation  of 
the  fixed  stars  (pp.  33-4). 

Finally  the  question  is  considered  whether  vision  by  re- 
collection and  argument  implies  the  co-operation  of  the  rational 
soul.  I  maintain  that  it  does  not,  as  animals  use  these  pro- 
cesses. It  belongs  to  the  sensitive  soul,  whose  power  includes 
thought,  imagination,  memory  and  calculation  (p.  34). 

Chap.  VII.  Direct  vision  having  been  treated,  there  remain 
reflected  vision  and  refracted  vision,  the  laws  of  which  have 
been  explained  in  the  Opus  Priinmn  and  the  Opus  Tertium  but 
chiefly  in  the  De  multiplicatione  specieruni  (pp.  34-5).  In  the 
present  treatise  on  Optics  I  have  applied  these  laws  to  show 
how  rays  proceeding  from  objects  act  on  vision.  In  a  mirror 
the  real  object  is  seen.  In  a  plane  mirror  the  image  and  the 
object  appear  as  equidistant  on  opposite  sides  of  the  mirror. 
In  the  six  other  kinds  of  mirrors — spherical,  conical,  cylindrical, 
each  of  which  may  be  either  concave  or  convex, — the  apparent 
"  place  of  the  image  "  varies  greatly,  and  its  shape.  These  points 
are  explained  in  the  Optis  Majus  with  diagrams  (pp.  35-6). 
Incidentally,  it  is  shown  how  the  changes  in  the  plumage  of  a 
peacock's  tail  or  a  dove's  neck  depend  on  the  angles  at  which 
the  light  falls  on  them  (p.  36). 

Double  images  are  explained,  and  the  cause  of  the  scintilla- 
tion of  a  bright  distant  object,  such  as  a  cross  on  a  church 
tower :  both  points  on  which  experts  on  optics  generally  go 
wrong  (p.  n). 

Chap.  VIII.  Refraction.  Rays  falling  perpendicularly  on 
the  first  coat  of  the  eye  or  cornea,  enter  the  opening  of  the 
uvea  as  far  as  the  lens,  and  are  refracted  on  the  surface  of  the 
vitreous  humour.  Rays  falling  obliquely  on  the  cornea  are 
there  refracted  and  so  reach  the  lens  where  is  the  power  of 
vision  (pp.  37-8).  The  "  place  of  the  image  "  is  then  investi- 
gated in  the  various  kinds  of  refraction.  Refraction  needing 
a  twofold  medium,  the  eye  may  be  in  the  rarer  medium,  the 


xl  OPUS  TERTIUM 

object  in  the  denser,  or  vice  versa :  refraction  may  take  place 
at  plane  surfaces,  at  concave,  or  convex.  The  ten  various 
combinations  are  explained  with  diagrams,  and  illustrations 
given  from  common  experience  (pp.  38-9).  All  wonder  why 
a  stick  looks  broken  in  the  water ;  "  artists  "  are  always  dis- 
cussing this  in  their  disputations  de  quolibet,  but  none  of  the 
Latins  could  ever  give  the  right  explanation,  because  they 
are  ignorant  of  the  laws  of  refraction  (p.  39).  The  appearance 
of  unusual  size,  which  sun,  moon  and  stars  get  owing  to 
the  interposition  of  vapour,  is  another  illustration  of  these  laws 
(pp.  39-40).  And  I  have  shown  how  a  lens  placed  over  small 
letters  makes  them  appear  larger — an  instrument  very  useful 
to  old  people  (p.  40). 

Chap.  IX.  On  the  practical  application  of  this  science 
[ii)  to  Divine  wisdom,  in  interpreting  the  Scriptures  correctly 
(p.  40) ;  (3)  to  political  problems  (p.  41).  By  refractions  of 
mirrors,  one  man  can  be  made  to  appear  a  multitude.  Hidden 
things  can  be  disclosed ;  distant  things  brought  near.  These 
applications  are  useful  for  the  conversion  of  the  infidel  and  the 
repression  of  the  reprobate  (p.  41). 

No  man  can  at  first  understand  these  scientific  truths  ;  he 
must  take  them  on  trust,  hoping  in  time  to  understand.  How 
much  more  humble  ought  we  to  be  in  the  presence  of  things 
divine !  This  argument  is  more  convincing  than  words 
(p.  42). 

On  the  Science  of  Experiments. 

This  part  is  more  valuable  than  all  the  others.  For  this 
science  is  more  helpful  to  all  the  others,  than  any  one  of  them 
is  to  any  other.  It  is  both  a  science  in  itself  and  a  method 
applicable  to  all  sciences.  Knowing  that  argument  may  lead 
to  truth  but  does  not  remove  doubt,  it  neglects  argument,  and 
both  investigates  the  reasons  on  which  conclusions  are  based, 
and  tests  the  conclusions  themselves,  by  experience  (p.  43). 

This  science  has  three  leading  features:  (i)  it  verifies  all 
other  sciences  by  bringing  them  to  the  test  of  experience ;  the 
form,  colours,   etc.  of  the  rainbow  are  taken   as  an  example 


SUMMARY  '  xli 

(pp.  43-4) ;  (2)  it  explains  truths  whicli  belong  to  other  sciences 
but  lie  beyond  the  scope  of  their  methods  of  investigation. 
An  example  in  Medicine  is  the  art  of  prolonging  human  life  : 
the  physician  gives  only  rules  of  health  which  no  one  can  keep  : 
the  experimenter  tries  the  various  means  which  he  has  observed 
are  effective  in  the  case  of  animals  (pp.  44-5).  In  Mathematics 
an  example  is  the  spherical  astrolabe  which  should  move  auto- 
matically with  the  motion  of  the  heavens  (p.  46).  In  Alchemy 
again  the  experimenter,  having  examined  the  various  degrees 
of  gold  existing,  seeks  a  medicine  which  will  remove  all  cor- 
ruptions of  baser  metals  and  produce  the  perfect  gold — and 
this  is  the  secret  of  secrets,  which  by  reducing  all  things  to  the 
prima  materia,  will  also  remove  all  corruptions  of  the  human 
body  and  prolong  life  (pp.  46-7). 

This  science  further  lays  bare  all  magical  arts,  separating 
truth  from  falsehood. 

Its  value  beyond  the  limits  of  other  sciences  lies  in  a 
knowledge  of  things  future,  present  but  secret,  and  past :  in 
this  it  surpasses  judicial  astronomy  (pp.  47-9). 

(3)  The  remaining  point  in  which  its  value  consists  is  in 
the  observation  of  miracles  of  nature  and  the  application  of 
them  to  inventions.  Such  are  the  mutual  attractions  of 
various  bodies,  such  as  metals,  or  of  parts  of  animate  things 
when  divided  (pp.  49-50).  Since  I  saw  this,  nothing  seems 
incredible  to  me,  if  properly  attested,  though  I  may  not  see 
the  reason  of  it  (p.  49). 

There  are  means  of  producing  perpetual  warmth,  fire,  and 
light :  for  many  things  burn  which  are  not  consumed  by  fire. 
Aristotle  in  his  Book  of  Secrets  gives  marvellous  examples 
■of  the  power  of  plants  and  stones  to  produce  changes  in 
individuals  and  multitudes  (pp.  50-51). 

Then  wonders  can  be  done  by  explosive  substances. 
There  is  one  used  for  amusement  in  various  parts  of  the  world 
made  of  powder  of  saltpetre  and  sulphur  and  charcoal  of 
hazelwood.  Yox  when  a  roll  of  parchment  about  the  size  of 
a  finger  is  filled  with  this  powder,  it  produces  a  startling  noise 
and   flash.       If  a  large  instrument  were  used,  the  noise  and 


xlii  OPUS  TERTIUM 

flash  would  be  unbearable  ;  if  the  instrument  were  made  of 
solid  material,  the  violence  would  be  much  greater  (p.  51). 

This  science  commands  other  sciences  to  make  its  instru- 
ments. It  orders  the  geometer  to  make  a  mirror  by  means  of 
which  it  can  burn  anything  combustible,  melt  every  metal, 
turn  every  stone  to  lime  ;  and  destroy  armies  and  castles  at 
any  distance  (pp.  51-2).  It  orders  the  astronomer  to  choose 
certain  constellations,  and  in  them  the  experimenter  produces 
medicaments  by  which  he  can  alter  the  complexion  of  in- 
dividuals or  multitudes.  Words  at  such  times  receive  the 
power  of  the  heavens  and  have  more  effect  when  they  last, 
than  things  :  and  words  can  be  written  and  will  last  as  long  as 
things  (p.  52). 

This  is  the  origin  of  all  philosophic  images  and  incanta- 
tions. And  so  this  science  distinguishes  between  those  made 
according  to  the  truth  of  philosophy  and  those  made  according 
to  the  falsity  of  magical  art  (p.  53). 

Aristotle  used  this  science  when  he  gave  the  world  to 
Alexander ;  and  Antichrist  will  use  it  far  more  powerfully 
than  Aristotle  (pp.  53-4). 

On  Moral  or  Political  Science. 

The  science  of  the  good  of  the  soul  rules  all  other  sciences, 
which  are  only  useful  to  man  so  far  as  they  serve  the  good  of 
the  soul.  So  this  science  ordains  who  shall  teach  and  wha 
shall  learn  all  the  other  sciences  (p.  55). 

It  has  six  principal  parts  (p.  55). 

(1)  The  first  deals  with  things  concerning  God,  angels  and 
demons,  the  resurrection  of  the  body,  future  life,  and  concern- 
ing the  high  priest  who  is  the  law-giver  or  founder. 

I  have  collected  here  witnesses  to  Christ  from  many  pre- 
Christian  philosophers,  to  whom  God  revealed  much  of  His 
sacred  truths  (pp.  55-7). 

(2)  The  second  part  deals  with  public  laws  (a)  those  which 
pertain  to  divine  worship  ;  (d)  those  which  pertain  to  marriage,, 
justice  and  police  (pp.  57-9). 

(3)  The  third  part  deals  with  personal  morality.      I  have 


SUMMARY  xHif 

quoted  largely  from  heathen  philosophers  (especially  Seneca), 
whose  morality  may  well  put  Christians  to  shame,  and  I  have 
written  at  length  on  anger,  the  worst  vice  of  rulers  (pp.  59-61). 
(The  latter  sections  of  this  part  I  had  not  time  to  revise  before 
sending,  and  I  now  send  a  corrected  copy)  (p.  61). 

(4)  The  fourth  part  is  superior  to  all  the  rest  of  philosophy  ; 
it  considers  religion  with  a  view  to  finding  the  one  which 
alone  contains  the  salvation  of  mankind  ;  as  Aristotle  in  his 
Politics  considered  the  laws  of  all  states  that  he  might  find  the 
supreme  good  (pp.  61-2). 

We  are  certain  that  the  Christian  religion  is  this  one.  Yet 
professed  Christians  are  few  compared  with  the  adherents  of 
other  religions  :  and  real  Christians  are  few  compared  with 
professed  Christians  (p.  62). 

The  objects  of  this  part  of  philosophy  are  (a)  to  convert 
the  whole  world  to  the  truth ;  (d)  to  fortify  men  against  all 
temptation  ;  (c)  to  bring  the  imperfect  to  the  perfect  knowledge 
of  truth ;  (d)  to  furnish  the  faithful  with  reasons  for  their 
faith  (p.  63). 

There  are  two  ways  of  proving  the  truth  of  religion  (p.  63). 
One  is  by  miracles  :  but  this  is  not  in  the  power  of  man.  The 
other  is  by  philosophy,  which  is  a  general  revelation  of  God 
to  all  mankind  (p.  64). 

In  pursuing  this  latter  method,  I  have  mentioned  the  six 
chief  religions  of  the  world,  and  the  three  principles  on  which 
they  are  distinguished,  namely  according  to  their  ends, 
according  to  nations,  according  to   planetary  influences  (pp. 

65-7). 

Next  in  considering  which  religion  should  be  preferred,  we 
have  to  establish  the  universal  truths  concerning  God.  God 
is  the  first  cause,  eternal,  having  infinite  power,  wisdom  and 
goodness,  creator  and  ruler  of  all.  From  this  it  follows  next 
that  man  should  do  the  will  of  God  (p.  67). 

To  do  the  will  of  God,  he  must  know  it.  For  this  special 
revelation  is  necessary.  For,  as  all  philosophers  agree,  man 
cannot  know  the  smallest  material  thing  as  it  really  is,  far 
less  spiritual  things  (p.  68). 


xliv  OPUS  TERTIUM 

It  follows  that  God  will  make  a  revelation ;  divine  wisdom 
and  infinite  goodness  require  that  he  should  (p.  69). 

God,  I  argue,  is  one  and  the  human  race  one ;  therefore  the 
revealed  religion  will  be  one  and  will  be  communicated  through 
one  perfect  and  sufficient  law-giver  (p.  69), 

I  have  then  investigated  the  methods  by  which  the  perfect 
law-giver  may  be  known  (p.  70). 

Pagans  and  idolaters,  who  have  many  gods  and  worship 
created  things,  need  not  be  considered.  Tartars  though 
monotheistic  tend  in  some  directions  to  idolatry.  The  other 
three  religions  are  more  reasonable,  the  law  of  Christ,  the  law 
of  Moses,  the  law  of  Mahomet  (p.  70). 

Philosophy  is  shown  to  be  favourable  to  the  Christian 
religion,  and  opinions  of  non-Christian  philosophers  in  con- 
demnation of  the  Jewish  and  Mohammedan  religions  are 
quoted  (pp.  70-1). 

Considering  the  laws  more  particularly,  we  see  that  the 
Jewish  religion  is  not  complete  in  Moses  and  waits  for  the 
Messiah,  which  is  Christ.  Jewish  religion  in  practice  was 
irrational  and  displeasing  to  God,  as  appears  in  the  Scripture. 
Its  promises  are  mainly  material,  not  spiritual,  Mahomet 
prefers  Christ  to  all  the  prophets  :  and  philosophy  reproves 
the  Mahometan  religion.  Mahomet  himself  was  an  adulterer 
(pp.  71-2). 

The  different  religions  are  based  on  certain  histories  which 
are  recognized  as  authoritative  by  the  adherents  of  each.  If 
we  wish  to  use  our  histories  in  favour  of  our  religion,  we  must 
for  the  sake  of  argument  grant  the  histories  of  others  ;  if  we 
concede  their  histories,  they  will  concede  ours.  We  shall  then 
be  able  to  prove  that  neither  Moses  nor  Mahomet  is  to  be 
compared  to  Christ  (pp.  72-3). 

Further  Alpharabius  gives  many  ways  of  testing  religions  : 
one  is  that  the  perfect  law-giver  should  have  the  evidence  of 
preceding  and  succeeding  prophets.  •  Christ  has  this.  Another 
way  is  by  miracles.  Christ  performs  the  greatest  of  all 
(miracles  in  forgiving  sins  (p.  73). 


SUMMARY  xlv 

Further  the  highest  moral  ideals  are  found  in  the  Christian 
religion,  not  in  the  others  (pp.  73-4). 

After  this  I  went  on  to  show  how  the  hardest  articles  of 
the  faith  can  be  proved,  especially  that  most  difficult  one  con- 
cerning the  Sacrament  of  the  altar.  This  is  proved  by  holy 
writ,  all  the  Saints,  the  consensus  of  Catholic  doctors  and 
infinite  miracles.  And  as  the  Creator  is  present  in  every 
creature,  so  the  Redeemer  must  be  present  in  every  one  re- 
deemed :  and  this  union  is  in  the  Sacrament  (pp.  74-5). 

(5)  The  fifth  part  of  moral  philosophy  is  concerned  with 
practical  results.  For  faith  without  works  is  dead.  Of  the 
four  kinds  of  argument  which  moral  philosophy  and  theology 
use  to  persuade  people,  two — the  dialectic  and  demonstrative 
— appeal  to  the  intellect ;  two — the  rhetorical  and  poetical — 
to  the  heart.  The  latter  are  the  best  (p.  75).  These  are  little 
known  to  the  Latins. 

As  the  whole  power  of  rhetoric  is  needed  here,  I  have  con- 
sidered the  different  styles — the  homely,  the  moderate,  and 
the  grand — and  applied  them  to  the  treatment  of  divine  things 
(p.  76). 

(6)  Finally,  I  come  to  the  last  part  of  moral  philosophy, 
which  concerns  lawsuits,  and  I  excused  myself  from  dealing 
with  this  (p.  76). 

So  ends  the  summary  of  the  principal  work. 

On  the  Opus  Minus.. 

Then  it  occurred  to  me  to  send  Your  Holiness  a  prelimin- 
ary work,  giving  a  summary  of  the  subjects  treated,  that  you 
might  easily  see  the  general  plan  of  the  greater  work,  and 
know  what  to  demand  from  me,  or  another,  if  it  were  lost ; 
and  that  I  might  add  some  things  forgotten  or  intentionally 
omitted  (p.  yy). 

I  added  some  introductory  matter,  explained  in  the  present 
work.  In  enumerating  the  parts  of  the  Opus  Majus,  I  added 
in  that  on  mathematics  a  treatise  on  celestial  things.  After 
finishing  the  exposition  of  the  Opiis  Majus,  I  added  a  treatise 
on  alchemy,  in  enigmas,  promising  an  explanation  later  (p.  yy). 


xlvi  OPUS  TERTIUM 

Then  I  proceeded  to  the  sins  of  study  and  their  remedies, 
and  in  the  sixth  sin  I  expounded  the  generation  of  things  from 
elements,  as  far  as  the  special  generation  of  animals  and  plants  : 
and  I  treated  this  part  more  carefully  because  it  involves  the 
roots  of  natural  philosophy,  medicine  and  alchemy.  Questions 
of  the  immortality  of  the  body  after  resurrection  and  of  the 
prolongation  of  human  life  are  here  treated  ;  and  some  ex- 
planation of  alchemical  enigmas  given  (pp.  77-8). 

The  generation  of  humours  from  elements,  the  due  propor- 
tion in  humours,  the  generation  of  inanimate  things  from 
humours  are  treated  :  especially  the  generation  of  metals,  as 
this  is  required  in  the  sixth  sin  of  study.  All  this  subject 
is  of  the  greatest  importance.  Then  I  showed  the  application 
of  this  science  to  the  exposition  of  Holy  Scripture  (p.  78). 

Next  I  discussed  the  remedies  for  the  sins  of  study,  show- 
ing by  whom,  at  what  expense  and  by  what  means  great  results 
could  be  reached,  for  your  Beatitude,  the  whole  multitude  of 
students,  the  Church  and  Commonwealth  (pp.  78-9). 

So  ends  the  summary  of  both  works. 

On  the  Enigmas  of  Alchemy. 

A  further  explanation  of  alchemical  enigmas  is  required. 
For  alchemy  not  only  procures  wealth,  but,  in  conjunction 
with  experimental  science,  it  can  prolong  life  (p.  80). 

These  secrets  must  not  be  revealed  to  the  vulgar  (pp.  80-1). 
For  this  reason,  among  others,  I  have  distributed  my  remarks 
on  alchemy  in  three  places — namely  in  the  Second  Work 
where  I  wrote  (a)  on  practical  alchemy  and  {b)  in  the  sixth  sin 
of  the  study  of  theology,  on  speculative  alchemy  ;  and  in  a 
separate  treatise  a  rough  copy  of  which  I  sent  by  the  hand  of 
John.  In  this  latter,  great  questions  of  natural  philosophy  and 
medicine,  about  digestions,  humours,  etc.,  are  treated  in  philo- 
sophical language,  though  they  are  closely  connected  with 
alchemy :  and  at  the  beginning  I  have  put  some  things  in 
enigmas.     A  fourth  treatise  is  now  added  (pp.  81-2). 

All  four  writings  are  necessary  for  a  complete  understand- 
ing of  the  subject,  and  it  is  not  likely  that  all  four  would  fall 
into  the  hands  of  anyone  for  whom  they  are  not  intended. 


SUMMARY  xlvii 

Still  as  this  is  possible,  I  think  it  best  that  some  secrets  should 
still  be  reserved  for  personal  communication  (p.  82). 

Also  I  do  not  care  to  entrust  a  complete  treatise  on  this 
subject  to  a  scribe,  however  safe  he  may  be  :  though  the  one 
who  writes  this  is  a  man  after  my  own  heart  (p.  83). 

On  the  Explanation  of  the  Enigmas  of  Alchemy. 

"Bodies"  are  those  things  which  do  not  fly  from  fire,  or 
evaporate,  as  metals,  stones  and  other  solids.  "  Spirits  "  are 
things  which  fly  from  fire,  as  quicksilver,  sulphur,  sal  ammoniac, 
arsenic. 

"  Planets  "  are  metals  :  Saturn  =  lead,  Jupiter  =  tin.  Mars 
=  iron.  Sun  =  gold,  Venus  =  copper,  Mercury  =  quicksilver, 
Moon  =  silver  (p.  83). 

Names  sometimes  used  for  gold  are  "  stone,"  "  body  of 
the  Ebro  "  or  some  other  river  in  which  gold  is  found  ;  also 
"  Hibernian  body  "  or  "  Hibernian  stone,"  as  the  Irish  used 
to  live  on  the  Ebro  (p.  84). 

Silver  is  called  "  pearl  "  or  "  unio  " — (on  which  see  Solinus) : 
also  "England  ".  Pale  gold  is  called  "  England" — and  good 
gold  is  called  "Spain"  or  "Apulia"  or  "Poland"  or  any 
country  where  good  gold  abounds  (p.  84). 

"  To  rubificate "  is  to  make  gold,  "  to  albificate "  is  to 
make  silver.  "To  convert  Saturn  into  Sun  "  is  to  make  gold 
from  lead,  and  so  on.  "Medicine"  or  "laxative  medicine" 
is  the  name  given  to  that  which  being  thrown  into  molten  lead 
turns  it  into  gold  :  it  is  the  same  as  elixir  (p.  84). 

The  various  technical  meanings  of  "greater  work"  and 
"  lesser  work  "  are  given  (pp.  84-5). 

"  Stones  "  is  the  name  given  to  the  raw  material  from 
which  the  elixir  is  made  ;   "  prepared  stone  "  is  the  elixir  itself. 

"  Herbal  stones  "  =  hairs,  "  natural  stones  "  =  eggs,  "  ani- 
mal stones  "  =  blood  (p.  85). 

The  ' '  four  elements  "  are  sometimes  to  be  taken  literally  ; 
sometimes  metaphorically,  when  they  mean  the  four  spirits,  or 
the  four  humours,  or  the  four  points  of  the  compass,  or  the 
four  seasons,  or  the  four  principal  parts  of  an  animal  :  because 
there  is  a  complexional  correspondence  between  each  set  of 


xlviii  OPUS  TERTIUM 

these  things.      Similarly  the  humours  are  called  by  the  names 
of  elements,  spirits,  etc.  (pp.  85-6). 

On  the  Keys  of  Alchemy. 

The  "  keys  "  of  this  art  is  the  name  given  to  the  operations 
employed  for  the  making  of  elixir  ;  namely  purification,  dis- 
tillation, ablution,  heating,  calcination,  mortification,  sublima- 
tion, division,  incineration,  resolution,  congelation,  fixation^ 
mundification,  liquidation,  projection  (p.  86). 

The  "  hidden  spirit "  {spiritus  occultiis)  is  a  humour  which 
is  called  blood  in  animals,  but,  when  reduced  to  the  materia 
common  to  animate  and  inanimate  things,  it  is  called  "  the 
humour  of  warm  and  humid  complexion,"  which  is  found  in 
all  things  (pp.  86-7). 

"  To  hold  medicine  in  chains  "  is  to  fix  it  so  that  it  does 
not  fly  from  fire.  These  are  the  principal  enigmas,  of  which 
I  now  make  use  (p.  87).  Sun  and  Moon  are  made  artifically 
in  several  ways  :  one  way  is  from  mercury  and  sulphur,  which 
are  the  constituent  parts  of  all  metals  (p.  87).  Others  try  to 
convert  mercury  alone  into  Sun  and  Moon,  as  they  see  mercury 
converted  into  Saturn.  Other  forgers  make  a  mercury  very 
like  Moon,  but  it  does  not  answer  all  the  tests.  Other  sophists 
purify  Venus  and  Saturn  by  means  of  albifying  and  rubifying 
waters,  melt  and  throw  into  them  purified  spirits  of  arsenic 
and  sal  ammoniac,  and  produce  metals  which  can  only  be 
distinguished  from  Sun  and  Moon  by  the  means  which  1  have 
explained  in  the  Second  Work  (pp.  87-8).  Others  again  take 
the  four  elements,  which  are  called  aqua  vitcs,  the  humour  of 
air,  the  power  of  fire,  and  lime  (of  which  I  have  written  in  their 
place),  in  certain  proportions,  and  produce  Sun  which  they 
desire.  Similarly  in  the  case  of  Moon  (p.  88).  Others  take 
only  the  four  elements,  in  equal  weights,  and  think  they  can 
not  only  make  as  much  Sun  as  they  like,  but  even  arrive  at 
the  pri77ia  fnateria.  This  will  suffice  for  the  present.  For  here 
is  contained  the  whole  intention  of  philosophers.  And  with 
the  help  of  this  and  my  other  writings.  Your  Wisdom  can 
confer  with  the  wise  and  convict  every  impostor  (pp.  88-9). 

So  ends  the  2nd  (sic)  work  of  Friar  Roger  Bacon. 


[De  utilitate  Mathematice  ad  rem  publicam  diri- 

GENDAM.]^ 

POST  hec  sequitur  operatic  ^  mathematice  ad  rem  publi- 
cam fidelium  dirigendam.  Et  hec  directio  est  in 
2abus  maximis  rebus,  scilicet  in  cognitione  presentium, 
preteritorum  et  futurorum  secundum  possibilitatem 
philosophie,  et  in  operatione  mirabilium  pro  utilitate  rei  publice. 
Et  jam  data  ^  est  via  qualiter  possibile  *  est  convenienter  ^ 
judicare;  sed  de  operibus  parum  tactum  est. 

Non  est  autem  possibile  hec  duo  adimpleri,  nisi  sciamus 
complexiones  rerum,  quia  secundum  varietates  rerum  stat " 
omne  judicium. 

Nam  secundum  quod  complexiones  variantur,  tam  homi- 
num  quam  aliorum,  variantur  sanitates  et  infirmitates  hominum, 
et  scientie  et  artes,  et  occupationes  et  negotia,  et  lingue  et 
mores,  ut  videmus  in  diversis  regionibus.  Nam  in  omnibus  his 
non  solum  rem.ote  regiones  in  eodem  tempore  [variantur],"  sed 
propinque,  ut  omnibus  notum  est.  Item  res  ejusdem  regionis 
variantur  multipliciter  in  eodem  tempore.  Nam  alie  sunt 
calide,  alie  frigide ;  et  homines  in  omnibus  predictis  variantur 
in  eadem  regione,  licet  non  tantum  sicut  in  diversis  regionibus. 
Ceterum  res  eadem  in  diversis  suis  partibus,  ut  homo  et  alia, 
similiter  habent  (sic)  magnam  diversitatem  in  eodem  tempore. 
Item    eadem  pars  rei   et  eadem  res  numero  mutatur   multis 

^  No  title  in  W.  At  the  top  of  the  page  are  the  words  yesus,  Maria.  T. 
(p.  2i)  begins :  "  Item  frater  Rogerus  Baciin  in  tercio  opcre  sic  dicit  :  sed  quod 
hie  scribitiir  usque  ad  Perspectivam  iion  est  in  majori  opere,  sed  tamen  illud  idem 
in  secundo  opere  lacius  continetiir  et  aliter  explicatur  ". 

^  T.  comparatio.  "  T.  om.  data. 

^  W.  qualiter  publice.  ^'  T.  om.  convenienter. 

"  T.  complexiones  rerum  habitabilium,  quia  secundum  varietates  complexionum 
stat. 

''  MSS.  om.  variantur, 
VOL.   IV.  I 


2  FRATRIS  ROGER  I  BACON 

modis  secundum  diversa  tempora,  scilicet  in  horis  diversis  et 
diebus  diversis  ^  et  annis  et  revolutionibus  multorum  annorum, 
et  hoc  tam  in  monstruosa  generatione  quam  recta.  Sed  com- 
plexiones  rerum  istarum  sciri  non  possunt  nisi  cause  huiusmodi 
complexionum  sciantur. 

Cause  vero  omnium  istorum  inferiorum  sunt  celestia  que 
influunt  virtutes  suas  et  faciant  varias  complexiones  in  diversis. 
Nam  elementa,  ut  dicit  Aristoteles  2°  de  Generatione,^  respectu 
celi  ^  agunt  ^  tantum  sicut  securis  respectu  artificis  ;  ergo  sicut 
domificatori  perartem  suam  ascribitur  domus  et  non  securi,  sic 
celo  ascribuntur  ^  effectus  in  his  inferioribus  et  non  virtutibus 
elementorum,  que  tamen  sunt  hie  maxime  active.  Item  in 
eodem  libro  ^  dicit  quod  2x  allacio  solis  in  circulo  obliquo  ''  est 
causa  generationis  et  corruptionis  in  rebus  et  specialiter  in 
rebus  animatis.  Nam  in  generatis  per  putrefactionem  idem 
facit  virtus  solis  quod  virtus  patrum  in  seminibus,  ut  dicit 
Averoys  super  7^  Methaphysice.'^  Et  in  vegetabilibus  ^  dicit 
Aristoteles  libro  suo  de  illis,  quod  sol  est  pater  plantarum  et 
terra  mater.  Et  in  2°  Phisicorum  ^^  dicit  quod  homo  generat 
hominem  et  sol.  Et  Averoys  dicit  quod  magis  sol  quam  homo, 
quia  continuat  suam  virtutem  a  principio  generationis  usque  in 
finem  ;  et  si  ita  est  de  hominibus,  multo  magis  erit  de  brutis, 
quia  natura  est  magis  sollicita  circa  homines  quam  circa  bruta. 
Et  18  de  Animalibus  ^^  Avicenna  docet  quod  tota  generatio 
recta  et  augmentum  in  rebus  et  termini  vite  et  mortis  dependent 
a  celestibus  motibus  et  virtutibus. -^^  Et  prima  variatio  est  per 
dies  naturales  secundum  revolutionem  solis :  deinde  per  septi- 
manas  secundum  figuram  et  lumen  lune  et  motum  in  quadraturis 

I  T.  adds  et  septimanis  et  mensibus. 

^  Cf.  Arist.  De  Generatione  et  Corruptione,  ii.  9. 

*  T.  celestium.  ^  W.  non  agunt.  •'  T.  ascribenter. 

8  Arist.  De  Gen.  et  Corrupt.,  ii.  10.  "^  T.  sub  obliquo  circulo. 

^  Not  in  Averroes'  Comment,  in  Arist.  Metaph. ;  ed.  Venet.  1552,  vol.  viii. 
In  his  Epitome,  ibid.  fol.  173^1,  Averroes  says :  "  In  animalibus  vero  et  plantis 
sponte  genitis  ultimum  movens  est  ipsa  corpora  celestia". 

'Arist.  (or  rather  Nicholas  of  Damascus)  De  Plantis,  i.  6. 

1"  Nat.  Auscult.  ii.  2. 

II  Cf.  Avicenna,  De  Animalibus,  xviii,  fol.  63b  col.  i.  (ed.  Venet.  1508). 
1^  T.  om.  motibus  et  virtutibus. 


OPUS  TERTIUM  3 

sui  circuli :  deinde  per  menses  secundum  revolutiones  [soHs]/^ 
in  signis  diversis,  precipue  ^  per  conjunctiones  solis  et  lune  : 
deinde  secundum  4*^^  anni  per  revolutionem  solis  in  4^15  s 
Zodiaci ;  deinde  per  revolutiones  planetarum  altiorum  qui  sunt 
Mars,  Jupiter  et  Saturnus,  qui  sunt  tardi  motus ;  ad  quos 
sequitur  '^  efifectus  per  revolutionem  temporis  multi ;  secundum 
quod  in  quadraturis  suorum  circulorum  moventur  per  magna 
tempora,  accidunt  effectus  varii  et  longis  ^  temporibus  inter- 
ceptis  et  secundum  quod  complent  suos  circulos :  ut  Mars  in 
2bus  annis,  et  Jupiter  in  12  et  Saturnus  in  30.  Sic  tardantur 
effectus  et  suis  temporibus  renovantur. 

Similiter  secundum  quod  complent  multas  revolutiones, 
fiunt  multa  et  non  solum  naturalia  sed  renovationes  principa- 
tuum  et  regnorum,  secundum  quod  dicit  Albumazar  in  Libro 
Conjunctionum  ""j  ut^  in  tempore  regni  Persarum  fuerunt  10 
revolutiones  [Saturni]  ^  pertransite,  exortum  est  regnum  Alex- 
andri.  Et  quando  10  alie  revolutiones  [sunt  complete],^  dicit 
quod  apparuit  dominus  Jesus  filius  Marie,  super  quem  sunt 
orationes  cum  permutatione  secte  :  non  quod  celestia  sint  cause 
legis  christiane,  sed  sunt  in  signum  quantum  ad  Christum  ;  sed 
hoc  expositum  est  prius  in  distinctione  de  sectis.  Et  quando 
complete  sunt  10  alie,  venit  Meni  ^'^  quidam  rex  cum  lege  que 
est  inter  paganos  et  nazarenos.  Et  post  10  alias  venit  Macho- 
metus  cum  lege  sua.  Et  non  artantur  hujusmodi  mutationes 
ad  10  revolutiones,  quia  fortasse  aliquando  fiunt  in  9a,  aliquando 
in  11^  revolutione,  et  hoc  secundum  potestatem  conjunctionum 
Saturni  et  Jovis,  de  quibus  dictum  est  quando  de  sectis  actum 
est. 

Et  cum^^  conjunctiones  sunt  tres,  scilicet  magna,  major  et 
maxima,  ut  habitum  ^"  est,  docet  Albumazar  quod  in  omnibus 
20  annis  per  magnam  conjunctionem  accidit  mutatio  rerum 
magna.    Nam  signat  super  gravitatem  annone  et  sublimationem 

^  W.  om.  solis.  "  T.  om.  precipue.  '^  T.  qtiartis. 

*  T.  consequuntur.  ^  T.  et  in  longis. 

^Albumazar  (Jafar  ibn  Muhammad),  De  Magnis  Conjunctionibiis,  Venet. 
1515.     Tract,  ii.,  Differentia  8  (prope  finem), 

'  T.  7it  quando.  ^  W.  om.  Saturni.  ^  MSS.  om.  sunt  complete. 

1"  T.  Neni.  "  T.  om.  cum,  ^^  W.  et  habitum. 


4  FRATRIS  ROGERI  BACON 

potentum  et  multa.  Major  vero  corijunctio  accidit  in  omnibus 
240  annis  et  signat  super  aeris  alterationes,  et  ad  sectarum 
mutationes  et  consuetudinum  ^  movet  corda  hominum  et  ex- 
citat.  Maxima  vero  fit  post  quoslibet  960  annos  et  signat 
super  diluvium,  terremotus,  ignitas  impressiones  in  aere,  muta- 
tiones regnorum  et  imperiorum. 

Et  non  solum  in  recta  generatione  rerum  accidunt  hujus- 
modi  per  revolutiones  celestes,  sed  in  monstruosa,^  sicut  in 
libro  memorato  dicit  Avicenna,^  secundum  figurationes  celes- 
tium  virtutum  accidunt  huiusmodi  monstra,  ut  quod  filius 
hominis  habuerit  caput  arietis,  et  similia. 

Philosophi  igitur  omnia  que  contingunt  in  his  inferioribus 
ascribunt  celestibus,  scilicet  vel  causaliter  et  effective  ut  in 
omnibus  naturalibus,  vel  ^  occasionaliter  et  inductive  ut  in 
voluntaries.  Nam  voluntas  cogi  non  potest,  ut  non  solum  fides 
recta  sed  etiam  ^  philosophia  tota  clamat,  et  tamen  valet  ex- 
citari  per  complexionem  corporis  et  virtutem  celi  que  causat 
hujusmodi  complexionem,  ut  gratis  velit  homo  illud  ad  quod 
celestis  inclinatio  movet,  non  coactus.  Secundum  quod  nos 
videmus  quod  homines  ad  presentiam  *^  rerum  delectabilium,  ut 
ciborum  et  potuum  et  aliarum  rerum,  mutant  suas  voluntates, 
et  similiter  per  presentiam  ''  tristibilium  ;  et  tamen  sola  species 
venit  ab  eis  et  alterat  sensum,  et  intellectus  sequitur  gratis 
inclinationem  sensus  sine  coactione,  ut  etiam  contra  legem  Dei 
faciat,  [fol.  183,  v]  immo  mutat  legem  suam,^  sicut  Salamon 
coluit  idola  propter  amorem  mulierum. 

Et  jam  per  experientiam  probatum  est  quod  hujusmodi 
alterationes  mundi  contingunt  per  celestia,  et  auctores  certi 
sunt  de  his.  Nam  Noe  et  filius  ejus  Sem  et  primogenitus  Sem 
docuerunt  primo  Caldeos,  deinde  Abraham  exivit  de  Uz 
Caldeorum  et  docuit  Egiptios,  sicut  hystorie  et  sancti  et  philo- 
sophi testantur,^  quamvis  vulgus  philosophantium  hec  ignoret, 
et  ab  Egiptiis  et  Caldeis  venit  hec  scientia  ad  Grecos  et  Latinos. 

^  T.  consuetudines.  ^  W.  menstruosa. 

^Avicenna,  De  Animalibus,  xviii.  f.  63a,  i,  ed.  1508. 

*  T.  et  (for  vel).  ^  T.  om.  etiam.  ^  W.  per  phiHcia\ 

'  W.  p'mHcia\  ^T.  om.  siiam.  ^  Cf.  Op.  Majus,  i.  176. 


OPUS  TERTIUM 


[De  Radicibus  Judiciorum  Astrologik] 

RADICES  1  horum  judiciorum  inveniuntur  penes  naturas 
stellarum.  Nam  oportet  hie  scire  que  sunt  proprietates 
7  planetarum,  et  que  provincie  sequuntur  complexiones  cujus- 
libet  eorum,"  et  que  res  et  que  partes  ejusdem  rei.  Et  similiter 
de  stellis  fixis  et ^  maxime  de  1022  '^  quarum  quantitas  potest^ 
apprehendi  per  instrumenta,  et  inter  illas  precipue  de  stellis  12 
signorum,  ut  sciantur  bene  proprietates  illarum  in  effectu  ;  et 
que  regiones  et  que  res  et  que  partes  rerum  alterantur  per 
singulas.  Nam  a  principio  mundi  fuerunt  planete  et  signa  12 
in  directo  regionum  determinatarum,  et  tunc  aer  cujuslibet 
regionis  fuit  alteratus  nova  et  subita  alteratione.  Et  quod  nova 
testa  capit  inveterata  sapit}'  Et  ideo  per  banc  viam  dant  philo- 
sophi  causam  quare  diversis  regionibus  dominantur  planete 
diversi  et  signa  diversa,  quamvis  et  alias  ponant  rationes. 

Similiter  de  diversis  [rebus  ejusdem  regionis.  Nam  quando 
generantur  semper  in  diversis] "  temporibus,  diversi  planete  et 
signa  diversa  elevantur  super  eandem  regionem.  Et  similiter 
in  eodem  tempore  veniunt  diverse  figurationes  virtutum  celes- 
tium  ab  eisdem  stellis  ad  diversas  partes  ejusdem  regionis. 
Immo  si  precise  velimus  loqui,  scimus  quod  ad  singula  puncta 
terre  veniunt  coni  ^  diversarum  piramidum  virtuosarum  a  stellis 
eisdem,  que  piramides  inducunt  diversitatem  '-'  in  singulis  punctis 
terre.  Quod  probamus  per  effectum.  Nam  quasi  in  eodem  ^^ 
puncto  terre,  vel  in  propinquissime  positis  punctis,  nascuntur 
herbe  diversarum  specierum,  et  in  eadem  matrice  nascuntur 
gemelli  diversarum  complexionum,  et  qui  ex  propria  com- 
plexione  concreverant,^^  inclinantur  ad  di versos  mores  et  ad 
diversas  artes  et  officia  et  alia  multa. 

1  T.  Radices  vero  :  with  marginal  note  :  Quomodo  inveniuntur  radices  judici- 
orum. 

-  T.  horum.  ^  T.  sed.  ■*  W.  1422. 

5  W.  }wn  potest.     Cf.  Com.  Nat.  (ed.  Steele),  395  ;  Op.  Majus,  i.  235. 

^  T.  quod  nova  testa  capit,  etc.      Cf.  Horace,  Epist.  i.,  2,  1.  69-70. 

^  W.  om.  words  in  brackets.  "  T.  om.  coni.  ^  T.  diversitates. 

^^T.uno.  ^'^T.  concreverint. 


6  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Et  causa  varietatis  partium  ejusdem  rei  accidit  similiter  ex 
diversis  partibus  ^  stellarum  et  ex  diversis  figurationibus  illarum 
virtutum.  Et  conformantur  stelle^  in  natura  et  proprietate, 
secundum  quod  caput  conformatur  stellis  Arietis  in  com- 
plexione,  et  collum  Tauro,  et  sic  ulterius  per  singula  membra. 
Et  hoc  probamus  per  effectum.  Quoniam  si  luna  sit  in  signo 
conformato  membro,  periculum  est  tangere  membrum  ferro ; 
ut  dicit  Ptolomeus  in  Centilogio.^  Nam,  ut  Haly"^  in  exposi- 
tione  istius  verbi  dicit,  tunc  ad  membrum  illud  confluunt 
humores  et  multiplicant  ^  ibi,  et  inde  accidunt  multa  incommoda 
sepe.^  Nam  putrescit  locus  ex  superfluitatibus "  humorum  et 
generantur  apostemata  et  fistulantur  membra,  et  hoc  ante  oculos 
nostros  sepe  accidit,  sed  vulgus  non  considerat  quia  nescit 
celestia. 

Et  alie  radices  sunt  horum  judiciorum.  Nam  oportet  bene 
scire  dignitates  planetarum  in  signis,  quoniam  quilibet  planeta 
habet  magnam  convenientiam  et  differentiam  respectu  diver- 
sorum  signorum  et  respectu  partium  ejusdem  signi,  unde 
secundum  hoc  fortius  agunt  vel  deterius  agunt  ^  in  hoc  mundo. 
Et  quilibet  habet  5  dignitates  que  vocantur  domus,  exaltatio, 
triplicitas,  terminus,  facies ;  et  sunt  hec  nomina  methaforica, 
[secundum  quod  a  principio  fere  omnia  vocabula  scientiarum 
secretarum  sunt  data  per  methaforas]  ^  ut  ab  indignis  et  vulgo 
occultarentur,  et  in  Majori  Opere  sunt  hec  nomina  exposita,^*' 
nee  modo  vis  est,  nisi  quod  ^^  sciamus  quod  maxima  fortitudo 
est  domus  et  facies  ^^  minima,  exaltatio  valet  40^,  triplicitas  tres, 
terminus  duas. 

Secundum  igitur  quod  Sol  est  in  signo  quod  est  domus 
ejus,  ut  Leo,  tunc  fortissme  agit,  ut  ^^  videmus  hoc  per  effectum. 
Nam   calor   fortissimus   est  tunc ;    et   secundum   quod  est  in 

^  T.  virtiitibus.  ^  T.  stellis. 

^Cf.  Centiloquium,  §  20  (ed.  Basil.  1541). 

*  I  have  failed  to  find  the  passage  in  Haly's  De  Judicus  Astrorum  (Basil- 
1551)  which  however  is  not  an  exposition  of  Ptolemy's  Centiloquium:  Bacon 
may  be  referring  to  another  work  of  Haly. 

5  T.  multiplicantur.  ^  T.  se.  "^  T.  superfluitate. 

^  T.  om.  agunt.  ^  W.  om.  words  in  brackets. 

1»  Vol.  i,  pp.  259-61.  "  T.  ut  (for  quod). 

"  T.  facies  est.  i»  7,  g(  (for  ut). 


OPUS  TERTIUM  7 

opposite  signo,  sic  minimum  habet  effectum,  ut  in  Aquario ; 
tunc  enim  omnia  mortificantur.  Nam  et  ille  mensis  vocatur 
mensis  mortuus,  unde  Aquarius  vocatur  detrimentum  Solis, 
unde  animalia  non  faciunt  fetum  in  illo  mense,  quamvis  multa 
omni  alio  mense  producant  fetum,  ut  columbe.^  Et  quando 
planete  sint "  sic  in  suis  dignitatibus,  videndum  est  quis  eorum 
habeat  ^  plures  dignitates  in  conjunctione  ■*  et  secundum  hoc 
stabit  alteratio  rerum  inferiorum  ad  illud  tempus. 

Et  preter  hec  considerandi  sunt  aspectus  planetarum.  Nam 
non  solum  ex  signis  habent  diversitatem  sed  ex  seipsis,secundum 
quod  aspiciunt  se  5  modis.  Nam  possunt  esse  in  eodem  signo 
et  tunc  vocatur  conjunctio,  vel  in  oppositis  et  tunc  vocatur 
oppositio,  vel  unus  in  3°  signo  ab  alio  et  tunc  vocatur  sextilis 
aspectus,  vel  in  4°  et  tunc  vocatur  4^«  aspectus,  vel  in  5 to  et  tunc 
vocatur  trinus. 

Et  sic  ^  miro  modo  variantur  [fol .  1 84,  r]  virtutes  planetarum 
et  operationes  eorum  in  hoc  mundo  tam  in  malum  quam  in 
bonum,  secundum  quod  auctores  omnes  docent  et  nos  videmus 
in  effectu  et  per  experientiam,  licet  vulgus  philosophancium 
non  consideret.  Nam  licet  Jupiter  sit  semper  [causa]  '^'  bonarum 
operationum  quantum  est  de  se,  propter  bonitatem  sue  virtutis, 
que  vitalis  est  et  confortat,  tamen,  si  Lune  conjungatur,  non 
prodest  accipere  medicinam.  Nam  in  tantum  confortatur 
natura '  ex  beneficiis  ®  Jovis  quod  resistit  virtuti  medicine  et 
impedit  operationem  eius,  sicut  volunt  Ptholomeus  et  Haly 
ejus  expositor  in  Centilogio.^  Et  jam  exemplificatum  est 
superius  de  conjunctionibus  Jovis  et  Saturni,  quomodo  accidunt 
mira  in  hoc  mundo,  et  certe  sic  est  de  aliis  aspectibus  eorum  et 
ceterorum  planetarum.  Et  in  tractatu  de  sectis  ^°  manifestatum 
est  quomodo  mira  contingunt  ex  conjunctionibus  ^^  Jovis  cum 
singulis  planetis,  secundum  quod  per  has  conjunctiones  investi- 
gatur  ^^  numerus  et  ordo  et  tempora  sectarum. 

^  T.  columba.  '^  T.  sunt;  om.  sic. 

^  T.  habet.  ■*  T.  in  quo  est  (for  in  conjiinctione). 

^1,  similiter.  ^M^S.  om.  causa.  ''    W.  om.  }iatnra. 

^T.  beneficio.  "  Ceniiloquium,  §  19  (ed.  Basil.  1541). 

^"Opus  Majus  (Bridges)  i,  253-269.  "  T.  conjiinctione. 

^^  T.  investisantur. 


8  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Ceterum  considerandum  est  diligenter,  quando  planete  sunt 
in  altioribus  partibus  suorum  circulorum,  et  quando  sunt  in 
inferioribus,  et  quando  sunt  in  mediis  locis,  scilicet  in  quadra- 
turis.  Nam  secundum  hoc  variantur  res  mirabiliter,  quoniam, 
quando  Sol  est  in  parte  superiori  sui  circuli,  vel  prope,  ut  in 
solsticio  estivali,  tunc  omnia  terre  nascentia  plus  crescunt  in  una 
septimana  quam  alias  in  quindena,  et  plus  in  una  quindena 
quam  alias  in  mense,  et  plus  in  uno  mense  quam  alias  in 
duobus,  sicut  ad  sensum  videmus.  Et  similiter  quando  Luna 
est  in  partibus  superioribus  suorum  circulorum,  scilicet  epicicli 
et  ecentrici,  fiunt  multe  mutationes  rerum  et  fortes.-^  Nam 
tunc  accessio  maris  est-  fortior  et  virtus  omnium  humidorum, 
et  tunc  pisces  marini,"  et  maxime  qui  ^  degunt  in  conchis,  sunt 
meliores,  et  multa  fiunt,  sicut  docent  auctores  ^  et  experientia  : 
et  sic  de  aliis  planetis  accidit,  ef"  maxime  de  individuis  altiori- 
bus, que  sunt  ]\Iars,  Jupiter,  Saturnus. 

Specialis  ^•ero  consideracio  est  de  conditionibus  Lune.  Nam 
quia  propinquior  est  terre,  et  quia  multas  habet  varietates  in 
motu,  luce  et  figura,"  quas  non  habent  alii  planete  remotiores 
a  nobis,  miris  modis  alterantur  res.  Et  preterea  omnes  con- 
ditiones  dicte  superius  communes  omnibus  planetis  *  consider- 
ande  sunt  in  Luna.  Et  preter  has  consideratur  eius  variatio 
penes  mansiones  suas  28  quas  habet,  secundum  quod  transit 
per  totum  Zodiacum  infra  28  dies.  Quantum  enim  transit  in 
die  vocatur  mansio,  et  Luna  habet  in  qualibet  mansione  diversas 
virtutes  ;  et  secundum  has  oriuntur  diversi  venti,  et  alteratur 
aer  in  siccitate  et  humiditate,  calore  et  frigore  ;  ita  quod  homo 
exercitatus  in  his  posset  omni  die  pronosticare  aeris  disposi- 
tiones,  secundum  quod  dicit  Albumazar  in  maiori  Introductorio 
Astronomic,^  et  experientia  scitur  hoc.  Deinde  videndum  est 
quando  est^"  in  cauda  vel  capite  Draconis  vel  prope,  quia 
per^^   hoc   multum  variatur   ejus  operatio    propter   qualitates 

^W.  multe  divinationes  rerum  et  sortes.         -  T.  quantum  potest  (for  est). 

*  W.  maximi.  *  T.  qjie.  '  T.  acfores. 

'^  W.  om.  ci.  '  T.  motu  et  hue  et  signa.         -  T.  adds  maxime. 

''  Cf.  Jafar  ibn  Muhammad,  Introduciorium  in  Astron.,  i.  cap.  5,  Venet.  1506. 

''  W.  om.  quando  est.  ^^  T.  secundum. 


OPUS  TERTIUM  9 

capitis  vel  caude  Draconis  :  deinde  quando  eclipsatur.  Nam 
si  ejus  luminis  diversitas  multum  alterat^  mundum,  oportet 
quod  privatio  sui  luminis  sit  causa  magne  transmutationis, 
sicut  absentia  naute  est  causa  periculi  navis,  cujus  presentia  est 
causa  salutis.  Et  licet  major  sit  mutatio  mundi  in  eclipsi  Solia 
quam  Lune  ad  tempus  illud,  tamen  frequens  est  eclipsis  Lune 
in  eadem  regione,  non  sic  de  Sole. 


[De  Locls  Mundi].- 

HEC  igitur  et  hujusmodi  ^  consideranda  sunt  in  celestibus 
quatenus  sciamus  complexiones  et  naturas  rerum  in 
hoc  mundo  inferiori.  Sed  5tum  quod  est  hie  sciendum,'^  et 
primo  est  ut  sciamus  distinguere  partes  habitabiles  ^  secun- 
dum situs  suos  et '-'  figuras,  et  hoc  est  unum  de  maximis  funda- 
mentis "  sapientie,  tum  propter  divina  turn  propter  humana. 
Nam  primo  occurrit  hie  ®  divisio  locorum  et  descriptio  tam  in 
scripto  quam  in  pictura  seu  figuratione  in  membrana,  ut  oculis 
nostris  contemplemur  nomina  et  situs  et  distantias  omnium 
regionum  et  civitatum  famosarum  ad  invicem,^  ut  sciamus 
omnium  gentium  diversitates  in  linguis,  in  moribus,  in  sectis, 
ritibus^'^  et  legibus,  et  que  sunt  sine  lege,  ut  sciamus  ubi  sunt  ^^ 
pagani,  ubi  idolatre,  ubi  Tartari,  ubi  scismatici,  ubi  Sarraceni, 
ubi  Christiani  et  Judei  et  alie  diversitates. 

Hie  ergo^"  oritur  cognitio  locorum  mundi  et  decursus 
marium  plena  et  perfecta,  cujus  utilitas  pulcra  est.  Nam  primo 
possumus  contemplari  totum  hunc  mundum  secundum  distinc- 
tionem  partium  suarum,  quantum  qualiter^^  quelibet  distat  ab 
oriente  et  occidente,  septentrione  ^^*  et  meridie,  secundum 
eandem   proportionem   quam   habent   in   rerum   natura ;  quia 

1  T.  alteret. 

'^  Title  in  T.  Quod  per  astronomiani  possunt  sciri  presentia  preteritaet  futura. 

■*  T.  adds  niiilta. 

*  The  text  seems  to  be  corrupt ;  but  cf.  Op.  Majus,  i.  376,  390. 

^  T .  habitabiV ,     W.  habitabilis.  ^  T.  vel.  '  W.ftindatis. 

*  T,  hoc.  ^  W.  ab  invicetn.  i**  T.  in  ritibus.  '^  T.  sinf. 
1^  T.  igitur.       1'^  T.  om.  qnaliter.          ^^  T.  et  jtrione. 


10  FRATRIS  ROGERI  BACON 

secundum  illam  formam  qua  posita  sunt  sub  celo,  possunt 
poni  ^  ante  oculos  nostros  in  scripto  et  figura  per  leges  astro- 
nomorum  et  naturalium  philosophorum,  qui  per  experientiam 
itineris  et  navigationis  investigaverunt  omnes  partes  habitabiles, 
turn  per  se  ipsos  turn  per  fide  dignos.  Nam  Aristoteles  misit 
plura  milia  hominum  per  mundi  loca  auctoritate  ^  Alexandri 
magni,  et  similiter  alii  sapientes  et  reges  scrutati  sunt  et  certi- 
ficaverunt  de  his. 

Fulcra  igitur  est  consideratio  de  his  et  utilis  valde.  Nam 
primo  sciemus  quantitates  et  situs  et  distantias  et  figuras 
locorum  ;  2°  excitabimur  per  hoc  ad  cognoscendum  com- 
plexiones  eorum,  cum  comparavimus  ea  ad  celestes  virtutes. 
Nam  de  piano  videbimus  quantum  elongantur  singula  loca 
a  Sole  vel  appropinquant  ei,  et  penes  hoc  est  principalis  variatio 
regionum  in  complexione  secundum  diversa  climata  et  spacia 
ante  climata  et  post  ilia,  ut  in  universali  prius  est  inquisitum. 
Et  auctores  ^  docent  qui  planete  et  que  signa  dominentur 
singulis  regionibus.  Et  3^  variantur  per  stellas  fixas  que 
fe[fol.  184  vjruntur  super  eas,  et  docetur  in  libris  que  sunt* 
ille  stelle  et  quas  habent  virtutes,  ut  sic  possint  loca  singula 
cum  complexionibus  suis  notari. 

Deinde  possumus  3^"^  utilitatem  considerare,  ut  sciamus 
complexiones  omnium  rerum  per  complexiones  locorum,  quia 
secundum  varietatem  virtutum  locorum  est  rerum  varietas  in 
sanitate  et  infirmitate. 

4to  possumus  considerare  varietates  hominum  in  scientiis 
et  artibus,  in  ^  Unguis  et  moribus  et  consuetudinibus  et  sectis 
et  legibus  et  negociis  et  officiis.  Nam  licet  ad  hoc  non  cogan- 
tur  homines,  quia  liberum  arbitrium  non  potest  cogi,  tamen 
ad  hec  omnia  fortiter  inclinantur  et  inducuntur  per  complexi- 
onem  et  per  virtutem  celi,  ut  hec  omnia  velint  gratis  ad  que 
celestis  virtus  cum  complexione  inclinat,  Videmus  enim  quod 
variantur  homines  secundum  hec,  scilicet  locorum  mundi  et 
celi  varietatem. 

5^0  possumus''  per  hec  loca  scire  totum  decursum  textus 

1  W.  om.  poni.  ^  1^  adores.  ^  T.  actoritate. 

■*  T.  siiit.  '•>  T.  et  (for  in).  ^  T.  considerare  (expuncted). 


OPUS  TERTIUM  ii 

sacri,  et  necessarium  est  ^  non  solum  ad  sensum  literalem  sed 
ut  eliciantur  sensus  spirituales.  Nam  majora  misteria  in  his 
locis  continentur  quam  auris  mortalis  potest  audire  aut  mens 
humana  potest  intelligere,  sicut  dicit  Origenes  super  i8°  Josue, 
et  sicut  in  Opere  Majori  exposui  suo  loco.^ 

6ta  est  utilitas  grandis  propter  negotia  Christianorum  apud 
infidelium  naciones  tractanda,  et  maxime  propter  negocia 
ecclesie,  et  super  omnia  propter  conversionem  infidelium. 
Nam  necesse  est  talibus  qui  mittuntur,  ut  sciant  quas  naciones 
petant  et  per  quas  incedant ;  ut  in  temporibus  electis  transeant 
regiones  calidas  et  frigidas  vel  temperatas,  ne  mortem  vel  peri- 
cula  diversa:  incurrant,  secundum  quod  multi  boni  et  magni 
viri  sepius  ex  hac  ignorantia  incurrerunt.  Item  ut  sciant 
quas  naciones  petant,  an  paganos,  an  idolatras,  an  Tartaros, 
an  ^  Saracenos  vel  Christianos,  et  hos  "^  vel  hereticos  vel  scisma- 
ticos  vel  Nestorianos  aut  Nichoalitas  vel  alterius  secte  homines. 
Nam  Christianorum  diverse  secte  sunt  et  ritus,  secundum  quod 
magis  et  minus  instructi  sunt  in  fide. 

Necesse  ^  est  has  diversitates  sciri  *^  a  nunciis  Christianorum 
et  ecclesie,  tum  propter  vitandos  magis  contrarios  Latinis,  turn 
propter  hoc  quod,  si  agendum  est  de  negociis  ecclesie  et  maxime 
de  conversione  infidelium  aut  de  rectificatione  malorum  Chris- 
tianorum, sciant  illi  qui  vadunt  invenire  facilius  eos  quos 
intendunt,  ne  in  una  nacione"  pro  alia  cadant,  et  sic  a  suo 
frustrentur  proposito.  Nam  alia  suasio^  debetur  genti  unius 
secte  quam  alterius,  et  ideo  necesse  est  ut  diversitates  regionum 
et  nacionum  presciantur. 

7°  accidit  utilitas  maxima  et  finalis  propter  violentiam 
gentium  que  invadent  mundum,  ut  sunt  Judei  inclusi  in  monti- 
bus  Hircanorum  et  Gog  et  Magog,  et  naciones  incluse  ab 
Alexandro  ad  portas  Caspias,  et  propter  Antichristum  et  suos. 
Nam  isti  exibunt  contra  dies  Antichristi  et  fines  mundi,  ut 
visitant  hominum  naciones  ;  quoniam  leronimus  scribit^  quod 

^  T.  et  est  necessaria  '^Opiis  Majus,  i.,  184.         '-^  T.  vel  (for  an). 

■*  T.  om.  vel :  and  et  hos.         '  T.  Necesse  igitur.  ^  W.  om.  sciri, 

'  T.  ifi  tinam  nacionem.  **  T.  persnasio. 

^  The  reference  is  to  the  Coimoo-rrt/Af a  of  Aethicus,  (ed.  Wuttke,  Leipzig,  1853) 


12  FRATRIS  ROGERI  BACON 

naciones  incluse  ab  Alexandre  exibunt  portas  et  claustra  ejus, 
et  obviabunt  Antichristo,  et  eum  vocabunt  deum  deorum.  Si 
ergo  sciverimus  ex  qua  parte  isti  venient,  possumus  considerare 
quod  a  parte  contraria  veniet  Antichristus.  Et  proculdubio 
Tartar!  ruperunt  portas  et  transiverunt  claustra  Alexandri  et 
mundum  vastaverunt,  unde  timendum  est  multum  de  eis. 

[Sed  ^  astronomia  est  omnino  necessaria  respectu  rei  publice 
fidelium  et  hoc  quantum  ad  opera  naturalia  et  artificialia  pura. 
Sicud  enim  naute  et  agricultores  et  alkimiste  et  medici  per  vias 
astronomic  considerant  tempora  electa  in  quibus  operentur  et 
in  quibus  dimittant,  sic  ad  alias  utilitates  infinitas  contingit 
eligere  tempora  bone  constellacionis  ad  multa  et  maiora  quam 
volo  dicere,  et  operari  pro  salute  ecclesie  et  fidelium  contra 
inimicos  ecclesie.  Unde  si  principes  et  prelati  essent  in- 
structi  in  astronomicis,  sicud  expediret,  possent  tueri  ecclesi- 
am  et  infideles  expugnare,  sicud  vellent,  per  constellaciones 
debitas,  in  quibus  res  '^  eligerent  que  maximam  virtutem 
haberent,  seu  per  herbas,  seu  per  lapides,  seu  per  alia  inani- 
mata,  seu  aliis  modis,  que  omnia  miram  efficaciam  haberent  in 
temporibus  electis,  quam  alias  non  haberent ;  que  nunc  salvarent 
aeris,  aquarura  et  terrarum  et  hominum  complexionem,  et 
immutarent  in  melius :  nunc  dignos  pena  inficerent  et  corrum- 
perent  :  nunc  claustra  aperirent  serrata :  nunc  sompnia  certa 
excitarent  in  cautelam  multorum,  sicud  multi  ex  parte  de 
plebeis  sciunt  ^  et  non  ignorant.  Dicit  enim  Aristoteles  in  libro 
Secretorum  quod  quedam  est  herba,  et  determinat  nomen  et 
naturam  et  proprietates,  cujus  grana  si  fuerint  trita  in  ortu 
Luciferi  et  Veneris,  ita  ut  radii  ipsorum  tangant  ipsa,  et  aliquis 
dederit  alii  illam  bibere,  timor  dantis  intraret  accipientem,  et 
semper  obediret  ei  accipiens  toto  tempore  vite  sue.'*     Sunt  et 

which  was  supposed  to  have  been  translated  by  St.  Jerome.  Cf.  Opus  Majus, 
i,,  268,  303,  354;  ii.,  234.  Jerome  refers  to  the  legend  in  Epist.  Ixxvii.  (Migne  i., 
col.  695). 

IT.  Marginal  note:  Quod  omnia  naturalia  et  artificialia  debent  fieri  sub 
certa  constellacioiie.     This  passage  in  brackets  occurs  here  in  T,  but  not  in  W. 

2  At  top  of  page  (T.  p.  24)  in  another  (contemporary)  hand :  Nota  hie 
secundum  quern  modutji  loca  nitindi  deberent  describi  et  cognosci. 

^  MS.  sunt. 

*  Three  Prose  Versions  of  the  Secreta  Secretorum,  ed.  Steele  (E.E.T.S.),  p.  92. 


OPUS  TERTIUM  13 

alia  multa  in  herbis :  testis  est  martagon :  et  in  lapidibus  et 
aliis  rebus :  sed  transeo  nunc  de  hiis.  Sic  Tartari  mundum 
prostraverunt,  qui  super  omnes  homines  considerant  temporum 
electiones,  et  tantum  confidunt  in  eis  quod  vexillum  non  levant 
contra  aliquam  nacionem  nisi  juxta  temporis  idonei  qualitatem. 
Ita  dicunt  et  scribunt  qui  fuerunt  apud  eos.  Propter  quod  subito 
veniunt  super  aliquam  nacionem  in  tempore  electo,  et  facta 
vastacione  recedunt  usque  ad  annos  multos,  donee  tempus 
debite  constellacionis  inveniant  ad  alterandas  regiones  et  volun- 
tates  hominum  excitandas,  licet  non  cogendas,  in  stuporem  et 
tactum  et  figuram.^  Set-  et  locorum  naturales  diversitates  et 
modos  varios  et  mirabiles  locatorum  inducentes  sola  astrono- 
mia  docet.  Belenum  ^  enim  in  Persia  vel  Perside  est  per- 
niciosissimum  :  transplantatum  Jerusalem  fit  comestibile. 

Si  quis  condiciones  locorum  sciret  per  certas  vias  astro- 
nomic secundum  longitudines  et  latitudines  earum,  possit  omnia 
cognoscere  juxta  suas  virtutes,  que  mutata  de  locis  ad  loca 
miras  transmutaciones  facerent  in  corporibus.  Hec  autem 
naturalia  sunt  considerata  tamen  per  rationem  mathematice, 
sed  mathematica  longe  mirabiliora  docet  facere  per  artem  per- 
ficientem  naturam  et  adjutricem  nature  et  aptantem  earn. 
Ouando  enim  industria  rationis  humane  addit  ad  virtutem  ut 
eam  compleat,  plus  facit  uno  die  quam  natura  in  centum  annis  : 
testis  est  alkimia,  que,  preparato  alicxir  quod  est  medicina 
laxativa  et  transmutativa  vel  transmutandi  metalla  vilia  in 
aurum  et  argentum,  facit  uno  die  quod  natura  sola  vix  facit  in 
centum  annis,  ut  vult  Aristoteles  in  libro  Secretorum.]  * 


P 


[De  bonis  promovendis  et  malis  impediendis].^ 

OSUI  ergo''  propter  has  causas  loca  mundi  astronomice 
in  scripto  et  figura,  et  deinde  copiosius  omnes  naciones 

1 1  do  not  understand  these  words  ;  probably  something  is  omitted, 

^  Marginal  note  :  Nota  quid  docet  astronomia. 

^  Cf.  Op.  Tert.  ed.  Brewer,  p.  91 ;  Op.  Majus,  Bridges  iii.,  82.  Nic.  Damas- 
cenus,  De  Plantis,  ed.  Meyer,  pp.  23,  loi. 

*  The  passage  which  occurs  in  T.  only  ends  here. 

"  The  heading  in  T.  is  :  Quod  constellaciones  observande  sunt  in  omnibus 
actibus. 

^  T.  igitur. 


14  FRATRIS  ROGERI  BACON 

secundum  sanctos  et  naturales  et  eos  qui  propria  experientia 
mundum  per\'agati  sunt.  Et  hec  omnia  feci  principaliter 
propter  duo,  scilicet  propter  cognicionem  futurorum,  presentium 
et  preteritorum  tarn  in  naturalibus  quam  in  voluntariis  secun- 
dum proprietatem  cujuslibet ;  certius  tamen  in  naturalibus 
transmutacionibus  quam  aliis,  quia  magis  sequuntur  inclina- 
ciones  celestes :  et  jam  sunt  radices  superius  tacte  de  his. 

Et  ad  cautelam  maiorem  possumus  revolvere  historias  et 
invenire  quando  acciderunt  mira  in  hoc  mundo,  ut  diluvia, 
terremotus,  comete  et  cetere  impressiones  ignite  notabiles,  et 
alterationes  aeris  et  tempestates  et  fames  et  pestilencia,  et 
renovaciones  consuetudinum  et  sectarum  et  legum,  et  muta- 
tiones  regnorum  et  imperiorum,  et  multa  mirabilia.  Et  tunc 
revolvere  debemus  tabulas  et  canones  ad  ilia  tempora,  et  sic 
invenimus  omnium  istorum  causas  in  celo  vel  signa.  Et  tunc 
possumus  extendere  tabulas  ad  tempora  futura  et  consimiles 
constellaciones  invenire,  ut  sic  presciamus  consimiles  effectus 
in  hoc  mundo  inferiori  fore  ventures.  Et  in  hoc  modo^ 
judicandi  magnum  secretum  est,  quod  latet  astronomos,  quia 
non  utuntur  isto  modo,  cum  tamen  necessarius  est  et  utilis 
omnino. 

Aliud  autem  est  principalius  et  ultimum  quod  potest  fieri, 
ut  bona  cognita  promoveantur,  et  mala  previsa  impediantur, 
[quatinus  omnes  utilitates  reipublice  fidelium  expediantur  et 
omnia  alia]'^  excludantur.  Et  hec  sunt  opera  astronomic  et 
geometric  et  aliarum  scienciarum  ^  diversa.  Nam  astronomia 
habet  proprias  sapientie  considerationes ;  prout  ^  rectificet 
omnia  opera  scientiarum  aliarum,  ut  Medicine,  Alkimie  et 
agriculture  et  hujusmodi  omnium,^  quarum  opera  electa  tem- 
pora requirunt.  Et  non  solum  opera  istarum  scientiarum  sed 
opera  artificialia  et  moralia,  quando  scilicet  melius  et  perfectius 
et  sine  impedimento  fiant,  salva  tamen  in  omnibus  arbitrii 
libertate.  Sed  dico  propter  hoc  quod  animus  potest  inclinari 
per  celestes  virtutes,  licet  non  cogi.     Et  ideo  omnia  *  opera 

1  W.  mundo.  ^  For  the  words  in  brackets  W.  reads  :  et  contraria, 

^  MSS.  duarum  (for  scientiarum).         ■*  W.  prima  nt, 
5  T.  trium  for  omnium.  ^  T.  alia. 


OPUS  TERTIUM  15 

constituendi  civitates,  castra/  domus  et  omnia  alia  ^  artificialia. 
Et  similiter  in  moralibus  expedit,  ut  scilicet  tempus  in  omnibus 
queratur,^  quia  omnia  tempus  [fol.  185  r]  habent,  sicut  ait 
scriptura.  Et  ideo  sive  "*  homo  operetur  in  pace  sive  in  bello, 
sive  studium  aggrediatur  sive  mercationem  sive  iter  sive  quod- 
cumque  aliud,  in  omnibus  potest  tempus  eligere  idoneum  vel 
contrarium  evitare. 

Sed  ^  majora  sunt  hie.  Nam  ultima  secreta  nature  et 
sapientie  humane  hie  reperiuntur,  quoniam  possunt  res  fieri  in 
temporibus  electis,  que  omne  bonum  persone  et  reipublice 
producant,  et  in  contrarium  omne  malum  pariant  eis  qui  digni 
sunt.  Nam  ut  alterentur  homines  ad  sanitatem,  longevitatem, 
fortitudinem  et  audaciam,  prudentiam  et  sapientie  eminencias*^' 
et  ad  bonos  mores  et  ad  eufortunia  in  rebus,  negociis,  officiis  '' 
et  omnibus,  potest  per  hujusmodi  procurari.  Et  per  contrarium 
qui  digni  sunt  horum  contrariis,  possunt  in  his  omnibus  de- 
privari.  Et  hec  quantum  ad  multitudinem  civitatis  vel  ^ 
regionis  dimittendam  ^  fiunt  per  alterationem  aeris,  secundum 
quod  Aristoteles  Alexandre,  querenti  consilium  quid  faceret 
de  quadam  gente  pessima,  an  occideret  eam  vel  vivere  dimit- 
teret,  rescripsit  sub  his  verbis  :  Si  potes  alterare  eorum^*^  aerem, 
dimitte  eos  vivere  ;  si  non,  interfice  omnes. 

Scimus  enim  quod  secundum  diversitatem  aeris  in  diversis 
regionibus  mutantur  complexiones  hominum  et  mores  et 
omnia,  ut  prius  dictum  est,  et  patet  quod  aer  diversarum 
regionum  continet^^  diversas  virtutes  stellarum,  et  certe  sic 
accederet^^  diversitas  in  complexione  et  in  moribus  hominum 
ejusdem  regionis  et  civitatis,  si  eorum  aer  mutaretur  per  celorum 
virtutes  in  temporibus  diversis.  Et  hoc  patet  in  exemplo 
communi.  Nos  enim  videmus  quod  secundum  4  tempora  anni 
variantur  complexiones  rerum  et  hominum,  et  similiter  homines 

T.  instnimenta.  ^  T.  omnia  opera  alia. 

^T.  adds  aptum.  *T.  si. 

•'  T.  begins  a  new  chapter  here  with  the  heading :  Quod  res  possunt  fieri  in 
temporibus  electis  que  producant  bonum  persone  et  reipublice. 

*  T.  eminenciam.  "^  T.  et  negociis  et  ojfficiis.  ^  T.  et. 

®  T.  immutandam.  ^"  T.  om.  eorum. 

"  T.  retinet.  12  f.  accideret. 


i6  FRATRIS  ROGERI  BACON 

incHnantur  ad  diversos  mores,  ut  patet  in  estate,  autumpnOj 
hieme  ^  et  vere,  ut  notum  est  omnibus.^  Quare  ^  si  fortes  con- 
stellationes  renovantur,  possunt  complexiones  mutari  et  mores 
et  omnia ;  et  maxime  si  res  alique  preparentur,  que  recipiant 
et  retineant  celestem  virtutem  post  horam  constellationis,  sive 
fuerit  medicamen  sive  cibus  sive  potus  sive  aliud  secundum 
rectam  rationem  constitutum, 

Et  hie  est  origo  *  cognoscendi  an  virtutem  aliquam  habeant 
ymagines,  caracteres,  carmina,  orationes  et  deprecationes  et 
multa  hujusmodi,  que  estimantur  a  vulgo  esse  magica  sed  a 
sapientibus  in  multis  ^  philosophica.  Nam  hec  possunt  fieri 
bene  et  male,  et  bona  intentione  et  mala,  et  ad  bonum  vel 
malum ;  sicut  per  arma  fiunt  bona  et  mala,  et  per  cultellum 
scinditur  panis  in  mensa  et  interficitur  homo,  et  similiter  in- 
juste^  alium  occidit. 

Sed  tamen  sciendum  quod  proprie  dicuntur  illi  esse  magi  ^ 
qui  non  operantur  secundum  artem  et  philosophie  potestatem, 
sed  aut  ex  ignorantia  operantur,  estimantes  tamen  se  scire 
veritatem,  aut  fingunt  se  philosophice  agere,^  cum  sciant  quod 
non  sic  operantur,^  aut  in  omnem  eventum  agunt  aliqua  levia 
considerantes,  quibus  colorent  sua  facta  ;  sed  isti  nihil  produc- 
unt  in  effectu,  quantum  est  de  potestate  suarum  operationum, 
sed  ^^  aliquando  a  casu  et  fortuna  accidit  quod  aliquid  contingat. 
Et  similiter  demones  perficiunt  quod  tales  falsarii  intendunt. 
Unde  propter  superfluitatem  erroris  et  pravitatis  istorum  homi- 
num,  quia  non  solum  contra  Deum  sed  contra  philosophiam 
operantur,  demones  assistunt  suis  occupation ibuset  producunt^^ 
effectus,  ut  confirmentur  magis  in  erroribus,  et  ut  decipiant 
alios. 

Hi  igitur  sunt  vere  magici  qui  a  philosophia  sunt  alieni, 
sicut  a  veritate  Dei,  et  a  philosophis  reprobantur,  sicut  ^^  ab 
Aristotele  et  ^^  Platone,  ut  dicit  Ysidorus  in  tractatu  suo  de 

^  T.  ct  hyeme.  '-^  T.  et  notum  est  hominibus.  ■*  T.  Quare  igitur. 

■*  W.  et  hec  origo.      ^  T.  om.  in  multis.  "  W.  juste. 

''  T.  ilil  magici  vcl  magi.         ^  T.  facer e.  ^  T.  operentnr. 

1"  T.  licet.  11  W.  perdiictint. 

^^W.sic.  ^^T.om.et. 


OPUS  TERTIUM  17 

astronomia,^  et  PHnius  reprobat  per  totum  librum  suum  Natur- 
alis  Historic  et  precipue  30^°  libro,  et  omnes  philosophi.^ 

Cum  etiam  aliqui  ex  odio  vel  amore  operantur  secundum 
philosophiam  et  inducunt  effectus  malos  et  damna  aut  personis 
aut  reipublice,  hi,  quia  contra  legem  Dei  et  contra  legem 
philosophic,  prohibentis  pcccata  et  mala  hujusmodi  fieri, 
operantur,  possunt  vocari  magici,^  quia  malum  operantur  ct 
intendunt,  sicut  alii  magici,  de  quibus  dictum  est.  Et  quia 
secundum  eandem  apparentiam  agunt,  scilicet  referentes  suas 
actiones  ad  virtutes  celestes,  quamvis  priores  magici  sint 
sophiste  in  operationibus  suis  et  nihil  operentur  *  nisi  a  casu 
et  fortuna ;  hi  autem  operantur  secundum  veritatem  sed  tamen 
contra  legem  ^  philosophic,  sicut  ille  qui  intcrficit  homincm 
cultello  injustc.  Antichristus  vero  ct  sui  operabuntur  secun- 
dum plenam  potestatem  philosophic,  sed  non  nisi  malum 
personarum  et  reipublice,  et  ideo  erunt  de  2°  genere  magicorum. 
Et  ubi  potestas  philosophic  deficit,  demoncs  adimplebunt 
residua,  ut  totus  mundus  conturbetur*'  ct  confundatur. 

Quamvis  igitur  mala  possunt "  a  malis  fieri  per  philosophiam, 
non  tamch  propter  hoc  est  philosophia  reprehendenda,  sed 
abusus  philosophic.  Et  tamen  verum  est  quod  iste  scientie 
magnifice,  per  quas  ^  magna  bona  fieri  possunt  sicut  ct  magna 
mala,  non  debent  sciri  nisi  a  ccrtis  personis,  ct  hoc  auctoritate 
summi  pontificis,  qui  subjecti  ct  subditi  pedibus  Romane  ^ 
ecclesic  debent  pro  utilitatc  magna  ad  papale  impcrium  operari, 
ita  quod  ecclesia  ^"  possit^^  in  omnibus  suis  tribulationibus  re- 
currere  ad  ista,  ut  tandem  finaliter  obviaretur  Antichristo  et 
suis  [fol.  185  v]  ut,  cum  similia  ^"^  opera  ficrent  per  fidelcs,  osten- 
deretur  quod  non  esset  deus,  et  impediretur  ejus  persecutio  in 
multis  ct  mitigaretur  per  hujusmodi  opera  perpctranda.     Et 

1  The  reference  is  probably  not  to  Etymolog.  lib.  iii.,  cap.  27,  but  to  a 
separate  treatise  on  Astronomy  attributed  to  St.  Isidore.  Cf.  Migne,  torn.  81, 
col.  629,  817. 

-  T.  adds  veri.  '^  T.  om.  magici.  "*  T.  operantur. 

^  T.  legem  tamen.       ^  T.  turbetur.  "^  T.  possinf.  , 

^  MSS.  que.  ^  W.  ratione  (for  Romane).  i"  W.  etiam. 

1^  T.  posset.  '2  T.  consimilia  for  cum  similia. 

VOL.    IV,  2 


1 8  FRATRIS  ROGERI  BACON 

ideo  ^  si  ecclesia  de  studio  ordinaret,  possent  homines  boni  et 
sancti  laborare  in  hujusmodi  scientiis  magicis  auctoritate  summi 
pontificis  speciali. 

Hec  autem  que  ^  jam  de  locis  mundi  et  ^  alterationibus 
locorum  et  *  rerum  per  celestia  et  de  judiciis  et  operibus  secretis 
tetigi,  non  posui  omnia  in  Majori  ^  Opere,  sed  de  locis  tantum. 
Alia  posui  in  Minori  Opere,  quando  veni  ad  declarandam  in- 
tentionem  istius  partis  Operis  Majoris.  Non  enim  proposui 
tunc  plura  ibi  in  Opere  Majori  tractare,  volens  festinare  propter 
Vestre  Sanctitatis  mandatum. 

Post  hec  adjunxi  opera  geometrie  et  arismetice  et  musice, 
que  sunt  similiter  de  maximis  secretis  nature  et  arcium  mag- 
nalium,  et  ibi  nichil  secundum  veritatem  est  magicum,  nee 
secundum  apparentiam,  sed  iiunt  opera  utilissima  secundum 
veritatem  philosophic  et  tante  sapientie  quod  non  est  finis. 
Et  quia^  temporibus  meis  facta  sunt"  sicut  et  antiquis,  ideo 
possum  loqui  certius,^  ut  non  estimer  falsum  dicere  propter 
rerum  maguitudinem  infinitam ;  ut  scilicet  est  de  speculis 
conburentibus  in  omni  distantia  quam  volumus,  ut  omne  con- 
trarium  reipublice  comburatur,  sive  castrum  sive  exercitus  sive 
civitas  seu  quodcunque.  Et  de  instrument©  volandi,  et  de 
instrument©  navigandi,  uno  regente  navem  plenam  multitudine 
armatorum  cum  incredibili  velocitate.  Et  de  curribus  falcatis, 
qui  armatis  pleni  arte  mirabili  currerent  sine  beneficio  animalis, 
et  omnia  obstantia  rumperent  et  secarent.  [Similiter  de  in- 
strumentis  et  armoniis  musicalibus  de  quibus  prius  tetigi,  et 
maxime  si  fierent  in  constellacionibus  debitis,  ut  celestes  virtutes 
reciperent  speciales],^  et  sic  de  aliis  infinitis,  quorum  aliqua 
tetigi  in  aliis,  sed  tamen  nee  hie  nee  in  operibus  prioribus 
potui  omnia  explicare. 

Postea  exposui  quomodo  mathematica  valet  ad  conver- 
sionem  infidelium  secundum  modum  quem  superius  tetigi  de 
consideratione  sectarum  6  principalium,  que  consideratio  potest 

^  T.  om.  ideo.  ^  T.  Sed  que  (jam  de,  added  in  margin). 

3  T.  et  de.  ■*  T.  om.  et.  ^  T.  majore. 

®  W.  om.  quia.  ''  T.  om.  simt.  *  W.  artius  (?) 

'The  words  in  brackets  are  not  found  in  W. 


OPUS  TERTIUM  19 

fieri  ad  confirmationem  fidei  quam  tenet  ecclesia,  et  potest  fieri 
ad  conversionem  infidelium  ad  eandem  fidem,  et  ideo  brevitpr 
ibi  ^  pertransivi.  Similiter  de  operatione  Mathematice  respectu 
reprobandorum  qui  converti  non  possunt :  eadem  enim  opera 
que  pro  utilitate  reipublice  fidelium  fieri  possunt,  de  quibus 
nunc  feci  memoriam  [tarn  de  astromicis  quam  de  geometricis 
et  aliis],^  possunt  fieri  contra  inimicos  ecclesie  et  Christianorum, 
ut  reprimantur  et  confundantur,  sicut  necesse  est.  Nam  ista  ^ 
opera,  que  Antichristus  faciet  per  astronomiam  et  geometriam 
et  alias  contra  ecclesiam,  possunt  nunc  fieri  contra  Tartaros, 
Sarcenos,  idolatras  '^  et  alios  infideles ;  et  certum  est  quod 
nunquam  aliter  reprimentur  ut  exigit  utilitas  mundi ;  quia 
bella  sunt  dubia,  et  ita  male  accidit  Christianis  sepe  sicut  in- 
fidelibus,  ut  patet  de  ultima  invasione  Damiete  per  dominum 
regem  Francie  Lodowicum.  Et  si  aliquando  vincantur  infideles, 
tamen  redeuntibus  Christianis  ad  propria,  infideles  suas  re- 
cuperant  regiones  et  semper  multiplicantur  ut  parati  sint  bella 
dare,  quandocunque  velint,  Christianis.^ 

^  W.  om.  ibi.  "  These  words  are  omitted  in  W.  ^  T.  ilia. 

*T.  et  Saracenos  et  ydolatvas.         ^  T.  quandocumque  veniunt  Christiani. 


[De  Perspectiva.]^ 

POSTQUAM  manifestavi  mathematice  potestatem,  aspi- 
ravi^  ad  perspective  dignitatem.  Que  quia  pulcrior 
est  omnibus  scientiis,  et  utilitates  habet  respectu 
omnium  sine  qua  nulla  sciri  potest ;  insuper,  respectu  sapientie  ^ 
absolute  et  relate,  est  utilis  et  efficax,  et  miris  modis  quibus 
alie  scientie  non  utuntur  ;  ideo  prosecutus  sum  banc  scientiam 
diligentius  quam  precedentes,  et  precipue  quia  non  solum  a 
vulgo  Latinorum,  sed  a  sapientibus  multis  ignoratur,  propter 
sui  novitatem  et  mirabilem  profunditatem.  Et  propter  hoc 
decrevi  quod  non  imitarer  unum  auctorem,  sed  ab  omnibus 
eligerem  electiores  sententias.'*  Nam  licet  Perspectiva  Al- 
hacen  ^  sit  in  usu  aliquorum  sapientum  Latinorum,  tamen 
paucioribus  est  Perspectiva  Ptolomei  precognita,  que  tamen  est 
radix  illius  scientie,  a  qua  Alhacen  sumpsit  originem  sue 
sapientie.  Nam  nihil  aliud  facit,  nisi  quod  fideliter  explicat 
Ptolomeum  ;  quamvis  tamen  superfluus  est  ultra  modum. 
Sententias  etiam  electas  extraxi  ab  aliis  auctoribus,  scilicet  a 
Jacobo  Alkindi,  et  a  Tideo,  et  ab  Euclide,  et  a  libris  de  Visu 
et  Speculis,  secundum  quod  hie  videbatur  michi  expedire ; 
multa  relinquens  propter  superfluitatem  eorum  et  quia  inutilia 
sunt,  et  alia  propter  abbreviationem,  secundum  formam  per- 
suasionis  intente,  quia  non  feci  scripta  principalia,  sed  pream- 
bula,  ut  sepe  dixi.  Nichilominus  tamen  perfectius  longe 
tractavi  banc  scientiam  propter  pulcritudinem,  et  quia  [magis]  ® 

^  No  heading  in  W.  In  P.  the  title  runs :  Liber  tertius  Alpetragii.  In  quo 
tractat  de  pevspectiva :  De  comparatione  scientie  ad  sapientiam :  De  motibus 
corporiim  celestiwn  secundtim  ptolomeum.  De  opinione  Alpetragii  contra  opinionem 
ptolomei  et  aliorum.  De  scientia  experimentorum  naturalium.  De  scientia  morali 
De  articulis  Jidei.     De  Alkimia. 

*  P.  aspreavi.  ^  P.  sapit.  •*  P.  scientias. 

5  P.  Albateni.  *  P.  W.  om.  magis, 

(20) 


OPUS  TERTIUM  21 

ignota  est  quam  alias  scientias,  Et  nunc  volo  discurrere  per 
principales  veritates  tactas  in  singulis  distinctionibus  et  capi- 
tulis ;  ut  si  scriptum  quod  misi  fuerit  amissum,  videat  Vestra 
Sapientia  que  debetis  a  sapientibus  hujus  mundi  de  hac  scientia 
nobili  requirere.  Discussi  igitur  in  hac  scientia  omnes  virtutes 
anime  sensitivas,  et  organa  earum,  et  objecta,  et  operationes. 
Virtutes^  sunt  10,^  et  maxime  de  interioribus  dixi,^  que  sunt 
sensus  communis,  ymaginatio,  cogitatio,  estimatio  et  memoria. 
Et  certificavi  has,  propter  summam  difficultatem,  et  errores  qui 
hie  dicuntur ;  et  quia  una  ^  radix  istius  scientie  consistit  in  eis, 
sicut  manifesto.  Deinde  certifico  originem  et  compositionem 
[fol.  186,  r]  oculorum,  quia  sine  hoc  non  potest  sciri  quomodo 
fiat  visio.  Declaro  hie  ^  quomodo  nervi  optici,  id  est  "^  concavi, 
in  quibus  est  virtus  visiva,  oriuntur  a  partibus  cerebri,  et 
quomodo  ^  componuntur  ex  triplici  ^  tunica,  et  quomodo  ^  in 
modum  crucis  se  intersecant  in  superficie  cerebri,  in  qua 
sectione  est  organum  principale  videndi,  et  non  in  oculis  ;  quia 
visio  ^^  non  perficitur  antequam  species  rei  vise  veniat  ad  locum 
ilium ;  ^^  et  qualiter  tunc  ab  ilia  sectione  venit  nervus  dexter 
ad  sinistrum  oculum,  et  sinister  ad  dextrum  ;  et  quomodo  tunc 
nervus  ingreditur  foramen  ossis  oculi ;  et  qualiter  se  expandit  ^^ 
in  concavitate  ^^  ossis ;  et  sicut  componitur  ex  triplici  tunica 
nervali,  sic  se  explicat  in  3bus  pelliculis,  que  faciunt  3^^  ^* 
tunicas  oculi,  infra  quas  ^°  continentur  tres  humores,  per  quos 
perficitur  visus,  licet  tamen  in  uno  eorum  sit  virtus  visiva.  Et 
hec  omnia  nomino  ^^  et  certifico  secundum  auctores  perspective, 
cum  adjutorio  naturalis  philosophie  et  medicine,  quoniam  per- 
spectivus  dicit  hec  ^~  in  universali,  et  supponit  quod  omnis  qui 
ista  ^^  vult  scire  habeat  noticiam  radicalem  a  naturali  philosophia 
et  medicina,  Et  hec  ^^  est  pulcra  consideratio  cum  exclusione  ^^ 
multorum  errorum, 

1  P.  qice  virtutes.                      ^  P.  decern.  ^  P.  om.  dixi. 

*  P.  om.  una.                           ^  P.  Detego  ergo,  ''  P.  scilicet, 

''  P.  eo  modo.                            ^  W.  3«.  **  P.  et  que. 

^"  P.  visus.  11  P.  suum.  ^^  P.  extendit. 

^^  P.  concavitatem.  ^^  P.  tribiis  .  .  .  tres.               ^-^  W.  om.  q-iias. 

^^  W.  nomina.  ^"^  P.  hoc.  1*  P.  om.  ista. 

1»  P.  hie.  20  p_  expnlsione. 


22  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Deinde  prosequor  figuram  oculi,  et  omnium  tunicarum  ejus, 
et  humorum,  ut  inveniantur  centra  omnium,  quia  sine  his  non 
potest  intelligi  visio ;  et  pono  figuram  oculi  magnam,i  qua 
signantur  tunice  oculi,  et  humores,  et  centra  omnium.  Et 
hec  ^  est  difficultas,  et  pulcritudo,  et  exclusio  erroris  multiplicis. 

Deinde  ostendo  proprietates  nobiles  omnium  tunicarum,  et 
humorum,  et  omnium  que  attinent  oculo,  ut  ciliorum  et  palpe- 
brarum, ut  appareant  utilitates  singulorum  speciales  in  opera- 
tione  videndi. 

Et  post  hec  ostendo  quod  species  rei  exigitur  ad  visum,  et 
quomodo  tollitur  omnis  confusio  videndi,  que  triplex  esset,  nisi 
natura  sagax  occurreret.  Et  una  estimaretur  esse  propter 
parvitatem  pupille,  que  videt  maxima  corpora,  et  fere  quartam  ^ 
celi,  et  hoc  distincte  secundum  omnes  partes  *  ejus ;  et  illud 
est  mirabile,  nee  fieret,^  nisi  propter  figuram  oculi  determi- 
natam. 

Alia  posset  estimari,  quia  ad  omnem  partem  pupille  veniunt 
species  a  singulis  partibus  rei  ;  et  ideo  species  diversorum 
colorum  ^  miscentur  in  qualibet  parte  pupille.  Quare  videre- 
tur  ^  fieri  confusio  visionis.  Res  enim  quelibet  multiplicat 
speciem  suam  in  omnes  dyametros,  et  undique  sperice,  ut 
probatum  est  in  geometricis.  Et  ideo  quelibet  pars  rei  vise 
facit  speciem  ad  quamlibet  partem  pupille,  quia  in  qualibet 
parte  eius  confunduntur  species,  et  miscentur,  ut  fiat  visio 
confusa,  nisi  operatio  nature  secreta  obviaret. 

3a  videretur,  quia  procul  dubio  species  venientes  a  diversis 
visibilibus,  et  a  partibus  diversis  ejusdem  rei,  miscentur  vera 
mixtione  in  quolibet  puncto  aeris  ;  et  ideo  videtur  quod  fieret 
visio  confusa.  Nam  estimant  omnes  quod  species  distinguuntur 
in  quolibet  puncto  aeris, ^  quatenus  fiat  visio  distincta.  Sed 
hie  est  error  magnus  fictus  in  vanum,  eo  quod  dabimus  veram 
mixtionem  specierum  in  quolibet  puncto  aeris,  ettamen  salvabi- 
mus  distinctionem  visus  ;  ^  et  hoc  est  inauditum  usque  ad  hoc 
tempus.     Nam  invenimus  quod  non  solum  vulgus  naturalium, 

1  P.  om.  magnam,  adds  in.  "-  P.  hie.  ^  W.  4*«»«  (as  usual). 

^  W.  om.  partes.         ^  V.  fieri  [potest  ?]         ^  W.  occulorum  (!)  om.  ideo. 
^  P.  vid^^ur.  8  P.  cm.  et  ideo — aeris.  ^  W.  visionem. 


OPUS  TERTIUM  23 

sed  perspectivi  et  auctores  multi  dicunt  ^  species  esse  in  medio 
distinctas,  propter  distinctam  visionem.  Sed  dando  oppositum, . 
possumus  veraciter  salvare  visionem  :  et  hoc  ostendo  in  figura, 
et  probo  sine  contradictione,  quod  species  in  omni  puncto  aeris 
miscentur  vera  mixtione  naturali.  Unde  multum  erratur  in 
hac  parte. 

Deinde  quia  tolleretur  visio,  nisi  fieret  fractio  speciei  inter 
pupillam  et  nervum  communem,  in  quo  est  nervorum  sectio,^ 
de  qua  superius  dixi ;  et  dextra  videretur  sinistra,  et  e  con- 
verso  ;  ideo  demonstro  hoc  per  legem  fractionum,  in  geometricis 
expositam,  ut  sic  salvetur  visio.  Et  nichilominus  tamen  oportet 
quod  species  rei  vise  multipHcet  se  novo  genere  multipHcationis, 
ut  non  excedat  legem  quam  ^  natura  servat  in  corporibus 
mundi.  Nam  species  a  loco  istius  fractionis  incedit  secundum 
tortuositatem  nervi  visualis,  et  non  tenet  incessum  rectum 
quod  est  mirabile,  sed  tamen  est  "*  necesse.  propter  operationem 
anime  ^  complendam.  Unde  virtus  anime  facit  speciem  relin- 
quere  leges  communes  nature,  et  incedere  secundum  quod 
expedit  operationibus  ejus. 

Et  adjungo,  quod  omnibus  est  contrarium,  cum  tamen 
veracissimum  sit,  et  ab  Aristotele  19°  de  Animalibus,  et  ab 
Augustino  sexto  Musice,*"  et "  in  pluribus  locis,  et  a  Ttolomeo, 
et  a®  Tideo,  et  Jacobo  Alkindi,  et  aliis  multis  '^ ;  et  est :  Quod 
visus  fiat  extramittendoy^  Et  fit  virtus  visiva,  vel  species  ocuH 
animati,  radiosa  usque  ad  omne  visibile  quod  videtur  :  quamvis 
Aristoteles  in  Topicis  suis  ^^  exemplificet  secundum  opiniones 
vulgatas,  quod  visus  non  fiat  extramittendo.  Et  Averroys,  et 
Avicenna,  et  Alhacen  videntur  secundum  hoc  stare ;  ex  quo 
omnes  capiunt  errorem  ;  et  ita  vulgatum  est.  et  ^"  infixum  in 
cordibus  vulgi,  quod  nolunt  contrarium  audire.     Et  pauci  vident 

^  P.  dicaiit :  om.  multi.  "  P.  communis  sectio  nervorum. 

'■'  P.  leges  qnas.  ^  P.  om.  est.  ■'  P.  a  se  instead  of  anime. 

''  Cf.  Arist.  De  gcneratione  animalium,  v.  i.  August.  De  Musica,  vi.  lo. 
Bridges,  Opus  Majns,  ii.  49-50. 

''W.  om.  sexto  Musice  et.  ^  P.  om.  a. 

'■'  Some  such  word  as  affirmatwn  is  required. 

^"  These  words  are  underlined  in  W.       "  Cf.  Topica,  i.  12,  §  2.       '-  P.  et  ita. 


24  FRATRIS  ROGER  I  BACON 

19m  libiumi  de  Animalibus ;  et  ilH  negligunt  sensum  Aristo- 
telis,  propter  opinionem  vulgatam.  Et  ideo  probo  hie  et 
expono  quomodo  fiat  visus  extramittendo,  et  explico  Avicen- 
nam,  et  Averroys,  et  Alhacen  [fol.  186,  v]  in  perspectiva, 
quomodo  non  sentiunt  sicut  vulgus,  sed  sicut  Aristoteles,  et 
sicut  Veritas  est.  Et  hec,  et  omnia  eis  annexa,  verifico  in 
^bus  distinctionibus,  cum  capitulis  suis. 


[De  Decem  Necessariis  que  ad  Visum  Requiruntur. 

Cap.   im.]^ 

DEINDE  in  4a,  5a  et  6a  distinctione,  procedo  ad  ulteriora 
istius  ^  scientie,  et  primo  declaro  que  exiguntur  ad 
visum. 

Nam  sunt  novem ;  *  quoniam  species  rei  vise  est  primum, 
de  qua  dictum  est  in  prioribus. 

2^  est  lux,  sine  qua  nichil  videri  potest ;  et  causas  hujus 
signo  veras,  reprobando  ^  falsas. 

31"  est  distantia.  Nam  sensibile  positum  super  sensum  non 
sensitur  ^ ;  cujus  causam  assigno  ;  et  quot  miliaria  potest  a  re- 
motis  videri,"  et  in  plana  terra,  et  in  altiore  monte. 

4"^  est  oppositio  recta  visibilis  respectu  visus,  quando  fit 
visus  sine  refiexione,^  sed  tamen  audimus  et  olfacimus  undique  ; 
et  hoc  est  mirabile  et  ignotum. 

5"^  est  quod  quantitas  rei  vidende  exigitur  debita ;  sed 
quantum  possit  ad  plus  videri  ab  oculo,  estimant  perspectivi 
quod  4ta9  celi,  et  hoc  si  oculus  esset  in  centro  terre.  Et  hie 
faciunt  perspectivi  maximam  vim,  et  curiosissimam  movent  ^^ 
dubitationem,  et  errant  multum,  sicut  probo  per  rationes  et 
experientiam.  Nam  non  potest  videri  4'^a  tota  ab  oculo,  nee 
in  centro,  nee  alibi,  sed  fere  4'^a  ■  et  hoe  est  propter  dispositionem 
oculi,  sicut  declaro. 

^  P.  XVIIII  :  om.  libnim.  ^  W.  om.  titles  throughout.         -^  P.  hujus. 

*  P.  decern.  ^  p_  y^probo.  '^  P.  videtnr. 

^P.  W.  videre.  «  P.  add.  et  fractione. 

**  P.  quartam.  ^"  W.  om.  movent. 


OPUS  TERTIUM  25 

6™  quod  ad  visum  exigitur  specialiter  est  ut  visibile,  quod 
per  se  et  de  se  natum  est  facere  speciem  suam  in  visum,  quod 
vocamus  communiter  objectum  visus  et  visibile,  sit  minus  rarum 
medio  videndi,  quod  est  aer,  et  ideo  minus  rarum  igne  et  orbi- 
bus  celestibus,  qui  sunt  medium  in  visu  ;  sed  non  oportet  esse 
minus  rarum  aqua ;  quia  aqua  et  cristallus  et  alia  media 
videndi  possunt  videri  per  se ;  sunt  enim  sensibilia  per  se,  et 
non  per  accidens.  Et  ideo  si  omnes  orbes  celestes  sunt  rari, 
nichil  videmus  in  eis  nisi  stellas,  quamvis  estimemus  aliquid 
videre  spericum  et  rotundum,  in  quo  sunt  stelle.  Nam  Ptolo- 
meus  dicit,  2°  Perspective,  quod  ex  magna  distantia  medium  ^ 
quantumcunque  rarum  potest  terminare  speciem  visus,  ut  ultra 
se  non  multiplicet,  et  stat  sicut  ad  densum  quod  est  prope,  et 
ideo  deficit  visio,  et  non  est  aliquid  quod  videtur.^  Si  vero 
aliquod  celorum  esset  totum  densum,  ut  orbis  stellatus, 
secundum  quod  aliqui  estimant,^  vel  saltern  celum  aqueum,  et 
decimum,  tunc  terminabitur  visus  ad  eos,  et  erunt  vere  visibilia. 
Sed  de  his  latius  dictum  est  in  Opere  Majori. 

Ad  que  tamen  addendum  *  est  hie  quod  celum  nonum 
ponitur  per  omnes  astronomos,  et  celum  lom  secundum  Ptolo- 
meum,  et  Mesahala,^  et  alios ;  et  secundum  theologos  ponitur 
celum  10^,  et  nonum,  quod  est  aqueum;  qui  celi  influunt  in 
hec  inferiora,  ad  salutem  mundi ;  et  ideo  celum  octavum  non 
videtur  esse  densum,  sed  rarum,  ut  per  ipsum  influentia  superi- 
orum  transeat  celorum. 

7m  est  quod  oportet  quod  ^  medium  sit  rarum,  ut  non  im- 
pediatur  transitus  speciei  ;  sed  licet  rarum  medium  exigatur '' 
respectu  oculi  humani,  de  quo  loquitur  perspectiva,  tamen  linx 
videt  per  medium  parietum  solidorum,  ut^  dicunt  philosophi. 
Si  etiam  medium  esset  vacuum,  non  fieret  visus,  quia  medium 
naturale  exigitur  ad  operationes  nature  ;  et  ideo  nee  ^  generatio 
speciei  potest  fieri  in  vacuo,  sicut  nee  motus  naturalis,  ut 
superius  dictum  est. 

8^1  quod  requiritur  est  tempus  sensibile  quod  exigitur  ad 

^  P.  om.  meduim.  -  P.  videatur.  ^  P.  existimant . 

*  P.  attendendnm.  '  P.  Messaalac.  ^  W.  om.  quod. 

'  P.  exigitur.  8  p^  sicut.  ^  P.  add.  visio,  ncc. 


26  FRATRIS  ROGERI  BACON 

visum,  et  ad  judicium  visus,  et  ad  multiplicationem  speciei. 
De  judicio  enim  manifestum  est,  quia  tempus  potest  esse  tarn 
parvum  quam  visus  nichil  judicabit  de  visibili.  Sed  de  multi- 
plicatione  speciei,  an  fiat  in  instanti,^  mira  et  ineffabilis  est 
dubitatio,  non  solum  apud  magistros  sapientes  naturales,  sed 
apud  auctores ;  ita  quod  ipse  Aristoteles  in  libro  de  Sensu  et 
Sensato  ^  dicit  quod  multiplicatio  soni  et  odoris  fit  in  tempore, 
de  luce  vero  aliud  est ;  et  in  2°  de  Anima  ^  estimatur  idem 
sentire  ;  et  omnes  auctores  declinant  ad  hoc,  quod  in  instanti  fiat, 
preter  Alhacen,^  in  sua  Perspectiva.  Nam  et  Jacobus  Alkindi 
asserit  in  sua  Perspectiva  quod  in  instanti  fiat,  et  hoc  conatur 
demonstrare.  ^  Sed  istam "  contentionem  discussi  in  Opere 
Primo,  et  probavi  de  necessitate  quod  fiet "  in  tempore,  quia 
omnis  virtus  finita  agit  in  tempore,  ut  prius  probatum  est.  Et 
solvo  omnes  rationes  in  contrarium,  et  expono  auctoritates 
Aristotelis  in  2°  de  Anima,  et  in  libro  *  de  Sensu  et  Sensato  ; 
nee  est  aliquod  ^  dubium  consideranti  ea  que  scribo. 

9"!  est  sanitas  visus ;  quia  oculus  infirmus  et  turbatus  male 
videt,  ut  patet. 

lom  est  situs;  quia  oportet  quod  visibile  objiciatur^^  visui, 
vel  facialiter,^^  vel  ex  obliquo  ;  et  tantum  potest  obliquari  quod 
videbitur  unum,  duo.  Sed  hoc  coincidit  cum  aliis  dicendis  in 
sequentibus,  ut  magis  exponatur,  Hec  autem  novem  ^-  cum 
non  egrediuntur  temperamentum,  nee  per  defectum,  nee  ^^  per 
superfluitatem,  faciunt  visionem  bonam.  Ouando  vero  egre- 
diuntur temperamentum,^^  tunc  faciunt  errorem  aliquem  in  visu. 


[Que  Sint  Visibilia,  que  in  Viginti  duo  Distincta 
Sunt.     Cap.  Ilm.] 

POST  hec  considerari  debent  que  sint  visibilia  per  se,  que 
debent  videri  sine  errore  per  hujusmodi   octo,  quando 

1  P.  add.  vel  in  tempore.  "  De  Sensu,  cap.  vi. 

'■''  De  Anima,  lib.  ii.,  cap.  vii.  §  3.  ^  W.  Alacen. 

'"  P.  om.  Nam — demonstrare.  ^  P.  add.  longam. 

'^  v.  fiat.  ^F.  om.  in  libro. 

^  P.  aliquid.  ^"  W.  om.  objiciatur.  ^^  W.faciliter. 

^"F.  decern.  "^^W.  om.  nee.  '■^ W.  om.  temperameiitiaiu 


OPUS  TERTIUM  27 

non  egrediuntur  temperamentum ;  et  qui  modi  universales 
cognoscendi  omnia.  Et  hujusmodi  visibilia  sunt  22:  ut  lux 
et  color,  [que  sunt  propria  visibilia  ^]  et  alia  20,"  que  sunt 
communia  sensibilia,  quia  communiter  [fol,  187,  r]  sentiuntur  ab 
aliis  sensibus,  et  maxime  a  tactu,  ut  dicit  Ptolomeus  1  2°  Per- 
spective ;  ^  quia  omnia  que  a  visu  sentiuntur,  preter  lucem  et 
colorem,  potest  tactus  sentire  ;  et  omnia  que  potest  tactus 
sentire,  preter  calidum,  frigidum,"^  humidum  et  siccum,  potest 
visus  judicare.  Et  inter  omnia  visibilia  alia  ^  a  luce  et  colore, 
et  tangibilia  alia  a  quatuor  predictis,  sunt  20  que  dicuntur  per 
se  sensibilia.  Aristoteles  autem,  2°  de  Anima,''  non  nominat 
nisi  401"  vel  5  de  istis  :  ut  magnitudo,  figura,  numerus,  motus, 
quies.  Sed  Alhacen  ''  ponit  omnia  in  2°  Perspective,  que  sunt ; 
remotio,  situs,  figura,  magnitudo,  continuatio,  separatio,  nume- 
rus, motus,  quies,  asperitas,  lenitas,  diaphaneitas,^  spissitudo, 
umbra,  obscuritas,  pulcritudo,  turpitudo,  similitudo,  diversitas. 
Et  quedam  alia  sunt,  que  ad  hec  ^  reducuntur,  et  sub  his  com- 
prehenduntur,  ut  expressi  in  Opere  Majore.^°  Omnia  vero 
alia  ab  his  dicuntur  sensibilia  per  accidens.  Sed  qualiter  hoc 
intelligendum  sit,  expressi  in  Opere  Majore ;  nam  fideli  indiget 
expositione.  Et  de  istis  aliis  visus  non  judicat  per  se,  sed 
mediantibus  istis  22. 

Tres  autem  sunt  modi  cognoscendi  ista  22° ;  et  ut 
perspectivo  ^^  utar  eloquio,  dico  quod  vocantur  cognitio  per 
sensum  solum,  et  cognitio  per  scientiam,  et  cognitio  per  sillo- 
gismum  vel  argumentum.  Sed  hec  verba  sunt  male  translata  ; 
quia  bruta  animalia  non  habent  scientiam,  nee  sillogismum,  et 
tamen  cognoscunt  his  3bus  modis  secundum  quod  exprimuntur 
in  Perspectiva  ;  sed  non  est  vis  de  vocabulis,  dummodo  in  sensu 
non  erremus. 

Lux  igitur  in  universali  et  color  universalis  dicuntur  cog- 
nosci  solo  visu,^'  sine  alia  virtute  anime  adjutrice,  quia  visus 

^W.  om.  que — visibilia.  "P.  Alia  viginti  (om.  et). 

2  Ptol.  Optic,  lib,  ii.  p.  ii.  ^  P.  et  frigidum.  ''  P.  et  alia. 

^  De  Anima,  lib.  ii.  cap.  vi.  "  W.  Halgacen. 

^W.  diafoneitas  ;  P.  dyaphonitas.  ''P.  hoc. 

^"  P.  Majori  (as  usual).         ^^  P.  perspectivarum.         ^-  P.  solo  sensu  visns^ 


28  FRATRIS  ROGERI  BACON 

sufficit  ad  hec.^  Sed  lux  particularis,  veP  lux  Solis,  vel  Lune, 
vel  candele,  et  color  albus,  vel  niger,  vel  rubeus,  et  hujusmodi 
non  cognoscuntur  solo  sensu  visus,  sed  indigent  virtute  alia 
que  vocatur  virtus  distinctiva,  que  distinguit  universale  a  par- 
ticularibus  et  particularia  ab  invicem  ;  et  hujusmodi  est  memoria. 
Nam  quando  vidi  aliquando  ^  colorem  rubeum,  et  iterum  mihi 
presentetur,  et  recolo  quod  ego  ^  prius  viderim  rubeum,  habeo 
notitiam  de  rubeo,  et  scio  quod  est  rubeus.  Si  autem  tradidero 
oblivioni,  tunc  ignoro  quis  color  sit. 

Sed  ilia  20  aliter  cognoscuntur.  Non  enim  sufficit  habere 
visum,  nee  memorari  preteritum,  sed  exigitur  ^  quod  multa 
considerentur  a  vidente,  antequam  ilia  cognoscat.  Verbi 
gratia  :  Aliquis  tenet  aliquando  lapidem  ^  diaphanum,  vel  aliud 
transparens,  in  manu  sua,  et  nescit  quod  sit  diaphanum "  et 
transparens ;  sed  si  teneat  illud  in  aere,  et  post  illud  prope  sit 
aliquod  corpus  densum,  et  sit  lux  sufficiens,  tunc  videbit  illud 
densum  per  medium  lapidis  vel  alterius  quod  in  manu  sua 
tenebit.  Et  quando  considerat  hec  omnia,  tunc  scit  quod  hoc 
quod  in  manu  sua  tenet  sit  diaphanum.^  Et  ideo  diaphaneitas 
non  cognoscitur  solo  visu,  nee  per  memoriam,  sed  per^  collec- 
tionem  quorundam  que  exiguntur  ad  hujusmodi  visionem,  ut 
posui  in  exemplo.  Et  quia  videns  sic  discurrit  per  multa, 
antequam  percipit  diaphanum,  sicut  arguens  et  sillogisans 
discurrit  per  propositiones  plures  ad  unam  conclusionem,  ideo 
vocatur  cognitio  per  argumentum  et  per  sillogismum.  Notabile 
vero  est  quod  lux  et  color  tantum  multiplicant  speciem  in 
visum,  et  alia  non.  Et  hoc  dicit  Ptolomeus  2°  libro ;  quamvis 
tamen  objectiones  sint  ^"  in  contrarium  ;  sed  solvuntur  in  Opere 
Majori. 

[De  Particularibus  Modis  Videndi.    Cap.  II Im.] 

POST  hec  descend©  ad   modos  cognoscendi  particulares. 
Et  quia  eadem  est  scientia  oppositorum  et  propter  brevi- 

^  P.  hoc.                           2  p_  „;_  3  p_  aliqiiem. 

*  P.  om.  ego.                  -^  P.  oportet,  ^  P.  aliqnem  lapidem. 

'  W.  diaphonum  .  .   .  diafonuin.  ^W.  diafojmm  .  .  .  diafoneitas. 

«  P.  om.  per.  lo  P.  sunt. 


OPUS  TERTIUM  29 

tatem,^  simul  demonstravi  errores  visus  cum  recta  visione.  Et 
primo  exposui  omnia  que  contingunt  visui  de  bonitate  videndi 
et  impedimento  propter  compositionem  tunicarum  oculi  et 
humorum.  Et  dedi  causas  omnium  eorum,  secundum  quod 
perspectivi  et  ^  naturales  et  medici  communiter  ^  concordant. 
Et  primo  quare  homines  habentes  oculos  profundos  longius 
vident.  Et  hujus  assignavi  causas  4or  per  experientiam,  cum 
exclusione  cavillationis  in  contrarium.  Et  juxta  hoc  declaravi 
quare  senes,  quando  *  volunt  certius  ^  videre,  apponunt  visibile 
longius  a  se  quam  in  juventute,  cujus  causam  dat  solus  Ptolo- 
meus  in "  2°  libro.  Et  adjunxi  causas  quare  aliqui  acutius, 
discretius/  et  certius  vident  quam  alii,  et  quare  multi  in  tene- 
bris  et  parva  luce  vident  melius,  et  alii  econtrario.^ 

Deinde  dedi  causas  quare  visus  aliquando  judicat  unum 
duo.  Et  hoc  potest  esse  propter  compositionem  oculi  malam, 
sicut  in  lusco,  et  propter^  motus  spirituum  secundum  diversos 
situs,  et  propter  vacillationem  humorum  in  nervo  visibili,  et 
propter  multa  que  contingunt  a  parte  oculi  :  et  iterum  propter 
vapores  ascendentes  ad  oculos  propter  iram  ^^  aut  propter 
ebrietatem,  aut  ex  materia  alicuius  ^^  morbi.  Et  pluries  accidit 
quod  aliquis  humor  extraneus  cooperit  medium  pupille  ex 
transverso  vel  secundum  longum ;  et  tunc  aspiciens  oculo  ^"^ 
judicat  unum  duo.  Et  aliquando  accidit  quod  in  uno  oculo  ^^ 
sint  due  pupille ;  et  oportet  tunc  quod  unum  videatur  duo. 
Sed  hec  omnia  explicavi  de  piano  in  Opere  Majori,  in  quibus 
magna  et  occulta  sapientia  nature  reperitur. 


[De  Bonitate  Videndi.     Cap.  IIII.] 

DEINDE  descendi  ad  bonitatem  videndi,  et  errores  a  parte 
specierum  visus  et  visibilium.     Et  primo,  quare  homo 
existens  in  nube  vel  vapore,  non  videt  nubem  vel  vaporem  ; 

1  P.  om.  et  propter  brevitatem.             ^P.  om.  et.  •*  P.  naturaliter. 

*  W.  quando  senes  (om.  quare).            ■'  P.  rectitis.  ''  W.  om.  in. 

'  P.  et  discretius.                                   '^  P.  econverso.  ^  P.  om.  propter. 

1"  P..  vaporem  qui  venit  propter  iram  ad  oculos^ 

^^  P.  alterius.                          ^^  P.  oculo  uno..  ^^  P.  loco. 


30  FRATRIS  ROGERI  BACON 

[fol.  187,  v]  sed  quando  a  longe  est,  tunc  potest  videre.  Et 
qualiter  unus  punctus  rei  vise  videtur  in  fine  certitudinis ;  et 
alie  partes  non  ^  videntur,  nisi ''  valde  remote  et  oblique,  sed 
non  in  fine  certitudinis  ;  potest  tamen  quilibet  ^  certificari,  per 
diversum  visus,  per  singulas  "^  ordinate.^  Et  accidunt  hie 
errores  videndi,  scilicet  quod  unum  videatur  duo,  multis  de 
causis  ;  et  est  ibi  pulcra  consideratio,  sed  non  potest  exprimi 
pro ''  piano  Veritas,  nisi  in  figuris ;  et  propter  hoc  figuras  posui 
ad  omnes  casus  vision  is  in  hac  parte,  et  docui  instrumenta 
figurari,  ut  homo  per  experientiam  possit  hec  videre.  Et 
omnes  hi  errores  ex  diversitate  situs  ipsius  visibilis  respectu 
visus  contingunt,  Etexposui  quomodoacciditaliquando  quod 
quando  videtur  unum  duo,  tunc  si  oculus  dexter  claudatur, 
disparebit  imago  sinistra ;  et  si  oculus  sinister  claudatur, ^  dis- 
parebit  imago  dextra.  Quod  valde  admiratus  est  beatus 
x'\ugustinus  11°  de  Civitate  Dei,  capitulo  2°;  et  dicit  quod 
longum  esset  dare  causam  hujus  rei ;  et  vere  longum,  nisi  homo 
sciat  optime  que  scripsi  *^  in  hac  parte.  Et  tamen  non  semper 
accidit  hoc  ;  sed  aliquando,  sinistro  oculo  clauso,  disparet  imago 
sinistra,  et  dextro  clauso  disparet  imago  ^  dextra,  quamvis  hoc 
non  exprimat  Augustinus ;  et  hoc  potest  quilibet  experiri  in 
crepusculo  estatis,  aspiciendo  stellam  aliquam  in  celo,  si  rite 
experiatur  quod  hie  exigitur. 


[De  Triplicibus  Universalibus  Modis  Videndi. 
Cap.  v.] 

HIIS  habitis,  descendo  ^^*  ad  modos  triplices  universales  ^^ 
videndi,  et  ad  novem  ^^  superius  tacta,  que  requiruntur  ad 
visum  ;  que,  cum  temperamentum  non  excedant,  faciunt  visum 
bonum,  et  alias  erroneum. 

Primum  istorum   fuit  lux,    quia  nichil  videtur  sine  luce. 
Et  quando  superfluit,  tunc  impedit  visum  ;  unde  non  videmus 

1  P.  om.  nott.  2  P.  nisi  sint.  ^  P.  quelibet. 

^  P.  singulos.  ^  W.  ordinare.  '^  P.  de. 

'  P.  clauditur.  ^  P.  scripsit.  ^  P.  om.  sinistra — imago. 

1"  P.  descendi.  ^'  W.  utiles.  ^^  P.  decern. 


OPUS  TERTIUM  31 

lucem  stellarum  de  die,  sole  existente  super  orizonte,  et  oculo 
existente  in  superficie  terre,  quia  lux  solis  egreditur  de  tem- 
peramento  respectu  stellarum  videndarum,  et  occultat  lucem 
earum.  Sed  quando  oculus  est  in  loco  profundo,  ut  in  puteo, 
potest  videre  stellas,  quia  tunc  lux  solis  temperata^  ingreditur 
OS  putei ;  que  est  accidentalis,  sicut  prius  dictum  est.  Sed  de 
galaxia,  mirum  est  quod  non  potest  apparere  in  spera  celesti, 
nee  in  spera  aeris,  sed  in  spera  ignis  tantum,  cujus  causam 
reddo  per  egressum  lucis  a  temperamento. 

2™  fuit  distantia  ;  ex  cujus  egressu  a  temperamento  cum  '^ 
egressu  ^  raritatis  medii  a  temperamento  apparet,  quare  videmus 
lucem  in  aurora,  sole  existente  sub  orizonte  per  18  gradus  in 
suo  circulo  altitudinis,^  et  non  ante. 

Deinde  consideravi  quare  impressiones  lucentes  in  aere  que 
vocantur  a  vulgo  stelle  cadentes,  et  a  philosophis  secunde  ^ 
stellarum,  ut  Assub  ascendens  et  descendens,  et  alie  multe, 
videntur  esse  magne  longitudinis,  licet  sint  parve  quantitatis. 
Et  similiter  in  scintillis  evolantibus  a  caminis  consimilis  causa 
est. 

Et  sicut  visio  diversificatur  circa  lucem,  propter  ilia  novem,'' 
sic  est  de  colore.  Nam  si  corpus  coloratum  '  applicetur  im- 
mediate cristallo,  vel  alii  perspicuo,  a  parte  post,  videtur  esse 
color  cristalli ;  si  distet  *  multum,  non  sic  videtur.  Et  cum 
viderit  oculus  colores,  et  converterit  ^  se  ad  loca  luminosa, 
species  coloris  remanens  in  oculo  apparebit  primo  quasi  color 
puniceus,  deinde  purpureus,  3°  niger,  et  sic  evanescet.  Et 
plures  colores  videntur  unus  ex  distantia  superflua  ;  ut  in  troco  ^^ 
habente  colores  diversos  in  partibus  suis,  velociter  moto,^^ 
apparet  unus  color  compositus  ex  omnibus,  propter  causas 
certas  quas  Ptolomeus  assignat. 

«Deinde  manifestavi  quomodo  per  ilia  novem  ^^  visio  varietur 
in  cognitione  per  scientiam.  Unde  luna  habet  lumen  album 
extra  umbram  terre,  et  in  superiore  parte  umbre  ^^  habet  lumen 

I  P.  temperantins.  -  P.  om.  egressu — cum.  ■*  W.  egrcssio. 

^  P.  altitudhies.  ^  W.  seciinda.                                   ^  P.  add.  seu  decern. 

'^  P.  om.  coloratum.  *  W.  sed  distat.         ^  W.  convertit.         if  P.  et  in  toto. 

II  P.  add.  (after  moto) :  ut  in  troco  diversis  coloribus  colorato. 
^- P.  3idd  sen  decern.  ^^  P.  om.  umbre. 


32  FRATRIS  ROGERI  BACON 

rubeum,  et  in  inferiore  parte  non  apparet ;  et  similiter  in  con- 
junctione  sua  cum  sole,  non  apparet  per  duos  dies,  ut  plurimum, 
Et  ^  similiter  de  colore.  Nam  si  inter  visum  et  rem  boni  coloris 
ponitur  pannus  ^  rarus  habens  foramina  et  intervalla  magna, 
color  rei  apparebit  sicut  est :  si  vero  sint  foramina  parva,  tunc 
color  apparebit  mixtus,  et  erit  error  in  scientia  circa  colorem. 


[De   Cognitione   rei  vise  per  Sillogismum.     Cap.  VI.] 

POSTEA  consideravi  qualiter  per  ilia  novem  fiat  cognitio 
per  sillogismum,  secundum  quem  modum  cognoscuntur 
ilia  22  ^  communia  sensibilia,  que  sunt  distantia  et  cetera.  Et 
hie  ostendi  qualitericertificatur  omnis  distantia,  et  dedi  causam 
quare  in  locis  planis  non  certificatur  ■*  altitudo  nubium,  sed  in 
locis  montuosis.  Et  quare  videtur  nobis  quod  due  res,  ut  muri 
vel  alia,^  que  multum  distant,  videntur  nobis  esse  non  distantia, 
quando  sumus  prope  unum  illorum  et  respicimus  ^  aliud. 
Et  quare  res  multum  distantes,  ut  arbores,  vel  homines,  vel 
animalia,  ex  longinquo  videntur  esse  continua,  vel  multum 
propinqua.  Et  quare  stelle  erratice,  id  est  planete,  videntur 
esse  in  eadem  superficie  cum  stellis  fixis,  id  est  non  plurimum  *" 
distare.  Et  corpus  multorum  laterum  equalium  videtur  spe- 
ricum  longe.^  Et  spera  estimatur  plana  figura,  ut  stelle ;  et 
circulus  videtur  recta  linea. 

Et  juxta  hoc  manifestavi  quare  luna  habet  multas  figura- 
tiones  sui  ^  luminis  secundum  quod  nos  videmus  ad  sensum^ 
quod  est  valde  difficile.  Nam  aliquando  ^"  linea  que  est  ter- 
minus piramidis  lucis  solis  recepte  in  corpus  lune  est  linea 
recta,  ut  in  septima  die  et  21^;  et  aliis  diebus  semper  est 
circumferentia  vel  arcus  circuli.  Mirum  est  de  hac  diversitate, 
et  ideo  magnum  capitulum  composui  de  hoc. 

Et  sicut  ostendi  visionem  diversificari  penes  distantiam  in 

^P.om.et.  'P.ponattir pennus.  ^P.  viginti. 

•*  P.  certijicatuy  nobis.  •"'  W.  alique.  ''  P.  aspiciamus. 

'  P.  W.  plus :  Duhem  corrects  to  minus  :  but  cf.  Op.  Maj.  ii.  io8,  1.  6» 
^  P.  a  longe.  ^  W.  sue.  ■'°  W.  aliqua. 


OPUS  TERTIUM  33 

multis,  addidi  de  comprehensione  magnitudinis.^  Et  estima- 
verunt  Latini,  ante  translationem  Perspective,  quod  magnitudo 
comprehenditur  per  quantitatem  anguli  in  oculo  ;  sicut  dicitur 
in  libro  de  Visu  quod  majora  sub  majori  angulo  apparent,  et 
minora  sub  minori,  et  equalia  sub  equalibus.  Sed  hec  falsa 
esse  ostendunt  auctores  perspective  in  exemplis  ad  oculum. 
Nam  latera  quadrati  '^  sunt  equalia,  et  tamen  ^  [fol.  188,  r]  sub 
inequalibus  angulis  comprehenduntur ;  et  diametri  in  circulo 
sunt  **  equales,  et  tamen  non  videntur  sub  angulis  equalibus,  ut 
patet  in  figura. 

Et  exposui  quomodo  non  potest  visus  videre  medietatem 
corporis  sperici,  sed  necessario  minorem  ejus  portionem.  Et 
licet  stelle  in  ortu  et  occasu  videantur  majores  quam  in  meridie, 
quarido  vapores  interponuntur  inter  eas  et  visum,  cujus  causa 
postea  in  fractionibus  radiorum  dicetur,  tamen  semper  est  quod 
majores  apparent  ex  causa  perpetua,  que  est  difficillior '"  quam 
hie  expono  in  figura. 

Deinde  manifestavi  visionem  circa  motum  et  quietem,  et 
quomodo  accidit  error  in  eis ;  ut  quando  celum  coopertum  est 
nubibus  aeris,"  et  luna  ''  poterit  videri  per  medium  earum,  tunc 
apparet  velocissime  moveri ;  quando  vero  nubes  ^  sunt  pauce 
et  distantes,  vix  apparet  moveri,  aut^  parum. 

Et  quare  videtur  homini  ambulanti  versus  Lunam  vel 
Solem,  quod  Luna  vel  Sol  precedat  ^°  eum  ;  et  quando  fugit 
Lunam,  videtur  quod  ipsa  ^^  sequatur  ;  et  videtur  homini  semper 
quod  sit  in  eadem  distantia  respectu  stellarum.  Et  si  homo 
vadat  ^^  ad  oriens,  vel  occidens,  et  Luna  vel  Sol  sit  in  meridie 
semper  videtur  ei  quod  Luna  et  Sol  sint  in  directo  ejus.  Et 
similiter  si  multi  homines  stent  in  eadem  linea  inter  oriens  et 
occidens,  licet  multum  distent,  videtur  tamen  cuilibet  quod 
Sol  sit  in  directo  sui.  Et  stelle,  licet  moveantur  velocissimo 
motu,  tamen  videntur  stare.  Et  quando  homo  revolvit  se  in 
circuitu,  tunc,  quando  quiescit,  videtur  ei  quod  res  moveantur 

^  W.  multitndinis .  ^  P.  qtiadri.  3  p_  om.  tamen. 

■*  P.  sub  (for  sunt).  ^  P.  que  ex  difficilis.  ^  P.  raris. 

"^  W.  et  luna  non  poterit.  '  P.  om.  nubes.  ^  P.  et. 

^"  P.  Luna  et  Sol  prccedant.  ^^  P.  om.  ipsa.  i"  P.  vadit. 
VOL.   IV.                                       3 


34  FRATRIS  ROGERI  BACON 

circulariter.  Et  quando  homo  est  in  navi  mota,  videtur  ei 
quod  res  in  ripa  moveantur.  Et  omnium  husjusmodi  dedi 
causas. 

Et  his  adjunxi  rem  dubitationis  infinite,  que  est  in  ore 
omnium,  et  auctorum,  et  magistrorum,  scilicet  de  causa 
scintillationis ;  quare  scilicet  planete  non  scintillant,  sed  stelle 
fixe,  ut  dicit  Aristoteles  primo  Posteriorura  ^  et  2°  Celi  et 
Mundi.^  Et  ideo  sermonem  copiosum  feci  de  hoc,  et  inves- 
tigavi  causas  multas  ex  ^  quibus  una  completur, 

Et  in  fine  omnium  istorum,  discussi  que  virtus  anime  est 
ilia  que  cooperatur  visui  in  cognitione  per  scientiam  et  per  * 
sillogismum.  Videtur  etiam  ^  esse  anima  rationalis,  quia  ea 
sola  habet  scientiam  et  sillogismum.  Sed  declaro  per  multa 
exempla  et  experimenta  quod  anima  sensitiva  est  hujusmodi, 
et  quod  est  quadruplex  ^  virtus  anime  sensitive,  scilicet :  cogi- 
tatio,  ymaginatio,  memoria  et  estimatio.  Et  propter  hoc  a 
principio  distinxi  omnes  virtutes  anime  sensitive. 


[De  Tribus  Partibus  Perspective.     Cap.  VII.] 

SIC  ^  igitur  tetigi  in  summa  ea  que  latius  tractavi  circa  visum 
factum  super  lineam  rectam,  scilicet  de  visu  recto.  Nam 
postea  tractavi  de  visu  facto  ^  super  lineam  curvam,  et  fractam, 
et  refiexam  ;  quia  tres  sunt  partes  perspective  principales  :  Una 
est  de  visu  facto  super  lineam  rectam  ;  alia,  secundum  lineam 
reflexam  ;  »tertia  ^  secundum  lineam  fractam.  Due  ultime 
communicant  multum  cum  prima,  et  3a  cum  2a  ;  et  prima  facilior 
est  aliis,  et  2a  quam  3a,  propter  quod  sic  ordinantur. 

Que  vero  sint  leges  reflexionum  et  fractionum  communes 
omnibus  actionibus  naturalibus,  ostendi  in  tractatu  geometrie, 
tam  in  Opere  Tertio  quam  Primo  ;  ^^  sed  principaliter  in  Opere 

^  Analyt.  Poster,  lib.  i.  cap.  xiii.i§  2.         ^  De  Coelo.  lib.  ii.  cap.  viii.  §  6. 
^  P.  de.  ■^  P.  om.  per.  ^  P.  videretur  autem.  "^  W.  4^. 

''  P.  Hie.  8  p,fracto.  "  P.  et  tcrtia. 

^"  Op.  Maj.  Pars.  iv.  Dist.  ii.  and  iii.  Op.  Tert.  (ed.  Brewer),  cap.  xxxi.- 
xxxvi.     The  Opus  separatum  is  the  De  multiplicatione  specierum. 


OPUS  TERTIUM  35 

separate  ab  aliis/  ubi  totam  generationem  specierum,  et 
multiplicationem,  et  actionem,  et  corruptionem  explicavi  in 
omnibus  corporibus  mundi. 

Sed  in  hoc  tractatu  -  perspective,  applicavi  illas  leges  ad 
actionem  specierum  visibilium  in  visum.  Et  ostendi  in  prima 
parte  quomodo  fit  actio  in  visum  secundum  speciem  venientem 
super  lineam  rectam  ;  et  in  aliis  duabus  partibus,  quomodo 
secundum  reflexionem  et  fractionem,  in  quibus  longe  est  major 
difficultas,  et  pulcrior  consideratio,  et  utilior.  Que  tamen  ^ 
sunt  propria  istis  sunt  pauciora  in  quantitate,  licet,*  majora  in 
virtute.  Nee  mirum  si  propria  sint  ^  pauciora,  quoniam  multa 
que  dicta  sunt  de  visu  recto  hie  requiruntur.  Nam  ilia  que  a 
principio  dicta  sunt  de  partibus  anime,  et  de  compositione 
oculi,  et  de  incessu  speciei  in  tunicis  oculi  et  humoribus ;  et 
ilia  triplex  "  cognitio  per  sensum  solum,  et  per  scientiam,  et 
per "  sillogismum  ;  et  ilia  novem  que  ^  requiruntur  ad  visum  ; 
et  ilia  22  visibilia  hie  observantur  sicut  in  visu  recto.  Et 
ideo  non  oportet  quod  hie  exponantur  ista ;  sed  diversitas 
que  oritur,  respectu  visus  recti,  per  reflectionem  et  fractionem 
hie  consideratur. 

Replicavi  hie  igitur  de  operibus  predictis  qualiter  fiat 
refiexio  speciei,  et  quid  ad  hoc  exigitur.  Nam  oportet  quod 
densum  corpus  resistat ;  et  ad  sensibilem  et  manifestam 
reflexionem,  oportet  quod  sit  corpus  lene  et  politum,  ut  est 
speculum,  propter  causas  certas.  Et  exposui  quomodo  omnis 
refiexio  fit  ad  angulos  equales  angulis  incidentie ;  et  hoc 
demonstro  multipliciter,  tam  in  planis  speculis,  et  concavis,  et 
convexis ;  et  pono  demonstrationes  diversorum  auctorum  ad 
hec.^  Deinde  ostendo  quod  nichil  in  speculo  ^"  videtur  nee  est, 
sed  sola  res  videtur  a  qua  venit  species.  Unde  species  non 
est  in  speculo,  nee  ymago  aliqua,  nee  ydolum,  licet  hoc  estimat 
vulgus  ;  nee  aliquid  tale  videtur,  sed  res  ipsa.  Et  hoc  ostendo 
per  causas  certas.     Et  adjungo  quod  res  visa  per  reflexionem 

1  P.  his.  2  w.  tractavi.  '  P.  tunc. 

■>  W.  et  in  (for  licet).  ^  P.  sunt.  «  W.  ^x. 

'  P.  om.  per.  *  W.  om.  que. 

5  P.  hoc.  10  P.  speculis. 


36  FRATRIS  ROGERI  BACON 

non  apparet  in  loco  suo ;  sed,  ut  in  pluribus,  apparet  in 
concursu  radii  visualis  cum  catheto,  licet  non  semper.  Quia 
cathetus  et  radius  visualis  aliquando  eque  distant,^  sed  raro. 
Et  quando  concurrunt,  tunc  concursus  esse  potest  vel  in  oculo 
vel  retro  caput,  vel  in  superficie  speculi,  et  aliquando  infra 
speculum,  et^  aliquando  ultra,  Et  hec  diversitas  accidit  ex 
diversitate  speculorom.  Et  propter  hoc  ^  descendo  ad  omnia 
genera  speculorum  regularia  *  in  quibus  ars  consistit.  Et  sunt 
7  :  planum,  spericum,  columnare,  pyramidale,  intus  et  extra 
polita ;  que  sunt  7  ;  nam  3a  ultima  possunt  esse  concava  vel 
convexa,  et  hoc  est  intus  et  ^  [fol.  188,  v]  extra  polita.  Ostendi 
ergo  qualiter ''  fit  visio  in  omnibus  his  speculis.  Et  in  planis 
accidit  minimus  error,  quoniam  res  apparent ""  in  quantitate  et 
figura  debita,  sed  situs  partium  mutatur.  Et  in  his  speculis 
res  apparet  tantum  ultra  speculum  quantum  res  distat  a  speculo, 
quod  non  accidit  in  aliis ;  et  hoc  demonstro  in  figura.  Et 
tunc  discurro  per  omnia  specula  alia,  quot  errores  contingunt 
in  singulis,  et  ubi  est  locus  ymaginis,  id  est  ubi  res  appareat ; 
quia  apparitio  rei  vocatur  locus  ymaginis,  ab  ipsis  perspectivis. 
Et  pono  in  figura  quomodo  in  eodem  speculo  ^  res  potest  ap- 
parere  in  oculo,  vel  retro  caput,  vel  in  speculo,  vel  ultra,  vel 
equidistanter  catheto.  Et  quia  in  libro  de  Speculis  tangitur 
quod  diversimode  fit  reflexio  a  concavo  speculo,  si  visibile  sit 
prope  vel  distans,  et  in  hoc  erratur  multum.  Nam  commentator 
illius  libri  male  figurat,  et  pejus  demonstrat,  etiomnino  errat, 
ideo  attuli  veram  figurationem  et  certam  demonstrationem  ad 
hoc.  Et  juxta  hoc  manifesto  ^  causam  quare  diversitas  ap- 
paritionis  coloris  fiat  in  collo  columbe  et  in  cauda  pavonis, 
secundum  diversitatem  casus  lucis  super  ilia  ad  angulos 
diversos  ;  quia  uni  videbitur  unus  color,  et  alii  alius,  simul  ex- 
istentibus  et  aspicientibus  ista. 

Et  quare  infirmi  et  ebrii  vident  se  ante  facies   suas  am- 
bulare,  ut  Aristoteles  exemplificat  3°  Metheororum,^'^  et  Seneca 

1  P.  eqiddistantev.  -  P.  om.  et.  ^  P.  propterea. 

*  P.  regtdarium.  ^  P.  vel.  ^  P.  igitur  quomodo. 

"^  P.  apparet.  ^  P.  om.  in  eodem  specido. 

s  P.  demonstro.  ^°  Meteorol.  lib.  iii.  cap.  iv. 


OPUS  TERTIUM  37 

in  Naturalibus ;  ^  et  hoc  duobus  modis  ^  potest  intelHgi, 
secundum  quod  declaro,  scilicet  vel  per  visum  reflexum,  vel 
per  rectum  ;  et  utrunque  est  mirabile. 

Et  dedi  causam  quare  quando  homo  aspicit  ad  candelam, 
videt  magnam  multotiens  lucis  dispersionem  attingere  ad 
ocuium  ejus,  cujus  conus  est  in  candela,  ac  si  candela  emitteret 
a  ^  se  radios  infinitos  in  ^  modum  pyramidis  ;  et  satis  est  occulta 
hec  causa. 

Et  dedi  causam  mirabilis  apparitionis  que  accidit  quando 
homo  aspicit  a  longe  aliquod  splendidum,  ut  crucem  vel  aliud 
super  campanilia  et  turres  ecclesiarum.  Nam  videtur  ei  quod 
illud  splendidum  scintillet.  Et  hie  assignavi  specialem  modum 
scintillationis,  et  causam  ejus,  preter  ea  que  superius  annotavi. 
Et  hie  ^  aliqui  periti  ^  in  perspectiva  estimant  multa,  sed  in 
vanum,  quia  aliter  est  quam  ipsi  putant. 

Deinde  majus  mendacium  "^  enunciavi.  Nam  mira  homi- 
num  ^  fantasia  vertitur  super  apparitionem  ymaginum  plurium 
in  speculo  posito  in  aqua,  et  credunt  quod  ad  radios  Solis 
videant  Solem  et  aliquam  stellam  erraticam  juxta  Solem ;  et 
estimant  quod  sit  Venus,  quia  non  multum  elongatur  a  Sole. 
Sed  stultitia  hec  magnorum  virorum  apparet  ad  radios  Lune, 
et,  quod  plus  est,  ad  candelam.  Nam  proculdubio  apparet 
duplex  ymago  ad  Lunam  et  ad  candelam,  sicut  ad  Solem. 
Sed  nulla  stella  potest  dari  respectus  candele,  ut  patet,  nee 
etiam  respectu  Lune.  Dedi  igitur  causam  hujus  apparitionis, 
que  communiter  invenitur  in  Sole,  et  Luna,  et  candela. 


[De  Visu  Facto  per  Lineam  Fractam.    Cap.  VIIL] 

POST  hec  convert!  stilum  ad  visum  factum  per  lineam 
fractam  ;  et  ibi  sunt  majores  veritates  quam  in  pre- 
cedentibus,  et  multa  requirerentur  hie  certificanda,  nisi  quia 
patent  ex    eis  que    in  partibus  prioribus  dicta    sunt.     Quod 

1  Nat.  Quaest.  i.  3.  "^Y^.  ^ter  (dupUciter).  ^  P.  ex. 

^  W.  om.  in.  ■'  P.  hoc.  *>  P.  valde  periti. 

'  P.  mendacium  perspectivoriim.  ^  P.  omnium. 


38  FRATRIS  ROGERI  BACON 

autem  specialiter  hie  primo^  requiritur  est^  quod  non  solum 
ab  oculo  videtur  illud  a  quo  venit  piramis  radialis,  sed  multa 
que  extra  cadunt.  Piramis  vero  radialis  seu  visualis  est 
composita  ex  speciebus  venientibus  a  partibus  rei  vise  que 
cadunt  perpendiculariter  super  primam  tunicam  oculi,  que 
vocatur  cornea ;  et  ilia  piramis  ingreditur  in  foramine  uvee 
usque  ad  anterius  glacialis,  et  pertransit  postea  in  humorem 
vitreum,  in  cujus  superficie  frangitur,  propter  necessitatem  vi- 
sionis  recte,  sicut  ostendi  in  principio.^  Multa  igitur  posita 
a  lateribus  istius  piramidis  faciunt  species  suas  super  corneam, 
ad  angulos  obliquos  ;  et  per  fractionem  attingunt  *  he  ^  species 
ad  glacialem,  ubi  est  virtus  visiva,  et  ideo  videntur.  Posui 
igitur  demonstrationem  ad  hoc  in  figura. 

Secundo  adjunxi  quod  omne  quod  videtur  per  lineam 
rectam  vel  reflexam,  videtur  per  fractam ;  et  hoc  est  de 
bonitate  visionis,  et  complemento,  ut  non  videatur  res  aliqua 
uno  modo,  sed  pluribus,  de  necessitate,  quatenus  visio  fiat 
certior  et  melior,  Et  hoc  ostendi  in  figura  cum  demonstratione. 
Et  non  solum  videtur  eadem  res  per  unam  lineam  fractam,  sed 
per  infinitas,  ut  visio  compleatur, 

Et  3°  declaravi  quod  aliquid  ^  videtur  fracte,'''  et  non  recte,. 
quamvis  visibile  sit  in  directo  visus. 

Et  post  hoc  descendi  ad  omnem  diversitatem  visionis  per 
fractionem  et  rimatus  sum  concursum  radii  visualis  cum  catheto. 
Nam  locus  ymaginis  ibi  reperitur.  Et  quia  hoc  potest  variari 
penes  corpora  plana,  et  sperica,  et  convexa,  et  concava,  et 
penes  medium  ^  subtilius  et  densius,  ideo  exposui  omnes  istos 
modos ;  et  sunt  decem  principales.  Et  in  his  est  major  nature 
potestas  quam  aliquis  mortalis  possit  estimare.  Posui  igitur 
omnes  casus,  et  exposui  demonstrationes  in  figuris  magnis. 
Et  duo  sunt  de  corpore  piano.  Nam  cum  duplex  medium 
exigatur  in  fi-actione,  tunc  oculus  potest  esse  in  subtiliori,  vel 
densiori,  et  res  visa  e  contrario.  Si  vero  oculus  sit  in  medio 
subtiliori,  et  res  in  densiori,  tunc  oportet  quod  res  propinquius 

^  P.  j?j  primo.  ^  W.  om.  est.  ^  W.  a  principio. 

*  P.  contingtmt.  ^  P.  hec :  W.  he.  ^  P.  aliquod. 

^  P.  aliquotiens  fracte.  ^  W.  om.  medium. 


OPUS  TERTIUM  39 

videatur,  et  major  longe  appareat.  Si  e  converse,  tunc  con- 
trarium  accidit.  Si  autem  sint  ^  corpora  sperica,  tunc  vel  ^ 
convexitas  est  versus  oculum,  vel  concavitas ;  et  utrumque  est 
4or  modis.  Nam  si  concavitas  ^  est  versus  oculum,  tunc 
duobus  modis  potest  esse  si  oculus  sit  in  medio  *  subtiliori,  et 
duobus  modis  si  oculus  sit  in  densiori.  Quoniam  si  oculus  sit 
in  subtiliori  medio  et  concavitas  medii  sit  versus  oculum, 
potest  oculus  esse  inter  centrum  corporis  et  rem  visam, 
aut  centrum  inter  oculum  et  rem  visam.  Si  primo  modo, 
[fol.  139,  r]  res  apparet  propinquior  et  minor  est  ymago 
quam  res.  Si  2°  modo,  adhuc  propinquius  videbitur  et  minor 
erit  ymago.  Et  sic  currunt  omnes  alii  ^  canones  usque  ad  10, 
cum  figuris  suis  et  demonstrationibus,  ut  appareat  mira  visionis 
diversitas ;  et  nusquam  sunt  pulcriores  figure  quam  hie,  nee  ^ 
mirabiliores  *"  demonstrationes,  nee  tam  admirandi  effectus. 
Quoniam  ostendo  primo  quomodo  et  ^  qualiter  quedam  vul- 
gata  nobis  apparent  et  que  sint  cause  hujus  apparitionis. 
Omnes  vero  admirantur  quare  baculus  apparet  fractus  in  aqua  ; 
et  artiste  querunt  semper  in  suis  disputationibus  de  quolibet ; 
et  nullus  unquam  Latinorum  potuit  dare  causam  in  tali  dis- 
putatione,  quia  nesciverunt  has  regulas  fractionum.  Nam  per 
primam  et  7^ni  ^  datur  causa  hujus  visionis,  sicut  exposui  in  hac 
parte.  Similiter  cum  lapis  vel  aliud  visibile  mittatur  in  vas 
sine  aqua,  et  videns  se  elonget  in  tantum  ut  ibi  primo  '^^  non 
possit  visibile  contueri,  tunc  si  aqua  infundatur,  videbit  illud 
visibile,  quod  sine  aqua  videri  non  potuit.  Et  illud  ^^  est  valde 
mirandum.  Sed  causa  ejus  patet  ex  primo  et  7  canone. 
Similiter,  quando^"  Sol,  et  Luna,  et  stelle  videantur  insolite 
magnitudinis  propter  interpositionem  vaporum,  quando  ^^  sunt 
in  ortu  et  occasu,  accidit  per  3m  canonem,  cum  ejus  figura. 
Et  hie  solvo  objectiones  perspectivorum  in  contrarium  factas, 
quibus   valde    periti  decipiuntur.     Et  stelle  omnes  apparent 

^  P.  sunt.  ^  W.  om.  vel.  ^  W.  convexitas. 

*  W.  om.  modis  and  medic,  '  P.  om.  alii.  ^  W.  om.  nee. 

'  W.  mirabiles.  ^  P.  om.  quomodo  et.        "  P.  et  per  7*»i 

^"  P.  ova.  primo.  "  P.  istud. 

^^W,  q2iod.  ^'^W.  qui. 


40  FRATRIS  ROGERI  BACON 

minoris  quantitatis  quam  si  esset  unum  medium  inter  nos  et 
eas,  quia  cadit  hie  canon  5^s  i ;  quando  oculus  est  in  medio 
subtiliori,  et  concavitas  corporis  est  versus  oculum,  et  oculus 
est  inter  centrum  corporis  et  rem  visam.  Et  solvo  hie  dubita- 
tiones  occurrentes.  Et  deelaravi  quod  si  corpus  spericum  ^ 
ponatur  super  literas  minutas,  apparebunt  magne,  quod  instru- 
mentum  est  valde  utile  senibus.  Et  cadit  hie  canon  precipue 
7^3  •  quia  melius  fit  visio  per  ipsum  quam  per  alios.  Et  sic 
possunt  infinita  determinari  in  rebus  naturalibus. 


[De  Comparatione  Scientie  ad  Sapientiam.    Cap.  Villi.] 

SED  postquam  comparavi  potestatem  istius  scientie  prout 
necessaria  est  ad  sapientiam  philosophic  absolute,  tunc 
comparavi  eam  ad  sapientiam  divinam  absolute  ^  et  relate,  et 
ostendi  in  exemplis  quomodo  necessaria  est  sapientie  divine 
intelligende  et  exponende.  Nam  nihil  plus  multiplicatur  in 
Scriptura  sicut  ea  que  pertinent  ad  visionem,  et  lucem,  et 
colores,  et  specula,  et  hujusmodi ;  Scriptura  enim  pregnans  est 
his.  Dicit  enim  Apostolus  :  Videmus  enim  *  nunc  per  speculum 
in  ^  enigmate,  tunc  autem  facie  ad  faciem.**  Et  beatus  Jacobus 
comparat  auditorem  verbi,  qui  non  est  factor,  homini  consider- 
anti  vultum  nativitatis  sue  in  speculo.'''  Et  audivi  hie  magi- 
strum  in  theologia  et  ^  famosum  dicere :  quod  illud  ^  simile 
attenditur  in  hoc,  quod  ymago  videtur  in  speculo,  et  non  res, 
et  ideo  statim  oblivisceris  qualis  fueris,^*^  sicut  Jacobus  dicit :  et 
omnes  credunt  hoc  ;  sed  falsum  est  hoc.  Nam  ostendi  in  hac 
scientia,  quod  ^^  res  ipsa  sola  videtur,  et  non  ymago  aliqua. 
Et  ideo  videmus  facie  ad  faciem,  sed  non  per  rectas  lineas,  sed 
per  reflexas,  et  reflexio  multum  debilitat  speciem ;  et  ideo 
obscure  et  sub  enigmate  videmus.  Non  igitur  intellexit  Apos- 
tolus quod  videns  alium,  vel  seipsum,  in  speculo  nullo  modo 

^  P.  qidntus  :  Cf.  Op.  Maj.  II.,  p.  155  1.  22,  "  ex  canone  primo  ". 

^  P.  perspiciium.  ^  W.  postea  for  postquam ;  om.  Umc — absolute. 

*  P.  etim  (i  Cor.  xiii.  12).  °  W.  et  in.  ®  i  Cor.  xiii.  12. 

■^  Jac.  i.  23.  8  p,  om,  ^;,  9  p.  jsttcd. 

"  P.  obliviscitur  .  .  .  fuerit.         ^i  P.  quam. 


OPUS  TERTIUM  41 

videat  facie  ad  faciem,  sed  quod  non  per  visionem  rectam, 
licet  per  reflexam  ^  videamus  facie  ad  faciem ;  et  ideo  sub 
enigmate  et  obscuritate.  Enigma  enim  Grece  sonat  ^  ob- 
scuritatem  Latine,  et  non  est  ymago,  vel  species.  Sed  talia 
sunt  exempla  pene  innumerabilia  in  Scriptura,  que  indigent 
certa  interpretatione  per  banc  scientiam,  sicut  ostendi  in  hac 
scientia, 

Et  postea  comparavi  banc  scientiam  ad  rem  publicam  diri- 
gendam,  et  ibi  majora  continentur  quam  non  solum  vulgus,  sed 
sapientum  multitude  possit  assignare.  Soli  enim  sapientissimi 
possunt  bee  dare  in  instrumentis  figuratis  ^  ad  sensum.  Nam 
sic  potest  una  res  videri  multe,  ut  unus  bomo  videatur  populus, 
per  diversas  fractiones  *  speculorum.  Sic  enim  plures  Soles  et 
Lune  aliquando  videbantur  simul,  sicut  Plinius  et  historie  do- 
cent.  Et  sic  res  possunt  veraciter  videri  ;  et  cum  videns  iret  ^ 
ad  loca  visionis,  nicbil  inveniret.  Et  sic  abscondita  et  occulta 
possunt  investigari  et  ostendi,  et  distantia  manifestari,  et 
minima  apparere  maxima,  et  econverso,  et  propinquius  posita 
videri  in  omni  ^  remotione  quam  volumus :  et  quantumcunque 
res  distent,  possunt  videri  juxta  nos  :  ita  quod "  ex  incredibili 
distantia  legeremus  litteras  minutas,  et  arenas  maris  numerare- 
mus  ;  et  Solem,^  et  Lunam,  et  Stellas  videremus  inclinari  supra 
capita  nostra.  [Et  sic  Sol  et  Luna  possunt  videri  discurrere 
per  omnes  angulos  castri,  vel  domus.^]  Et  sic  puer  appareret 
gigas,  et  parvus  excercitus  videretur  magnus,  et  econverso. 
Et  sic  de  aliis  infinitis  mirabilibus,  que  bic  possunt  fieri,  secun- 
dum quod  expressi  in  bac  scientia. 

Et  bee  eadem  valent  [fol.  1 89,  v]  ad  conversionem  infidelium, 
et  ad  reprobationem  eorum  qui  converti  non  possunt.  Nam 
postquam  oranis  bomo  bee  a  principio  non  intelligeret,  sed 
oporteret  quod  crederet  ut,  excercitatus  in  bac  scientia,  borum 
rationes  videret ;  et  ^°  sic  manu  duceretur  ad  divina,  ut  subdat 
colla  eis,  et  credat  donee  sit  tritus  in  illis,  et  rationem  percipiat 

1  P.  reflexum.  -  P.  signat.  ^  F.Jigurans. 

*'  'W.Jlgurationes.  ^  P.  erit.  ''  P.  cum  (foi  iji  omni). 

''  P.  itaqiie.  s  \Y.  om.  et  solem. 

^  W.  om.  this  sentence.  ^"  P.  om.  et. 


42         FRATRIS  ROGERI  BACON 

qua  intelligat  et  sciat.  Cum  enim  videmus  quod  intellectus 
noster  non  potest  attingere  ad  veritates  creaturarum,  que  nulle 
sunt  respectu  veritatum  divinarum,  debet  homo  considerare 
quod  multo  magis  debet  gaudere  in  credendo  divina  quam 
creata,  quatenus  ex  fide  facili  Deus  ipse  prebeat  intellec- 
tum,  secundum  quod  dicitur  in  Ysaia,  secundum  Septua- 
ginta  interpretes:  Si  non  credideritis,  non  intelligetis.^  Et 
hec  persuasio  de  fide  fortior  est  et  melior  quam  per  verbum 
predicationis,  quia  plus  est  opus^  quam  sermo.  Et  hec  via 
persuadendi  est  similis  miraculorum  operationi.  Et  ideo 
potentius  est  quam  verbum.  Et  similiter  patet  quod  hec 
valent  ad  reprobationem  eorum  qui  non  possunt  converti. 
Nam  quicquid  valet  ad  defensionem  rei  publice  fidelium,  valet 
ad  reprobationem  infidelium.  Omnia  enim  eorum  secreta  pos- 
sent  deprehendi,  et  terrores  infiniti  possent  eis  fieri  ut  minimum 
non  expectarent,  sicut  patet  satis  ex  istis  mirabilibus  que  tetigi.^ 
Hie  terminatur  pars  quinta  Maioris  Operis. 

^  Is,  vii.  9.  -  P.  om.  opHS. 

^  In  P,  there  follows  here  a  long  treatise  on  the  motions  of  heavenly  bodies 
with  exposition,  criticism  and  comparison  of  the  views  of  Ptolemy  and  Al  Bitrogi : 
in  Duhem's  edition,  pp.  98-137.  The  colophon  forms  in  P.  the  beginning  of  the 
next  chapter. 


[De   ScIENTIA    ExPERIMENTORUM  :    QUE    DiCITUR   DiGNIOR 

Omnibus  Partibus  Philosophie  Naturalis  de  Per- 
spectivis:  et  ideo  Notanda  est  Maxime.]^ 

SEQUITUR  pars  sexta,^  que  est  dignior  omnibus  aliis  et 
potentior  longe.  Nam  etsi  quelibet  scientia  juvet 
aliam  et  mutuis  ^  se  foveant  auxiliis,  tamen  hec  *  habet 
majus  posse  in  omnes  quam  aliqua  respectu  alterius,  Et  hec 
nihilominus  habet  suas  ^  considerationes  absolutas,  et  preterea 
utitur  omnibus  aliis  sicut  suis  ancillis.  Et  vocatur  scientia  ex- 
perimentalis,  quia  ^  per  antonomasiam "  utitur  experientia. 
Novit  enim  quod  argumentum  persuadet  de  veritate,  sed  non 
certificat ;  et  ideo  necligit  argumentum  ;  ^  et  non  solum  causas 
rimatur  conclusionum  per  experientias,  sed  ipsas  conclusiones 
experitur. 

Hec  ^  igitur  3es  habet  dignitates ;  sed  prima  est  duplicata 
in  radicibus,  secundum  quod  exposui  superius  versus  prin- 
cipium  ^*^  istius^^  Operis,^"  ubi  me  excusavi  quare  non  potui 
principalia  et  completa  scripta  per  me  solum  a  tempore  Vestri 
mandati  persolvere.^^  Dixi  igitur  ^^  ibi  quod  hec  scientia  habet 
unam  dignitatem  :  quod  ^^  certificat  omnes  scientias  per  vivas 
experientias  et  completas.  Nam  alie  scientie  aut  utuntur  ar- 
gumento  quod  non  potest  certificare,  quia  sola  experientia 
certificat,    aut    experientiis    incompletis ;  ^^    et  posui  exempla 

^  This  section  is  inserted  in  T.  p.  ii,  with  the  heading  :  Item  capitulnm  ex- 
tractum  de  quodam  opere  quod  fecit  idemfrater  Rogerus  Bacun  de  ordine  minorum 
ad  mayidatum  pape  et  valet  ad  expositionem  dictoriim  et  dicendorum  in  textu  (i.e.. 
in  text  of  Secretiim  Secretorum). 

^  T.  Seqiiitur  de  scientia  experimentali.  ^  T.  mutuo. 

*  W.  cm.  hec.  ^  W.  2«s.  ^  P.  qui. 
''  T.  has  a  marginal  note  :  i.e.  excellenciam. 

*  P.  ideoqne  negligit  argumenta.     T.  et  ideo  negligit  argumenta. 
®  T.  has.  ^"  P.  initium.  ^^  T.  hitjus. 

12  op  Tert.,  ed.  Brewer,  cap.  xiii.  ^'■^  P.  absolvere. 

^*  T.  ergo.  1'  P.  quod  ipsa. 

^^  P.  om.  Nam — incompletis.     T.  aut  habent  experiencias  incompletas. 

(43) 


44  FRATRIS  ROGERI  BACON 

magna  de  yride  et  circulis  coloratis  qui  apparent  circa  Stellas. 
Nam  hujusmodi  sunt  veritates  naturales,  et  perspective,  et 
astronomice.^  Nam  et  naturalis,  et  perspectivus,  et  astronomus 
habent  aliqua  de  his  assignare,  sed  isti  omnes  ^  imperfecti  sunt. 
Naturalis  enim  philosophus  narrat  et  arguit,  sed  non  experitur. 
Perspectivus  vero  ^  et  astronomus  multa  experiuntur,  sed  non 
omnia,  neque  sufficienter.  Reservatur  igitur  huic  scientie  ex- 
perientia  completa.  Et  propter  hoc  rimatus  sum  omnes  ex- 
perientias  in  istis  et,  quantum  potui,  in  scriptis  explanare 
proposui,*  precipue  secundum  tempus  quod  habui,  et  ^  secun- 
dum quod  requisivit  persuasio  quam  feci,  Oporteret  vero 
omnia  ^  que  scripsi  verificari  per  instrumenta  et  per  opera ; 
quod  fieri  potest,  quando  "^  Vestre  placebit  ^  voluntati.  Quod 
si  essent  ad  plenum  explicata,  tunc  mirarentur  Latini  quod  ^ 
nunc  consistunt  ^*'  in  ignorantia  densissima  in  hac  parte,  sicut 
et  in  aliis,-^^ 

Habet  autem  hec  scientia  aliam  prerogativam,^^  quod  in 
terminis  aliarum  scientiarum  explicat  veritates,  quas  tamen 
nulla  earum  potest  intelligere,  nee  investigare,  ut  est  prolong- 
atio  vite,  que  est  in  terminis  Medicine.  Sed  ars  Medicine 
nichil  de  hoc^^  loquitur.  Experimentator  ^*  autem  ^^  videt  quod 
animalia  bruta,  ut  cervus,^^  et  aquila,  et  alia  se  sanant  per  her- 
bas  et  lapides,  et  renovant  juventutem,  et  prolongant  vitam 
suam  ;  et  ideo  excogitat  quod  sapientia  hec  non  est  brutis 
concessa,  nisi  propter  hominem.  Et  ideo  excogitat  quomodo 
hec^*"  possunt  fieri  in  corpore  humano  [fol.  190,  r].  Et  ideo 
considerate^  unde  habet  abbreviato  vite  ortum,  ita  quod  homines 
longe  citius  moriantur  quam  veniant  ^®  termini  vite  quos  Deus  ^° 
constituit  in  humana  specie ;  et  loquor  post  peccatum  quod 

^  T.  astronomie.                                 ^  W.  homines.  •^  T.  om.  vero. 

*  P.  T.  posui.                                     5  T.  om.  et.  « T.  Oporteret  etiam. 
''  P.  T.  cum.                                        ^  T.  placuerit. 
^  T.  qui  (for  Latini  quod).              ^"  P.  consistant. 

^'  P.  in  miiltis  aliis.  P.  inserts  here  a  treatise  on  the  halo,  occupying  in 
Duhem's  edition,  pp.  138-148. 

12  T.  dignitatem  sen  prerogativam.         ^^  P.  hac.  ^^  W.  experimentaliter. 

^^  T.  enim.                                             i*'  P.  corvus.  ^'  P.  om.  hec. 

1^  P.  non  considerat.                          ^^  P.  deveniant.  "^^  P.  deus  ipse. 


OPUS  TERTIUM  45 

obligavit  ad  mortem.  Per  Historiam  enim  sacram  invenimus, 
cum  expositione  Josephi,  quod  homines  vixerunt  mille  annis  ; 
sad  nunc  vix  in  potentatibus  per  octoginta  annos  ^  aliquis 
vivit,  et  amplius  accidit  labor  et  dolor,  sicut  ait  David  pro- 
pheta.  Cum  ergo  a  mille  annis  decucurrit"  vite  abbreviatio 
usque  ad  ^  circiter  octoginta,  manifestum  est  quod  termini 
naturales  constituti  in  mille  annis  multum  preveniuntur  his 
diebus.  Et  ideo  accidentalis  est  abbreviatio  et  contra  naturam. 
Et  omne  tale  habet  remedium  ei  possibile,  et  ideo  elongari 
potest  vita  longe  ultra  id  quod  vivimus."^  Et  hujus  causa 
accidentalis  potest  ^  patere  per  defectum  regiminis  sanitatis. 
Nam  patres  non  servant  hoc  regimen,  et  ideo  dant  corruptam 
naturam  filiis ;  nee  filii  servant,  quia  impossibile  est  quod 
servetur.  Nam  nee  dives,  nee  medicus  potest  ilia  conservare 
que  medicina  proponit  ad  regimen  sanitatis ;  que  sunt  cibus  et 
potus,  somnus  et  vigilia,  raotus  et  quies,  constrictio  et  evacua- 
tio,  sanitas  aeris,  passiones  animi.  NuUus^  mortalis  potest 
medium  semper  in  his  tenere,  quod  tamen  ad  conservationem 
sanitatis  oporteret ''  fieri  a  nativitate  usque  ad  finem  vite. 

Sed  natura  non  deficit  in  necessariis,  nee  ars  perfecta.  Et 
ideo  excogitate  sunt  vie,  per  potestatem  hujus  artis  que  ex- 
perimentalis  vocatur,  que  omnem  corruptionem  quam  filius 
contrahit  ex  errore  proprio  valent  delere ;  sed  non  omnem  que 
a  patribus  descendit,  quia  ilia  crevit  saltem  a  tempore  diluvii. 
Sed  licet  totam  corruptionem  paternam  non  posset  in  filio  hec 
scientia  evacuare,  tamen  bene  potest  magnam  partem  tollere. 
Et  hoc  probavit  sapientia  multorum.  Ultra  communem  vitam 
per  centum  annos  et  plures  ^  annorum  centenarios  vitam  pro- 
duxerunt.  De  quibus  scribo  in  Opere  Majori  in  parte  6a,  et 
pono  medicinas  eorum  aliquas,  licet  sub  enigmate,  propter 
secretorum  magnitudinem.^ 

1  p.  T.  om.  anttos.  ^  T   W.  decurrit.  ^  W.  aut.i. 

^  T.  om.  Et  omne — vivimns.  ■'  T.  et  Imjiismodi  causa  potest. 

®  P.  mdltis  enim.  "^  P.  oportet.  ^  P.T.  et  per  plures. 

^  T.  adds  the  following  marginal  note  to  this  passage  in  a  hand  almost  con- 
temporary with  the  text :  Hujiis  sciencie  experimentalis  experimentator  bonus 
excogitat  viam  tiobilem  ad  hoc  et  precipit  alkimie practice  preparare  ei  corpus 
equalis  complcxionis  ut  hie  experimentator  utatur  eo.      Nam   hec  scientia  ex- 


46  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Et  hec  sciential  nori  solum  in  terminis  Medicine,  sed 
aliarum  scientiarum,  potest  multa  producere,  ad  que  ille  scientie 
non  valent  attingere.^ 

Nam  in  terminis  Mathematice,  potest  astrolabium  spericum 
producere,  quod  moveatur  motu  celi  per  naturam ;  cujus 
utilitatem  nunquam  mathematicus  "  cogitaret,  nee  qualiter  fieret, 
nee  de  qua  materia,  nisi  per  hanc  scientiam  excitaretur.  Et 
est  utilitatis  infinite.  Nam  tunc  cessarent  omnia  instrumenta 
Astronomie,  et  horologia  et  omnia. 

Similiter  in  terminis  Alkimie.  Nam  auri  gradus  naturales 
in  ventre  terre  sunt  viginti  40'' ;  et  ulterius  *  per  artificium  pos- 
sunt  in  infinitum  multiplicari.  Sed  omnes  libri  Alkimie  non 
docent  hos  gradus,  nee  qualiter  i/em  niodi  auri  componuntur 
ex  eis.  Nee  tota  scientia  ilia  potest  vix  facere  aurum  viginti 
4or  graduum,  sicut  nee  natura  in  visceribus  terre ;  et  tamen 
hec  sunt  in  terminis  ^  Alkimie.  Sed  venit  experimentator,  et 
rimatus  est  hos  viginti  4°^  gradus  auri,^  et  17«^  species  auri 
revolvit ;  et  potest  aurum  facere  ultra  viginti  4°^  gradus  quan- 
tum vult ;  quod  nee  ars  Alkimie,  nee  natura  in  ventre  terre 
possunt  operari,  Et  medicina  quam  parat  ad  hec  experi- 
mentator est  secretum  maximum,  de  quo  Aristoteles  dicit  in 
libro "  Secretorum  :  ^  O  Alexander,  volo  tibi  ostendere  secre- 
torum  maximum,  et  divina  potentia  juvet  te  ad  celandum 
archanum,  et  ad  perficiendum  propositum.  Nam  illud  est  quod 
tollit  omnes  corruptiones  metalli  vilioris,  ut  ipsum  in  aurum 
convertat.  Et  illud  ^  est  quod  corruptiones  humane  com- 
plexionis  aufert.^°  ut  vitam  quantum  satis  est  prolonget.  Et  ideo 
hoc  est  secretum  secretorum,  de  quo  soli  sapientissimi  sciverunt 
cogitare ;  et  pauci  ad  hujus  rei  perfectionem  devenerunt. 

perimentalis  se  habet  ad  alias  sciencias  sicud  navigator  se  habet  ad  carpentatorem, 
cui  precipit  navigator  utfaciat  ei  navem  quandam,  et  sicud  ars  militaris  precipit 
Jabrili  utfaciat  ei  arma  quibus  novit  uti  miles  et  non  faber ;  sic  in  aliis. 

1  W.  om,  scientia.  ^  P.  T.  pertingere. 

^  W.  methcc  .  .  .ntethacus,  ^  T.  sunt  24  tantum  :  sed  ulterius. 

*  P.  visceribus,         ^  P.  T.  om.  auri.         "^  W.  libris.     T.  om.  dicit. 

®  Cf .  Three  Prose  Versions  of  the  Secreta  Secretorum,  ed.  Steele  (E.E.T.S. 
J898),  p.  87. 

9  P.  T.  idetn.  "  W.  cm.  aufert. 


OPUS  TERTIUM  47 

Si  tamen  Arthephius,  qui  gloriatur  se  vixisse  mille  viginti 
quinque  annis,  verum  dicat,  ipse  pervenit  ad  ultimum  istius 
rei,  quod  est  illud  de  quo  ^  Aristoteles  dicit  in  nono  ^  Meta- 
phisice  ^ :  Non  potest  de  *  mortuo  fieri  vivum  nisi  fiat  resolu- 
tio  ad  materiam  primam.  Et  in  fine  Metheororum  ^  dicit  ^ 
[fol.  190,  v]  quod  sciant  artifices  Alkimie,  species  rerum  trans- 
mutari  non  posse,  nisi  reducantur  ad  materiam  primam.  Et 
hoc  est  corpus  equale  de  quo  scripsi  in  2°  Opere''  et  primo, 
ex  quo  componentur  corpora  post  resurrectionem. 


[De  Scientia  Quinte  Essentie.] 

DEINDE  ^  hec  scientia  nobilissima  ^  evacuat  omnes  artes 
magicas,  et  considerat  quid  fieri  potest  per  naturam, 
quid  per  artis  industriam,  et  ^*^  quid  per  fraudes  hominum,  quid 
per  operationes  spirituum,  quid  valent  ^^  carmina,  et  caracteres, 
et  incantationes/^  et  conjurationes ;  ut  omnis  falsitas  tollatur 
et  sola  Veritas  artis  et  nature  stabiliatur. 

Unde  hec  ^^  scientia  considerat  omnes  scientias  ^*  magicas, 
sicut  logicus  ^^  considerat  sophisticum  argumentum,  ut  vitetur 
scilicet  et  possit  refelli.  Et  sic  hec  scientia  descendit  ad  omnia 
magica,  quia  non  vitatur  malum,  nisi  cognitum. 

Et  hec  scientia  damnat  omnem  demonum  invocationem, 
quia  non  solum  theologia,  sed  philosophia  docet  hos  vitare.^^ 
Nam  omnis  homo  sane  mentis  novit  quod  demones,  qui  sunt 
angeli  mali,  non  possunt  bene  facere,  nee  aliquid  potest  agi  cum 
illis  ad  utilitatem  humani  generis.^"  Et  ideo  nunquam  veri 
philosophantcs  curaverunt  de  demonum  invocatione,  sed  magici 
insani  et  maledicti. 

Et  postquam  opera  demonum  excludantur,  tunc  similiter 

^  W,  om.  quo.  '  Metaph.  vii.  cap.  v.  §  4.  ^  W.  nie^e. 

^  T.  ex  (for  de).  ^  W.  metharorum.  ^  P.  T.  dicitur. 

''  Op.  Minus,  ed.  Brewer,  p.  367  seq. 

®  T.  begins  a  new  paragraph  here  but  not  a  new  division. 

8  T.  om,  nobilissima.  i"  P.  om.  et. 

1^  P.  T.  W.  velint.     Duhem  suggests  valent.  ^^  P.  invocationes. 

13  T.  unde  et  hec.  "  T.  rationes.  i^  p_x.  Logica. 

^^  P.  evitare,  T.  evitari.  ^"^  P.  om.  nee  aliquid — generis. 


48  FRATRIS  ROGERI  BACON 

oportet  fraudes  hominum  ^  excludi,  quas  magi  ^  faciunt  infinitis 
modis,  per  velocitatem  manualem,  per  instrumenta  subtilia, 
per  consensum,  per  tenebras,  per  figmenta  varia,  in  carminibus, 
et  caracteribus,  et  constellationibus  quas  fingunt,  et  quibus 
colorant  sua  dicta  et  facta.  Et  isti  nichil  faciunt  secundum 
veritatem  artis  et  nature,  sed  ^  seducunt  homines  ;  et  multotiens 
operantur  demones  propter  peccata  istorum  magicorum,  et 
aliorum  qui  credunt  eis,  licet  isti  magici,  et  illi  qui  eis  adherent, 
nesciant  quod  demones  operantur.** 

Et  hie  omnes  libri  magici  debent  considerari  et  diffamari  ; 
ut  liber  De  Morte  Anime,  ^  et  ^  liber  Fantasmatum,  et  liber 
De  Officiis  et  Potestatibus  Spirituum,  et  libri "  De  Sigillis  Sala- 
monis,  et  libri  ^  De  Arte  Notoria,^  et  omnes  hujusmodi  qui  ^'^ 
demones  invocant,  vel  per  fraudes  et  vanitates  procedunt,  non 
per  vias  nature  et  artis. 

Et  quoniam  hec  scientia  i  potest  hec  omnia  evacuare,  et 
stabilire  opus  nature  et  artis,  et  veritatem  defendere,  ideo  est 
summe  dignitatis. 

Et  ejus  dignitas  extra  terminos  aliarum  scientiarum  con- 
sistit  in  duobus :  in  cognitione  rerum  futurarum,  et  presentium 
occultarum,  et  preteritarum.  Nam  Ptolomeus  docet  in  libro 
De  Dispositione  Spere  quod  astronomus  non  potest  certificare 
de  futuris  ;  et  in  libro  Centilogii  ^^  illud  idem  docet,  et  in  Quad- 
ripartito.^^  Et  propter  hoc  docet  -^  quod  est  alia  scientia  homini 
necessaria,  que  currit  secundum  ^^  vias  experientie,  super  quas  ^^ 
Aristoteles  nobilis  fuit  fundatus,  et  multa  turba  fidelium  ^"  philo- 
sophorum,  et  domini  ^'^  judiciorum  astrorum  sustentati  sunt. 

^  T.  omnes  fraudes  hominum  oportet.         ^  T.  magici. 

3  W.  et.  ^  P.  T.  operentur. 

^  Cf.  Speculum  Astronomiae,  printed  among  works  of  Albertus  Magnus 
(X,  p.  642,  ed.  1891)  *'  Sed  qui  omnium  pessimus  invenitur  est  liber  quem  scripsit 
Aristoteles  Alexandre  regi,  qui  sic  incipit:  Dixit  Aristoteles  Alexandro  regi ; 
si  vis  percipere.     Hie  est  liber  quem  quidam  vocant  mortem  animae.'''' 

6  P.   om.  et.  ■'T.  liber.  ^  T.  liber. 

9  A  treatise  with  this  title  is  preserved  in  MS.  Sloane,  513,  fol.  192.  Cf. 
Epist.  de  Secretis  Operibxis  Naturae,  ed.  Brewer,  p.  532. 

1"  P.  qui  et.  "  Centiloquium,  §  i.       '^  Quadripart.  cap.  i. 

13  P.  dicit.  "  T.  per.  ^^  P.  quam. 

18  P.  om. fidelium.  ^'  P.  dictmn. 


OPUS  TERTIUM  49 

Et  hec  habet  4  scientias  magnas  quibus  astronomie  defectus 
supplentur.^  Et  unam  scientiarum  istarum  tangunt  Ambrosius 
et  Basilius  in  suis  ^  libris  de  operibus  sex  dierum  ;  et  hec  ^  est 
per  considerationem  in  elementis,  et  in  animalibus,  et  in  his 
que  renovantur  in  aere,  quam  scientiam  Arates  philosophus  "^ 
exposuit. 

Alie  vero  sunt  occultiores  et  solis  sapientissimis  note. 

Reliqum  in  quo  consistit  ejus  dignitas  mirabilis  ^  est  in 
operibus  sapientie.  Et  aliqua  istorum  habent  pulcritudinem 
sapientie  immensam ;  ut  si  non  esset  notum  mundo  quod 
magnes  traheret  ferrum,"  videretur  esse  magnum  miraculum, 
Sed  experientia  sapientum  invenit  hoc,  et  ^  ulterius  rimati  sunt 
multa  opera  in  his  que  vulgus  ignorat.  Et  quod  non  solum 
ferrum  attrahatur  ^  a  lapide,  sed  aurum,  et  argentum,  et  omne 
metallum  ;  et  de  lapide  qui  currit  ad  acetum,  et  de  plantis,  et 
aliis  rebus  ad  invicem  currentibus.  Nam  partes  rerum  anima- 
tarum  divisarum  concurrunt  ad  invicem,  si  rite  et  debito  modo 
adaptentur.  Et  quando  vidi  hoc,^  nichil  potest  michi  ^^  esse 
difficile  ad  credendum,  si  debitum  auctorem  habeat,  licet  ra- 
tionem  non  videam ;  quia  sapientes  longi  temporis  habent 
causas  et  rationes  unde  possunt  probare  que  proponunt.  Mira 
sunt  hec.  Et  in  his  potest  deprehendi  magici  consideratio  et 
philosophi. 

Nam  magici  in  his  faciunt  carmina  et  caracteres,  et  rerum 
concursum  naturalem  attribuunt  carminum  et  caracterum  potes- 
tati.  Sed  philosophus  negligit "  carmina  et  caracteres,  et 
adheret  operi  nature  et  artis. 

Unde  magici  acci[fol.  191,  rjpiunt  virgas  coruli  et  salicum, 
et  dividunt  eas  secundum  longitudinem,  et  faciunt  eas  distare 
secundum  ^''  quantitatem  palme,  et  addunt  carmina  sua,  et  con- 

1  T.  W.  sHpletur.  -P.  illis.                        -  P.  Iwc. 

■*  This  probably  refers  to  the  Phenomena  et  Pvognostica  of  Aratus  Solensis 
(Heidelberg,  1589). 

■"'T.  mirabile.  ''  W.  traheret  ferret  (sic)  P.  trahit  ferrum, 

"^  P.  ut.  8  P.  T.  attrahitur. 

"  P.  T.  hec.  1"  T.  cm.  michi. 

"  P.  philosophans  negliget.     T.  philosophans  negligit.  ^-  T.  arf. 

VOL.    IV.  4 


so  FRATRIS  ROGERI  BACON 

junguntur  partes  divise ;  sed  non  propter  carmina,  sed  ex 
natural!  proprietate,  Sicut  si  alicui,  ignoranti  quod  magnes 
trahit  ferrum,  diceret^  carmina  ac  caracteres  describeret,  tam- 
quam  per  virtutem  carminum  et  caracterum  magnes  carminatus 
traheret :  certum  quidem  est  quod  carmen  nichil  faceret,  sed 
virtus  naturalis  in  magnete.  Sic  est  hie.  Nam  hoc  probavi 
certitudinaliter. 

Alia  sunt  opera  que  majorem  pulcritudinem  et  utilitatem 
habent,  ut  est^  compositio  balneorum  calidorum  que  fiunt  ex 
lapidibus  exagonis,  qui  semel  percussi  radiis  solaribus  nunquam 
extinguuntur,  sicut  Ethicus  philosophus  et  leronimus  docent. 
Et  Asbeston  ^  lapis,  semel  ignitus,  nunquam  extinguitur,  sicut 
Ysidorus,  et  Plinius,  et  omnes  auctores  scribunt,  Possunt 
etiam  loca  sulphurea  eligi,  quorum  natura  calida  est ;  et  calx 
viva  similiter  in  magna  copia  projici. 

Sed  majora  sunt  luminaria  perpetuo  ardentia,  quorum  que- 
dam  per  modicum  fomentum  et  invisibile  magno  artificio 
possunt  perpetuari,  ita  quod  cereus  ipse  in  nullo  invenia- 
tur. 

Alia  vero  sic  ^  fieri  possunt  ut  sine  aliquo  fomento  luceant, 
sicut  Avicenna  docet  in  libro  majori  De  Anima°;  et  in  libro 
Ignium,  Aristoteles  docet  hujusmodi  componere.  Nam  multa 
inveniuntur  que  non  comburuntur  in  igne,  licet  ardeant,  ut 
pellis  salamandre,  et  tale,  et  quoddam  genus  ligni,  sicut  dicit 
leronimus  4^°  **  libro  super  Ezechielem,  et  aliqua  ^  de  quibus 
posset  ^  preparari  aliquid  quod  semper  luceret  et  arderet  sine 
combustione  materie. 

Sed  majora  his  sunt  que  personas  alterent  vel  ^  multitudinem 
per  multa  genera  rerum,  secundum  quod  Aristoteles  dicit  ^*^  in 
libro  Secretorum,  dicens  Alexandro  ^^  :  Tere  grana  plante,^'  et 

1  T.  aliquis  diceret,  "^  P.  est  scilicet. 

3  W.  albeston.  *  T.  similiter, 

^Op.  Tert.     Cf.  Brewer,  p.  42,  "in  Majori  Alkimia  quern  vocat  Librum  de 

Anima  secundum  aenigma  ".  Fragments  are  printed  in  Sanioris  medicinae,  etc., 
1603. 

^  P.  decimo  quarto.  ''  P.  T.  et  alia.                    ^  P.  possit. 

9  P.  T.  alterarent  et.  "  P.  T.  docet. 

"  P.  Alexander.  12  P.  T.  illius  plaiite. 


OPUS  TERTIUM  51 

da  cui  vis  comedere,  et  tibi  obediet  ^  in  eternum,     Et  accipe 
illam  ^  lapidem  super  te,  et  fugiet  a  te  omnis  excercitus.^ 

Et  per  ignium  coruscationem  et  combustionem,  ac  per 
sonorum  *  horrorem,  possunt  miri  fieri,  et  in  distantia  qua 
volumus,  ut  homo  mortalis  sibi  cavere  nonipossit,  nee  sustinere. 

Exemplum  est  puerile  de  sono  et  igne  qui'fiunt  inimundi 
partibus  diversis  per  pulverem  salis  petre  et  sulphuris  et  car- 
bonum  salicis.  Cum  enim  instrumentum  de  pergameno  in  quo 
involvitur  hie  pulvis,  factum  ad  quantitatem  unius  digiti,  tantum 
sonum  facit  quod  gravat  multum  aures  hominis,  et  maxime 
illius  qui  hoc  fieri  non  perciperet,  et  coruscatio  similiter  terri- 
bilis  turbat  valde  ;  si  ergo  fieret  instrumentum  magne  quanti- 
tatis,  nullus  posset  sustinere  nee  terrorem  soni,  nee  coruscationis. 
Quod  si  fieret  ^  instrumentum  de  solidis  corporibus,  tunc  longe 
major  fieret  violentia. 

Et  si  ignis  fieret  alterius  generis,  ut  est  ignis  grecus  et  alii 
ignes  violenti,  tunc  nihil  posset  sustinere  [nee  durare].*'  Et  in 
omni  distantia  fieret  qua  volumus,  ne  illi  qui  facerent  lederentur, 
[et  ut  alii  subito  confunderentur]." 

Consimile  fecit  Gedeon  in  castris  Madianitarum,  qui  ex 
sonitu  lagenarum  et  ydriarum,  in  quibus  conclusit  lampades 
coruscantes,^  territi  sunt  Madianite  et  confusi,  precipue  quia  de 
nocte  et  subito,  illis  non  percipientibus,  irruit  super  eos. 

Preterea,  in  quantum  hec  scientia  utitur  aliis,  potest  facere 
mira.  Nam  omnes  scientie  sunt  ei  subjecte,  sicut  arti  militari 
est  ars  fabrilis  subjecta,  et  Carpentaria  navigatorie. 

Unde  hec  scientia  imperat  aliis,  ut  faciant  ei  opera  et  in- 
strumenta  quibus  hec  utatur  sicut  ^  dominatrix. 

Et  ideo  precipit  geometre,^°  ut  figuret  ei  speculum  ovalis 
figure,  vel  anularis,  vel  prope  hoc,  quatenus  omnes  anguli 
incidentie  linearum  venientium  a  corpore  sperico  in  superficiem 

1  P.  obedient.  ^  T.  ilium. 

^  P.  execratiis.  (Cf.  Three  Prose  Versions  of  the  Secreta  Secretorum,  ed. 
Steele,  pp.  8g  and  92.) 

*  W.  personartim.  ^  W.  Jieri. 

^  W.  om.  nee  durare.  '^  W.  om.  these  words. 

^  T.  conclusi  lapides  vel  lampades  ardentes  vel  coruscantes. 

*  P.  ut.  "  P.  Geometrie,  T.  geomete. 


52  FRATRIS  ROGERI  BACON 

concavam  speculi  sint  equales.  Sed  geometer  nescit  ad  quid 
valeat  hujusmodi  speculum,  nee  scit  uti  eo.  Sed  experimen- 
tator  scit  per  hoc  omne  combustibile  comburere,  et  omne 
metallum  liquare,  et  omnem  lapidem  calcinare  ;  et  ideo  omnem 
excercitum,  et  castrum,  et  quicquid  velit  ^  destruere,  et  non 
solum  prope,  sed  in  quacumque  distantia  voluerit,^ 

Similiter  ei  precipit  facere  alia  mirabiliora  isto,  de  quorum 
aliquibus  prius  tactum  ^  est  in  Mathematicis. 

Eodem  modo  precipit  astronomo  ut  eligat  constellationes 
certas,  quas  ^  experimentator  vult,  et  ^  in  eis  facit  opera,  et 
cibos,  et  potus  ^  et  medicinas,  quibus  potest  personam  omnem 
et  multitudinem  ^  alterare,  et  excitare  ad  quecumque  velit, 
sine  ^  coactione  liberi  arbitrii.  Sed  sicut  cibus,  et  potus,  et 
medicine  alterant  homines  in  complexione,  et  in  sanitate  et 
infirmitate,^  et  in  tantum  complexionem  alterant  quod  ^^  ani- 
mus sequitur  corporis  incHnationem,  licet  non  cogatur,  sed 
quod  gratis  velit  ad  quod  complexio  alterata  inclinat.  Ut  sic 
homo  totus  alteretur  in  sciencialibus,  in  ^^  moralibus,  in  con- 
suetudinalibus  et  in  omnibus,  et^"  iiat  prudens,  et  gaudens,  et 
diligat  bonos  mores,  et  ^^  pacem,  et  justitiam  ;  [fol.  191,  v]  vel 
ad  contraria  horum  excitetur.  Sic  est  hie.  Et  longe  potentius 
possunt  fieri  quando  virtus  celi  concurrit  specialiter  cum  ^^  his. 
Et  non  solum  opera,  sed  verba  componit  et  profert  in  talibus 
temporibus,  que  recipiunt  virtutem  celestem  et  virtutem  anime, 
et  quatenus  fortius  alterent,^^  quam  opera,  dum  durant.  Quia 
precipuum  opus  anime  rationalis  est  loqui.  Et  ^^  quia  verba 
parum  durant,  nisi  scribantur,  ideo  opera  diutius.^''  Sed  tamen 
verba  scribi  possunt,  et  durabunt  sicut  opera. 

Et  ideo  hec  scientia  principaliter  et  ^^  tanquam  dominatrix 
facit  omnia  ista,  et  Astronomia  ei  deservit  in  hoc  casu,  sicut 

^  T.  volnerit.  -  P.  T.  qnam  voluerit. 

3  P.  pretactum  est  prius.  T.  tactum  est :  om.  prius.     Cf.  pp.  18-9  above. 

*  P.  quas  ipse.  ^  P.  T.  et  tunc. 

®  P.  om.  et  potus.  '  P.  om.  et  multitudinem.         ^  P.  shie  tamen. 

^  T.  et  in  injirmitate.  ^'^  P.  quam.                        ^^  P.  et  (for  in)  :  T.  et  in. 

"  P.  ut.  "  X,  om.  et.                      !■*  P.  in. 

15  T.  que  fortius  alterant  (for  et  quatetius,  etc.). 

16  P.  T.  sed.  "  P.  T.  diutius  agunt.        i^  7,  o^.  ^;. 


OPUS  TERTIUM  53 

deservit  Medicine  in  electione  temporum  pro  minutionibus  et 
medicinis  laxativis,  et  in  multis. 

Et  hic^  est  origo  omnium^  philosophicarum  ymaginum,  et 
carminum,  et  caracterum.  Et  ideo  hec  scientia  distinguit  inter 
hujusmodi,  reperiens  aliqua  secundum  philosophie  veritatem 
facta,  et  alia  secundum  abusum  et  errorem  artis  magice.  Et 
revolvit  species  artis  magices,^  et  separat  eas  a  veritate  philo- 
sophie. Sed  de  his  tactum  est  prius,  precipue  in  hoc  Opere, 
ubi  de  linguis  agebatur  ;  "^  et  in  2°  Opere,^  ubi  de  celestibus 
agitur ;  ^  in  quibus  locis  dififusius  locutus  sum  de  his,  et  magis 
ea  explanavi." 

Similiter  imperat  omnibus  aliis  scientiis  operativis,  ut  ei 
obediant,  et  preparent  que  vult,  quibus  utitur  in  admirandis 
effectibus  nature  et  artis  sublimis ;  quatenus  hec  scientia  per 
vias  quasi  infinitas  possit  omne  adversum  repellere,  et  omne 
prosperum  promovere. 

Et  hac  scientia  usus  est  Aristoteles  quando  tradidit  mun- 
dum  Alexandro.  Nam  non  potuit  Alexander  armorum  potentia 
subjugare  mundum  sibi,  quoniam  non  habuit  in  exercitu  suo 
nisi  32  milia  peditum  et  4  milia  equitum  et  ^  quingentos. 
Non  magis  mirandum  est  quod  vicerit  mundum,  quam  quod 
ausus  fuerit  ^  ipsum  invadere  cum  tam  parva  manu.  Sed 
dictus  ^^  Aristoteles  fuit  cum  eo,  qui  tempus  elegit  aptum 
aggrediendi  mundum,  et  paravit  ea^^  ingenia,  et  opera,  et 
instrumenta,  et  verba,  et  omnia  que  necessaria  fuerunt  victorie, 
per  vias  sapientie ;  propter  quod  primo  congressu  prostravit  de 
adversariis  ^^  sexcenta  millia  hominum,  et  non  amisit  nisi  centum 
viginti  equites  et  novem  pedites.  Etdocuit  eum  opera  quibus 
alteraret  regiones,  et  civitates  infortunaret,  et  infatuaret  eas,  ut 
se  juvare  non  possent, 

Et  tunc  regiones  male  complexionis  alteravit  in  bonam,  ut 

^  T.  hec.  "  P.  add.  philosophantium.         ^  T.  magice. 

*  Cf.  Opus  Tert.  (ed.  Brewer),  cap.  xxvi. 

'  Perhaps  the  section  on  Astrology  printed  in  Bridges,  Opus  Majus,  i.  376- 
403.     (See  Introduction.) 

8  P.  T.  om.  agitur.  '^  T.  explicavi. 

8  W.  om.  et.     (Cf.  Orosius,  Hist.  Ill,  cap.  xvii.)  ^  ¥.fiiit. 

I''  P.  T.  dominiis.  11  P.  ei.  ^'■^  P.  advcrsis. 


54  FRATRIS  ROGERI  BACON 

homines  malarum  complexionum  reduceret  ad  bonas ;  quatenus 
per  consequens  reduceret  eos  ad  bonos  mores  et  ad^  honestas 
consuetudines,  et  sic  permisit  homines  vivere,  et  tamen  ^  sub- 
jectos.  Unde  Aristoteles  sic  dixit  ei :  Altera  aerem  hominum 
malarum  complexionum  et  permitte  eos  vivere.  Nam  aere 
alterato,  alteratur  complexio,  et  ad  alterationem  complexionum 
sequitur  alteratio  morum.     Et  hec  fuit  sapientia  ineffabilis. 

Et  hac  scientia  mirabili  utetur  Antichristus,  et  longe  poten- 
tius  quam  Aristoteles,  quia  sciet  plura  longe  quam  Aristoteles ;  ^ 
et  ideo  dividet  mundum  gratuito,  ut  dicit  Scriptura.  Nam 
omnem  regionem  et  civitatem  infortunabit,  et  reddet  imbellem, 
et  capiet  omnes  sicut  aves  inviscatas. 

Et  sic  finitur  sexta  pars  Maioris  Operis.^ 

^  P.  om.  et  ad. 

'  T.  virtute  (for  tamen) :  arte  substituted  in  margin. 

'  P.  om.  quia — Aristoteles,  *  P.  T.  om.  Et  sic — operis.     T.  has  explicit.. 


[De  Morali  Alias  Civili  Scientia.] 

POST  hoc  extendi  manum  ad  scientiam  moralem,  quam  ^ 
Aristoteles  vocat  civilem,  quia  docet  regere  cives  in 
moribus  et  legibus,  et  pace,  et  justitia,  ut  vivant  ^  sine 
peccato,  quatenus  vitam  futuri  seculi  feliciter  consequantur. 

Et  hec  scientia  practica  vocatur,  et  omnes  alie  dicuntur 
speculative  respectu  illius,  quamvis  multeearum  multa  operen- 
tur. 

Praxis  quidem  operatic  est ;  sed  operationes  humane  in 
vita  sunt  precipue  practice,  quia  omnes  alie  operationes  sunt 
propter  eas,  quia  ad  '^  bonum  anime  omnia  que  ad  corpus  et 
ad  bona  fortune  pertinent  reducuntur. 

Et  ideo  scientia  de  bono  anime,  diviso  in  virtutem  et  felici- 
tatem,  omnibus  scientiis  dominatur,  et  requirit  usum  et  servi- 
cium  earum ;  quia  inutiles  sunt  homini,  nisi  quando  ei 
deserviunt  *  ad  bonum  anime  consequendum. 

Et  ideo  hec  scientia  ordinat  de  omnibus  aliis  scientiis,  et 
a  quibus  et  quando  debent  doceri,^  et  quomodo  promoveri,  et 
qui  sunt  ^  qui  in  qualibet  scientia  sunt  imbuendi ;  quia  non 
omnibus  omnia "  valent,  nee  est  quilibet  idoneus  ad  quodlibet. 

Hec  igitur  scientia  habet  partes  sex  principales : 

Prima  tangit  ea  que  tenenda  sunt  de  Deo,  et  de  angelis,  et 
de  demonibus,  et  de  resurrectione  corporum,  et  de  gloria 
bonorum  in  futura  [fol.  192,  r]  beatitudine,  et  reprobatione 
malorum  in  pena  futuri  seculi ;  et  de  summo  sacerdote,  qui  est 
legis  lator ;  et  quod  earn  recipiet  '^  a  Deo,  et  quod  debet  suc- 
cessorem  statuere,  et  de  electione  ejus  in  perpetuum,  ut  mundus 
semper  sit  uni  capiti  subjectus,  ne  discordia  accidat  inter 
civitates  et  regiones. 

'  W.  quas.  ^  P.  duyant.  ^  P.  om.  ad. 

*  P.  deserviant.  •''  P.  edocere.  ^  P.  sint. 

"^  W.  om.  omnia.  *  P.  recipiat. 

(55) 


56  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Et  in  his  que  de  Deo  tangit,  multa  considerat,  quorum 
aliqua  sunt  prius  demonstrata  in  Methaphisica  et  in  ^  aliis 
scientiis,  et  alia  sunt  solum  hie  verificanda.  Omnis  enim  alia 
scientia  ei  servit,  et  preparat  veritates,  et  opera  sapientie,  et 
instrumenta.  Nam  conclusiones  aliarum  scientiarum^  sunt 
hie  principia,  quia  hec  est  finis  omnium  scientiarum.  Et  ideo 
quicquid  in  aliis  docetur  est  propter  istam.  Unde  non  accipit 
aliena,  sed  que  sua  sunt,  sicut  dominus  accipit  a  servo  quod- 
cumque  ei  placet.  Quia  sicut  servus,  et  omnia  que  servus 
habet,  sunt  domini,  ita  omnes  scientie ;  et  quecunque  utilia  in 
eis  versantur,  sunt  istius  scientie ;  ut  imperet  cuilibet  quod  det 
ei  quicquid  fuerit  necesse. 

Docet  igitur  quod  Deus  sit,  et  quod  Deus  sit  unus  in 
essentia,  et  trinus  in  personis,  scilicet  ^  Pater,  et  Filius,  et 
Spiritus  sanctus.  Et  quod  non  possunt  ^  esse  plures  dii.  Et 
quod  ille  est  infinite  potentie,  et  infinite  sapientie,  et  infinite 
bonitatis.  Et  quod  non  exivit  in  esse,  nee  desinet  ^  esse,  sed 
quod  semper  fiiit  et  semper  erit ;  et  quod  produxit  mundum 
in  esse  de  nichilo,  et  creavit  spirituales  substantias  angelicas  et 
animas  rationales  ;  et  quod  multi  angeli  ceciderunt  in  peccatum, 
et  deputati  sunt  pene  infernali ;  et  quod  boni  remanserunt  in 
ordinibus  suis  novem  distincti ;  ^  et  quod  multi  istorum  custo- 
diunt  regiones,  et  singulas  personas,  et  multa  operantur  circa 
eos,  in  consiliis  occultis,"  et  instructionibus,  et  revelationibus, 
et  in  defensionibus  a  malis,^  et  hujusmodi  quamplura.  Et  de 
resurrectione,  et  vita  duplici  malorum  et  beatorum  ^  satis  loqui- 
tur, et  de  purgatorio,  et  inferno.  Et  quod  super  omnia  miran- 
dum  est  et  notandum,  multa  tangit  de  Domino  Jesu  Christo, 
et  de  gloriosissima  ^^  Virgine  Maria,  sicut  expressas  auctoritates 
congregavi  a  diversis  auctoribus  ;  et  quod  mundum  redimeret 
et  salvaret,  et  judicaret  tam  demones  quam  malos  homines,  et 
puniret  sine  fine,  et  glorificaret  justos,  et  multa  hujusmodi  que 
non  possunt  hie  narrari.     Sed  non  est  mirum  si  hec  et  similia  ^^ 

^  P.  om.  in.  2  -^Y.  om  scientiarum.  >>  P.  om.  scilicet. 

*  P.  possint.  5  P.  nee  quod  desinit.  ^  W.  distinctis. 

''  P.  et  occultis.  ^  P,  et  de/ensionibiis  et  tiialis. 

"  P.  bononuH  et  vialonim.  ^"  P.  s'loriosa.  ^^  P.  consimilia. 


OPUS  TERTIUM  57 

locuti  sunt/  quia  apostolus  dicit  quod  Deus  ilHs  revelavit : 
atque  viderunt  libros  Veteris  Testamenti,  et  alios  libros  sanc- 
torum ^  prophetarum  Hebreorum ;  ut  librum  qui  vocatur 
Testamentum  Patriarcharum,^  et  libros  Esdre  3m  et  4^,  et 
alios  multos,  in  quibus  sunt  expresse  prophecie  de  Christo. 

Et  similiter  legerunt  ■*  libros  philosophie,  quos  Adam  et 
iilii  ejus,  et  Noe  et  filii  ejus,  et  Abraham  et  successores  ejus,  et 
Saiamon  composuerunt.  Nam  totam  philosophiam  compleve- 
runt  dicti  sancti,  sicut  historic  narrant  et  sancti  confirmant 
et  philosophi  testantur;^  sicut  probavi  in  2»  parte  O  peris 
Primi.^  Et  sancti  semper  converterunt '^  omnia  scripta  sua 
ad  sapientiam  Dei ;  et  ideo  elevaverunt  philosophie  potestatem 
ad  divina ;  et  tetegerunt  propter  utilitatem  mundi  multa  de 
Deo,  que  sunt  communia  theologie  et  philosophie.  Et  ideo 
philosophi,  qui  fuerunt  viri  studiosi  in  omni  sapientia,  multum 
perceperunt  de  divinis  per  hujusmodi  libros  sanctorum  a  prin- 
cipio  mundi.  Et  Sibillis  mulierculis  Deus  multa  de  se  revela- 
vit :  et  ideo  verisimilius  ^  est  quod  philosophis,^  qui  fuerunt 
contemptores  mundi  hujus  et  omnium  deliciarum  corporis,  et 
qui  non  aspirabant  nisi  ad  divina,  quantum  potuerunt,  quam  ^*' 
illis  Deus  quamplura  de  suis  sacris  veritatibus  ^^  revelavit.  Et 
hoc  dicunt  sancti,  ut  declaravi  in  Opere  Primo,  scilicet  parte 
2^,  et  7a,  scilicet  in  hac  scientia  morali. 

[De  Secunda  Parte  Scientie  Moralis.] 

Pars  vero  secunda  hujus  scientie  moralis  statuit  omnes  leges 
publicas. 

Et  primo  eas  que  ad  cultum  divinum  pertinent. 

2°  eas  que  ad  ^^  conjugium,  et  ^^  justiciam  et  pacem  civium 
€t  regnorum  optinendam.  Et  constituit  omnia  officia  a 
maximo  usque  ad  minimum,  ut  nullus  sit  ociosus  in  civitate, 
qui  non  ^^  faciat  aliquid  utile  rei  publice.     Et  ideo  docet  hec 

^  P.  om.  sunt.  "  P.  add.  et.  ^  P.  prophetanim  patriarcharnm. 

*  P.  legunt.  5  P.  attestantur.  ^  Op.  Maj.  Pars.  ii.  'cap.  ix. 

"^  W.  convertunt.  ^  P.  verisimilis.  ^  W.  philosophi. 

"  P.  quod.  11 W.  virtutibus.  12  p,  om.  ad. 

"  P.  et  ad.  14  p_  ^,„-„_ 


58  FRATRIS  ROGERI  BACON 

pars  quod  civitas  dividatur  principaliter  in  4  partes :  scilicet  in 
COS  qui  divino  cultui  vacare  debent ;  et  secundo  in  sapientes 
qui  de  omnibus  temporalibus  ^  ordinare  habent  ^  et  judicare ; 
et  3°  sunt  milites,  qui  exsequantur  edicta  publica  per  potestatem, 
et  observent^  pacem  et  justitiam,  refrenando  malos  et  discolos 
qui  perturbant  bonum  commune ;  et  4"  est  populus,  qui  distri- 
buatur  secundum  officia  et  artes  diversas  rei  publice  utiles  ;  et  in 
quolibet  officio  sit  prelatus  constitutus,  ut  omnia  ordinentur. 

Et  docet  hec  pars  quod  expellantur  omnes  artes  que  im- 
pediunt  bonum  commune;  ut  sunt  ars  furandi,  et  ludendi  ad 
talcs,  et  hujusmodi,  et  sodomite,  et  fornicatores,  quia  hii 
impediunt  bonum  prolis  hereditarie  *  et  corrumpunt  civitatem. 

Et  multa  ordinat  hec  pars  hujus  scientie.  Nam  magna  est 
hec  pars  secunda.  Et  sub  hac  continetur  jus  civile  quod  est 
in  usu  laicorum.^  Et  de  hac  parte  philosophic  fuit  extractum, 
sicut  ^  auctores  docent.  Et  patet  quod  '^  in  hac  parte  philo- 
sophic docetur  per  causas  et  rationes  legum  ;  jus  civile  accipit 
[leges]  ^  absolute,  sine  causarum  et  rationum  sufficienti  assig- 
natione. 

[Fol.  192,  v].  Nam  populus  laicorum  non  indiget  rationed 
ad  quodlibet  statutum  juris  ;  sed  sufficit  ei  scire  quod  ita 
statutum,^**  et  quod  rationes  et  cause  omnium  sufficientes 
habundant  apud  sapientes  qui  sciunt  juris  originem.  Sicut 
enim  carpentator  ^^  utitur  figuris,  et  angulis,  et  lineationibus,  et 
causas  ac  rationes  horum  non  assignat,  sed  geometer ;  sic  est 
de  jurecivili  laicorum,^^  quod  fundatur  super  sapientiam  traditam 
in  libris  philosophorum  de  hoc  eodem  jure. 

Nam  philosophia  habet  causas  omnium  et  rationes  suffi- 
cienter  ^^  dare.  Et  quamvis  carpentator  causas  et  rationes 
operum  quibus  utitur  ignoret,  tamen  bene  scit  quod  recte  facit, 
et  quod  opus  suum  potest  demonstrari  per  causas  et  rationes 
geometric. 

'^  T.  om.  temporalibus.  -F.  debent.  ^  F.  conservent. 

*  W.  hereditare.  '"  P.  Latinorum  [Op.  Maj.,  II.,  253,  Lathwrumy 

•^  P.  ut.  ^  P.  om.  quod.  *  P.  W.  om.  leges. 

8  W.  om.  ratione.  ^"  P.  sancitum  est. 

11  P.  Carpentaria  :  W.  carpentatoria  (?).  ^-  P.  Latinorum^ 

"W.  sufficit. 


OPUS  TERTIUM  59 

Similiter  et  ^  hie  populus  utens  jure  civili  ^  scit  quod  recte 
operatur  secundum  ipsum,  et  quod  omnia  habent  rationes  ^  et 
causas  penes  sapientes  qui  condiderunt  et  adinvenerunt  prime 
jura.* 

Et  ideo  jus  civile  populi  laicalis  non  differt  a  jure  civili 
philosophico,  nisi  quod  jus  civile  laicorum  est  mecanicum,  et 
jus  ^  philosophic  est  sapientiale,  quia  causas  et  rationes  habet 
secum,  quas  ^  jus  populare  non  requirit. 

[De  Tercia  Parte  Moralis  Philosophie.] 

Tertia  pars  moralis  philosophie  consistit  in  honestate  vite 
cujuslibet  preter  observantias  legis  publice.  Nam  oportet  quod 
homo  vivat  in  virtute,  et  nitatur  vicia  declinare.  Et  hie  doce- 
tur  que  sunt  virtutes,  et  quot,  et  que  sunt  proprietates  earum 
laudabiles,  et  efifectus,  et  utilitates  magne,  tam  in  hac  vita 
<juam  propter  futuram,  ut  homines  alliciantur  de  facili  ad 
amorem  et  usum  virtutum  ;  et  hec  docentur  per  rationes  vivas, 
et  per  auctoritates  electas,  et  per  exempla  pulcra,  et  per  ele- 
gantem  modum  scripture ;  ut  delectatio  magna  oriatur  in 
cordibus  eorum  qui  legunt  banc  partem  hujus  scientie.  Et  per 
oppositum  exponuntur  '^  que  et  quot  sunt  peccata,  et  que  sunt 
male  proprietates  eorum,  et  perversi  efifectus,  et  fines  mali,  tam 
in  hac  vita  quam  in  ^  futura.  Et  afferunt  ^  rationes,  et  auc- 
toritates, et  exempla  efficaciter  ad  ista.  Et  hec  pars  nobilis 
docet  contemnere  superfluitates  divitiarum  et  deliciarum  ^**  et 
honorum  ;  et  docet  quod  homo  debet  ^^  uti  prosperis  in  humili- 
tate  et  modestia,  et  quod  sit  fortis  et  patiens  in  adversis  ;  et 
docet  quod  homo  debet  ^^  esse  clemens  ad  subditos,  ut  in  omni 
mansuetudine  et  humanitate  regat  eos,  et  pietate  paterna  corri- 
gat  errantes,  non  tirannidis  crudelitate. 

Unde  docet  quomodo  prelatus  ad  inferiores  se  habeat,  et 
quomodo  princeps  ad  subiectos  ;  ^^  quomodo  paterfamilias  ad 
suos,  quomodo  magister  ad  discipulos  se  debet  habere,  in  pro- 

1  P.  om.  et.  2  p_  Qj^_  civili.  ^  P.  rationem 

*  P.  ipsa  jura.  ^  P-jus  civile.  ^  P.  quod. 

^  P.  exponihir.  ^  P.  om.  in.  "  P.  afferuntur. 

^«  P.  om.  et  deliciarum.  "  P.  debeat.  i^  p_  subditos. 


6o  FRATRIS  ROGERI  BACON 

videntia,  et  regimine  utili  et  pio,  et  correctione  mansueta  et 
dementi. 

Et  quia  hie  est  ^  philosophorum  persuasio  mirabilis,  et 
utilis,  et  magnifica,  et  ignota,  ideo  copiosius  scripsi  de  hac 
parte.  Et  multum  debent  Christiani  confundi,  quando  vir- 
tutum  elegantiam  necligunt,  quam  philosophi  infideles  toto 
posse  sunt  experti.  Et  ideo  utilissimum  est  nobis  ut  videamus 
sapientiam  mirabilem  quam  Deus  eis  dedit ;  secundum  quod 
dicit  Apostolus  Senece  in  epistola  :  '■^  Perpendenti  ^  tibi  reve- 
lata  sunt  que  paucis  divinitas  concessit.  Magna  nobis  et 
facilis  persuasio  honestati  *  vite  induitur,^  cum  homines  sine 
gratia  nos,  in  gratia  ^  nati  et  nutriti,  videmus  assecutos  fuisse 
de  vite  sanctitate  ineffabilem  dignitatem.  Scripsi  igitur  de 
virtutibus  et  viciis  primo  in  universali.  2°  descendi  ad  quedam 
in  particulari,  propter  gloriosos  libros  quos  inveni.  Tractavi 
igitur  ea  que  pertinent  ad  mansuetudinem,  et  clementiam,  et 
magnanimitatem,  et  de  ceteris  virtutibus  que  his  conveniunt, 
qui  sunt  in  potestate  constituti,  qui  sunt  prelati  et  principes. 

Cujus  causa  duplex  fuit :  Una  quod  nobiliores  libros  reperi 
de  hac  materia.  Alia  est  quod  scribo  illi  qui  omnibus  prelatis 
et  principibus  suprafertur,  et  omnes  habet  regere,  et  omnibus 
consulere,  et  cunctos  reducere  ad  regimen  populi  pacificum  et 
salubre. 

Et  quia  vicium  maxime  repugnans  illis  qui  presunt  est  ira, 
quia  tollit  omnem  virtutem  que  est  necessaria  regimini ;  et  ubi 
ira  cum  potestate  est,  omnia  pereunt,  ut  vult  Seneca  ;  '^  et  vide- 
mus propter  iram  cum  potestate  totum  mundum  turbari,  et 
omnem  rem  publicam  quassari,  et  omne  regnum  ^  desolari,ideo 
scripsi  habundancius  de  hac  materia.  Et  non  solum  propter 
hoc,  sed  quia  fere  omnem  hominem  deducit  hoc  vicium  ad 
perniciem,  et  cogit  rumpere  pacem  cum  omnibus,'*  etiam  ^^  cum 
amicissimis.  Nam  iratus  non  parcit  ^^  patri,  nee  matri,  nee 
domino,  nee  amico ;  sed  omnes  dehonestat  eontumeliis,  omnes 

1  P.  om.  est,        2  Episf.  xiv.  (ed.  Giles,  Cod.  Apocryphus  Novi  Test,,  p.  508). 

2  P.  Preprudenti.  *  P.  honestate.  ^  P.  inducitnr, 
^  W.  om.  nos  in  gratia.             "^  P.  add.  siciit  scribo.            ^  W.  regimen, 

'  P.  hominibus.  i"  W.  et  for  etiam.  "  W.  om.  parcit. 


OPUS  TERTIUM  6t 

impetit  injuriis,  et  seipsum  periculis  quibuslibet  exponere  non 
omittit,  et^  Deum  blasphemare  non  veretur.  Hoc  igitur  est 
vicium  per  quod  homo  amittit  seipsum,  et  proximum,  et  Deum. 
Et  ideo  philosophi  scripserunt  plus  de  hoc  vicio  quam  de  aliis. 
Inter  quos  elegantissimus  philosophus  "^  Seneca  conscripsit  tres 
libros  nobiles,  quorum  sententiam  collegi  diligenter,  addensalia 
de  Hbris  suis  et  aliorum. 

Et  certus  sum  quod  non  est  homo  mortalis  tam  iracundus 
quin  abhorreret  irasci,  si  in  promptu  haberet  sensum  eorum 
que  scripsi.  Quia  tanta  potestate  rationum  pulcrarum,  aucto- 
ritatum  solemnium,  exemplorum  sublimium  vallata  sunt,  per 
Senecam  maxime,  quod  omnem  hominem  cogerent  ad  man- 
suetudinem,  et  clementiam,  et  ad  omnem  humanitatem.  Et 
hec^  correxi  diligenter,  et  posui  signa  exterius  [fol.  193,  r],  ut 
facilius  electiores  sententie  notarentur.  Deinde,  intuli  multa 
alia  preclara  de  magnanimitate,  et  constantia  animi,  et  patientia 
in  rebus  adversis,  et  de  contemptu  earum,  et  de  vite  perfectione, 
quam  Seneca  vocat  beatitudinem,  et  de  tranquillitate  animi 
obtinenda,  et  de  multis  aliis,  in  quibus  posui  sententias  multo- 
rum  librorum  Senece,  qui  optimi  sunt,et  rarissime  inveniuntur. 
Sed  hec  alias  non  potui  corrigere  propter  superfluitatem  occu- 
pationum.  Et  ideo  nunc  *  mitto  exemplar  correctum,  ut 
Johannes  cum  suis  sociis  corrigat '"  ea  que  remanserant  in- 
correcta. 

[De  4a  Parte  Moralis  Philosophie.] 

Ouarta  pars  moralis  philosophie  est  domina  aliarum  et 
meliorquam  omnes  ille  ;  immo,  melior"  quam  totum  residuum 
philosophie ;  et  ideo  ei  quodam  speciali  modo  subjiciuntur 
omnes  partes  philosophie  et  serviunt  utiliter.'^  Et  hec  est  que 
sectas  revolvit,  ut  tandem  unam  inveniat  que  salutem  humani 
generis  sola  contineat.  Philosophi  vero  super  omnia  fuerunt 
de  hac  inquisitione  solliciti  et  totam  sapientiam  suam  ad  banc 
ordinaverunt,  scientes  quod  una  debet  esse  que  deducit  homi- 

^  P.  etiam.  -  P.  om.  philosophus.  ■*  W.  om.  hec. 

*  W.  non  (for  nunc).  ''  W.  covrigant. 

'^  P.  W.  melius.  ''  P.  serviitntiir  universaliter. 


62  FRATRIS  ROGERI  BACON 

nem  ad  beatitudinem  alterius  vite ;  que  beatitudo  est  status 
omnium  bonorum  aggregatione  perfectus,  omnem  miseriam  et 
adversitatem  excludens.  Et  ad  banc  sectam  inveniendam 
Aristoteles  in  libro  suo  de  Politica  descendit,  revolvens  ^  leges 
singularum  civitatum  et  regionum,  et  fines  illarum  legum,  ut 
per  honestatem  et  utilitatem  legum  et  sublimitatem  finis  eli- 
gat  legem  que  excellat  omnes.  Nam  propter  finem  omnis  lex 
statuitur ;  et  est  illud  quod  a  civibus  et  incolis  regnorum  prin- 
cipaliter  desideratur ;  et  hoc  summum  bonum  quilibet  sibi  ^ 
constituit,  secundum  cujus  proprietates  lex  ipsa  consistit.  Et 
nos  Christian!  credimus  quod  nostra  lex  sit  ilia  sola  que  hominis 
continet  finalem  salutem. 

Alie  vero  nationes  necligunt  legem  nostram  et  contenti 
sunt  aliis  modis  vivendi.  Et  certum  est  nobis  quod  errant,  et 
tamen  nos  sumus  pauci  respectu  illarum  ^  nationum.  Et  pauci 
etiam  sunt  Christiani  qui  legem  Christi  observant,  quamvis 
multi  habeant  *  nomen  christianum.  Nam  quidam  sunt  heretici, 
quidam  scismatici,  quidam  peccatores  in  peccatis  communibus 
viventes,  ut  in  luxuria,  gula,  avaricia  et  aliis,  qui  habent  fidem 
extiiictam  et  mortuam,  secundum  beatum  Jacobum.  Quidam 
vero  sunt  boni,  sed  imperfecte  sapiunt  fidei  veritatem.  Quidam, 
licet  rarissimi,  sapientiam  legis  adepti  sunt,  secundum  quod  •'' 
dicit  Apostolus  se  loqui  inter  perfectos.  Boni  igitur  sunt "  in 
statu  salutis,  et  isti  sunt '  paucissimi  respectu  malorum  Chris- 
tianorum,  et  nulli  sunt  respectu  eorum  qui  sunt  extra  statum 
salutis,  quoniam  hii  sunt  mali  Christiani  et  omnes  alie  nationes 
infideles.  Totus  igitur  mundus  fere  est  in  statu  damnationis, 
indigens  reduci  ad  legem  veram.  Et  boni  temptationibus 
diaboli  continue^  debellati,  atque  humana  fragilitate  sepe 
deducti,"  indigent  confirmari  et  roborari  in  sua  lege,  ut  ^^  videant 
ne  cadant  in  errorem.  Atque  cum  imperfecti  in  statu  salutis 
consistentes  sunt  plurimi  respectu  perfectorum,  utile  est  et 
dignum  utexcitentur  imperfecti  ad  vias  sapientiales  perfectas,^^ 

^  W.  revolutiones.  ^W,  om.  sibi,  ^  P.  aliarum. 

^  P.  habent.  ^  P,  qjiam  (for  seainditm  quod),     i  Cor.  ii,  6. 

*>  P.  qui  sunt,  "  P.   om.  et  isti  su?it.  ^  P.  om.  coyitiime. 

^  P.  debilitate  .  .  .  devicti.         ^"  W.  om.  lege,  ut.  ^^  W.  imperfectas. 


OPUS  TERTIUM  63 

ut  eorum  meritum  crescat,  et  premium  finaliter  augeatur.  Sed 
istis  tribus  utilitatibus  nichil  potest  comparari,  scilicet :  ut 
totus  mundus  ad  veritates  ^  legis,  in  qua  sola  est  salus  humani 
generis,  reducatur ;  et  quod  contra  omnem  temptationem  ho- 
mines confirmentur ;  et  quod  imperfecti  ad  noticiam  veritatis 
perfectam  attingant.  Nam  hie  salus  totius  humani  generis 
invenitur,  et  damnatio  eterna  excluditur.  Hec  autem  tria  docet 
hec  pars  moralis  philosophie.  Nam  non  solum  legem  veritatis 
probat  sine  contradictione,  sed  sic  eam  docet  roborare  et  tam 
perfectis  sententiis  concludi,  ut  nullus  mortalis,  potestatem 
hujus  scientie  considerans,  valeat  repugnare  veritati ;  quin 
etiam  robur  magnum  capiat,  ut  omni  temptationi  resistat  et 
efficaciter  ad  omnem  perfectionem  sapientie  fidei  excitetur. 

4°  etiam  valet  hec  sapientia,  ut  homo  fidelis  habeat  unde 
rationem  reddat  de  fide  sua,  ne  derideatur  ab  infidelibus. 
Beatus  enim  Petrus,  in  Epistola  prima,  vult  quemlibet  debere 
rationem  scire  proponere  pro  fide  sua :  et  quoniam  auctoritas 
Petri  non  potest  refelli,  ideo  quod  dicit  beatus  Gregorius : 
"  Fides  non  habet  meritum,  ubi  humana  ratio  prebet  experi- 
mentum,"  ^  est  ^  intelligendum  :  Ubi  homo  innititur  rationi 
solum,  vel  principaliter ;  et  '^  ubi  homo  innititur  rationibus  ^ 
non  ®  fundatis  super  radices  '^  fidei.  Sed  sic  non  procedit  hec 
persuasio  quam  hec  scientia  docet,  quia  nititur  probare  quod 
revelationi  credendum  est  [fol.  193,  v],  quam  revelationem 
vult  potenter  juvare  per  rationes  consurgentes  ex  revelationis 
proprietate,  sicut  videbitur^  suo  loco.  Et  ideo  hec  scientia, 
que  hec  40"^  dat,  est  nobilior,  et  pulcrior,  et  melior  aliis.  Et 
oportet  quod  omnium  scientiarum  virtutem  in  suum  usum  re- 
quirat,  unde  ^  ei  serviant  in  omni  sapientie  potestate,  tam  in 
operibus  sapientie  quam  in  ipsis  veritatibus  ^°  speculativis  :  et 
ideo  comprehendit  in  se  omnem  ^^  dignitatem. 

Ad  banc  vero  persuasionem  secte  fidelis  due  vie  sunt :  Una 

1  p.  veritatem. 

^Greg.  Horn.  XXVI.  in  Evang.,  cf.  Th.  Aquin.  Summa,  I,  qu.  i,  art.  8. 

^  P.  om.  est.  *  P.  7it  (for  et).  ^  W.  super  rationibus. 

^  P.  om.  non.  ^  P.  rationes.  ^  W.  videtnr. 

^  P.  ut.  10  P.  virtutibtis.  "P.  omnium. 


64  FRATRIS  ROGERI  BACON 

est  ^  per  miracula,  de  quibus  nullus  potest  presumere,  quia 
supra  nos  est  hoc  genus  persuadendi,  et  non  est  in  hominis 
potestate.  Et  ideo  cum  Deus  vult  omnes  homines  salvos  fieri, 
et^  neminem  perire  vult,  et  sua  bonitas  est  infinita,  semper 
relinquit  aliquam  viam  possibilem  homini,  per  quam  excitetur 
ad  inquisitionem  sue  salutis  ;  quatinus  qui  banc  viam  velit  con- 
siderare,  habeat  posse  ad  hoc,  et  ^  ut  per  eam  excitatus,  videat 
manifeste  quod  debeat  querere  ea  que  ultra  banc  viam  requir- 
untur,  quatenus  sciat  per  banc  quod  revelatio  est  ei  necessaria, 
sicut  cuilibet  et  toti  mundo. 

Unde  usque  ad  bunc  gradum  veritatis  de  se  pervenire 
potest  omnis  homo,  sed  non  ultra.  Et  ideo  bonitas  divina 
ordinavit  revelationem  fieri  mundo,  ut  bumanum  genus  salvetur. 
Ceterum  bee  '^  via  que  precedit  revelationem  est  homini  data, 
ut  etiam  justo  judicio  damnetur  finaliter  qui  illam  non  vult 
considerare,  neque  querere  veritatem  pleniorem.  Unde  Apos- 
tolus ad  Romanos  dicit  quod  homines  °  inexcusabiles  sunt,  si 
negligant  veritatem  Dei,  quia  omnibus  in  universali  eam  re- 
velavit,  et  per  banc  revelationem  universalem  possunt  con- 
vincere,^  quod  ei  servientibus  juxta  revelationem  universalem 
non  denegabit  specialem  revelationem,  que  sufificiat  ad  salutem. 
Hec  igitur  via,  que  revelationem  precedit  specialem,  est  sapi- 
entia  philosophic,  quia  hec  sapientia  sola  est  in  potestate 
hominis,  supposita  tamen  quadam  divina  illustratione,  que 
omnibus  communis  est  in  bac  parte :  quia  Deus  est  intellectus 
agens  in  animas  nostras  in  omni  cognitione,  ut  prius  ostensum 
est.  Et  hoc  pbilosopbi  morales  docent.  Nam  considerationem 
de  probatione  secte  deducunt  usque  ad  revelationem  specialem, 
et  ostendunt  quod  revelatio  necessaria  est,  et  a  quo  debet  re- 
velari,  et  cui.*"  Nee  mirum  si  sapientia  philosophie  est  bujus- 
modi,  quia  hec  sapientia  non  est  nisi  quedam  generalis  revelatio 
facta  mundo,  quia  omnis  sapientia  a  Deo  est,  ut  prius  dictum  est 
et  ostensum,  precipue  in  parte  2^  Majoris  Operis,  et  tactum  est 
in    hoc    Opere.'^       Sed    tamen     nos     sumimus    revelationem 

1  P.  om.  est.  -  P.  om.  ct.  ^  W.  hec ;  om.  et. 

^  P.  om.  hec.  =  P.  omnes  (for  homines).     Rom.  ii,  i. 

^-  P.  conjiccrc.  '  W.  etc.  ^  Op.  Tcrt..  ed.  Brewer,  p.  74. 


OPUS  TERTIUM  65 

specialem,  cum  dicimus  preter  philosophiam  haberi  revela- 
tionem. 

Modum  autem  philosophie  in  hac  inquisitione  secte  fidelis 
descripsi  sub  compendio  in  Opere  Majori.  Et  ibi  dixi  quod  ^ 
hec  persuasio  debet  primo  fieri  sapientibus  qui  presunt "  in 
consiliis  principum  et  vulgi ;  quibus  sapientibus  cum  persuasum 
sit,  jam  in  eis  persuasum  est  principibus  et  populo,  quia  talium 
sapientum  consiliis  principes  et  populus  ^  diriguntur,  Et  ideo 
hec  persuasio  est  *  sapientialis  non  vulgaris,  sed  plena  omni 
sapientie  potestate,  cum  magna  tamen  facilitate  persuasionis, 
apud  illos  qui  in  sapientie  magnalibus  sunt  fundati.  Posui 
igitur  in  universali  banc  persuasionem,  et  in  summa  ;  quia  hoc  ' 
sufficit  ad  intentionem  quam  hee "  scripture  preambule  requir- 
unt.  Et  tamen  multiplex  probatio  inducitur ;  sed  plenior 
potest  afferri,  cum  fuerit  opportunum. 

Et  primum  quod  ad  hoc  requiritur  est  quod  videatur'^  que 
sunt  secte,  et  quot  principales,  in  hoc  mundo,  ad  quas  tam 
multitudo  quam  persona  quelibet  inclinetur.  Hoc  enim 
necessarium  est  ut  certitudinaliter  una  ^  que  prevalet  eligatur. 
Sunt  autem  sex  secte,  et  non  possunt  esse  plures,  usque  ad 
sectam  Antichrist!.  Et  divisio  sectarum  accipitur  tripliciter  :  ^ 
Uno  modo,  a  parte  finium  suorum  ;  nam  qualis  est  finis,  talis 
est  secta.  Fines  vero  simplices  sunt  sex,  scilicet :  voluptas, 
divitie,  honor,  potentia,  fama  nominis,  et  felicitas  vera  alterius 
vite,^"  Ethisfinibus  simplicibus  respondent  leges  sex  simplices. 
Sed  fines  compositi  sunt  plures.  Nam  unus  componitur  ex 
omnibus  aliis,^^  alius  ex  paucioribus  secundum  combinationes 
varias ;  et  Aristoteles,  in  Politica  sua,  i.e.-^^  in  scientia  civili,^^ 
revolvit  has  leges  simplices  et  compositas,  ut  destruat  eas  que 
male  sunt,  et  unam,  que  perfecta  est,  certificet.  Et  Alphara- 
bius,  in  libro  de  Scientiis,  et  Avicenna,  in  Radicibus  Moralis 
Philosophie,  et  tota  familia  Aristotelis  eum  exponit  et  con- 
firmat  ^*  in  hujus  legis  certificatione. 

^  W.  om.  quod.  ^  P.  sunt.  ^  p_  pgpuH^ 

^  P.  om.  est.  5  P.  hie.  6  p,  /j^^. 

'  P.  videantur.  ^  P.  ea.  ^  W.  multipliciter , 

1"  P.  seculi.  11  P.  ex  hominibus  his.         i^  P.  et. 

1^  P.  legnm  (for  civili).  '^  P.  conformat. 

VOL.    IV.  5 


66  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Alia  divisio  legis  penes  nationes  invenitur.  Nam  nationes 
que  notabiliter  differunt  in  ritu  sunt  6:  [fol.  194,  r]  Ut 
pagani,  idolatre,  Tartari,  Saraceni,  Judei,  Christiani. 

3a  divisio  est  penes  virtutes  planetarum,  que  mundum  hunc 
alterant  in  omnibus  naturalibus  proprietatibus,  et  complexiones 
hominum  singulorum  causant,  et  per  consequens  excitant 
quemlibet  ad  consuetudinem  et  ^  sectam  aliquam,  licet  non 
cogant,  sicut  prius  satis  dictum  est  et  verificatum  in  Opere 
Majori,  ut  in  omnibus  salvetur  libertas  arbitrii,  licet  fortiter 
inclinetur  et  excitetur  mens  humana  per  complexiones  alteratas 
ex  virtutibus  stellarum,  quatenus  velit  sequi  complexionem  et 
illas  virtutes,  sed  tamen  gratis,  salva  per  omnia  arbitrii  liber- 
tate.  Hoc  quia  sufficienter  est  expositum  in  aliis,  nunc  sup- 
ponatur.  Secundum  hec  igitur,  philosophi  investigaverunt 
sectas  6  ex  conjunctione  Jovis  cum  ceteris  planetis,  et  appro- 
priaverunt  eas  predictis  gentibus,  secundum  pulcras  rationes, 
ut  exposui  in  parte  4.^^,  ubi  comparavi  mathematicam  ad  Eccle- 
siam,  propter  confirmationem  ^  fidei  christiane,  quam  astronom  i 
vocant  mercurialem,  ex  conjunctione  Jovis  cum  Mercurio  ;  non 
quod  a  planetis  causetur,  sed  sunt  signa  ;  nee  quod  homines 
fiant  Christiani  per  virtutem  planetarum,  sed  per  Dei  gratiam, 

Sicut  enim  facta  Hebreorum  fuerunt  signa  hujus  legis 
christiane,  sic  et  celestia,  ut  tota  creatura  attestetur  huic  legi 
imperiali  ;  ^  sicut  stella  in  ortu  Domini  apparuit,  non  ut  causa, 
sed  ut  signum. 

Similiter  gratia  Dei  facit  Christianos,  sed  tamen  nichilo- 
minus  complexiones  hominum.  *  excitant  eos  ad  diversos 
mores  et  leges.  Et  quidam  ^  ex  complexione  sua  facilius 
recipiunt  aliquam  legem,  et  firmius  adherent  ;  unde  complexio 
cooperatur  gratie  Dei  ;  ^  sicut  videmus  quod  aliqui  ex  bonitate 
complexionis  sunt  benigni  et  pacifici,  et  illi  ^  ex  bonitate  com 
plexionis  servant  facilius  pacem  suam  et  aliorum,  quam  gratia 
Dei  facit  principaliter. 

Sed  rationes  harum  trium  divisionum  date  sunt  in  Opere 

^  P.  et  ad.  2  p_  propter  gloriosam  conformationem. 

^  W.  has  mercuriali  written  above  imperiali.  •*  P.  hominis. 

^  P.  quidem.  ^  W.  unde  comparatur  gratie  Dei.  ^  W.  illius. 


OPUS  TERTIUM  67 

Primo,  et  maxime  illius  que  fit  per  astronomiam,  turn  ^  quia 
pulcrior  est  et  magis  extranea.  Item  assignata  est  ibi  com- 
paratio  harum  sectarum,  quomodo  sibi  invicem  ^  correspondent 
juxta  proprietates  suas  ;  ut  numerus  sectarum  et  ratio  cujus- 
libet  plenius  videatur. 

Revolutis  his  sectis,  consequenter  descendi  ad  electionem 
illius  que  tenenda  est.  Et  ^  omnis  secta  Deum  ponit  et  cultum 
ejus,  et  quantum  de  Deo  sentit,  tantum  habet  de  veritate  ; 
ideo  prima  consideratio  est  in  hac  parte  ut  stabiliatur  Veritas 
universalis  circa  esse  Dei,  quatenus  in  summa  sciantur  pro- 
prietates divine.  In  quibus  omnis  homo  recepta  persuasione 
certa  habet  de  facili  concordare. 

Nam  veritates  speciales  circa  esse  divinum,  ut  quod  sit 
trinus  in  personis,  scilicet  Pater,  et  Filius  et  Spiritus  sanctus, 
et  quod  Filius  sit  incarnatus,  et  hujusmodi,  non  debent  hie 
tractari,  nee  requiruntur  hie,  sed  inferius  habent  explieari  suo 
loco. 

Probavi  igitur  quod  nullus  sapiens  potest  negare  quin  Deus 
sit  causa  prima,  ante  quam  non  est  alia,  quia  *  semper  fuit,  et  * 
semper  erit ;  habens  infinitam  potentiam,"  et  infinitam  boni- 
tatem,  et  sapientiam  infinitam  ;  qui  creavit  omnia,  et  gubernat, 
€t  cuilibet  rei  tribuit  sue  bonitatis  influentiam  secundum  quod 
capax  est ;  qui  est  unus  solus,  extra  quern  non  est  alius  ;  qui 
est  benedictus  in  secula  seculorum.  Persuasiones  '^  igitur 
faciles  ad  has  proprietates  divinas  *  induxi,  quibus  tamen  alie 
multe  possunt  multiplieiter  addi  cum  fuerit  opportunum. 

Deinde,  ex  hac  radice  processi  ad  hoe  quod  oportet  quod  ' 
homo  faeiat  voluntatem  Dei. 

Et  primo  propter  infinitatem  majestatis,  que  intelligitur 
ex  infinitate  potentie  et  essentie.  Unde  propter  infinitatem 
majestatis,  debetur  ei  reverentia  infinita. 

Et  2°  similiter,  propter  infinitatem  bonitatis,  debetur  ei 
devotio  infinita. 

1  P.  tamen ;  W.  tamen  corrected  to  turn.  ^  P.  adinvicem. 

•*  P.  Et  quia.  ^  P.  que.  ^  W.  cm.  et. 

^  P.  add.  et  essentiam.  "^  W.  Proprietates. 

*  W.  cm.  divinas.  ^  P.  ut. 


68  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Et  30,  propter  infinitam  sapientiam,  debetur  ei  contemplatio 
infinita.  Et  hec  tria,  scilicet  reverentia,  devotio  et  contem- 
platio, sunt  tres  radices  cultus  divini. 

4a  vero  ratio,  quare  ei  sinceritas  cultus  debetur,^  est  propter 
beneficium  creationis. 

5  a  propter  beneficium  conservationis  in  esse  nature. 

Et  6a  est  propter  beneficium  future  felicitatis,  quam  pro- 
misit  eius  obedientibus.^ 

Et  7a  2  est  quod  non  obedientibus  *  minatus  est  penam 
eternam.^  Et  induxi  auctoritates  philosophorum  ad  hoc,  et 
rationes  per  immortalitatem  hominis  fiaturam,  tam  in  corpore 
quam  in  anima. 

Et  cum  oporteat  hominem  facere  voluntatem  Dei,  tunc  * 
necesse  est  quod  eam  agnoscat.'*'  Sed  ostendi  quod  homo  de 
se  non  potest  scire  voluntatem  Dei,  [fol.  194,  v.]  nee  deberet  ^ 
velle  per  se  certificari.  Et  ideo  oportet  quod  Deus  ^  revelet 
homini  voluntatem  suam,  et  hie  est  pulcra  consideratio,  et 
salubris,  et  facilis  ^'^  et  efficax.  Nam  diversitates  ^^  sectarum 
in  humano  genera  ostendunt  quod  homo  de  se  non  potest 
venire  ad  veritatem,  et  quod  ^'^  errat^^  in  noticia  creatur- 
arum  sensibilium,  et  non  potest  minimam  creaturam  cogno- 
scere  ut  oportet.  Et  hoc  dicunt  ^*  Aristoteles,  et  Avicenna, 
et  Alpharabius,  et  omnes  philosophi.  Quoniam  intellectus 
humanus  se  habet  ad  divina  sicut  oculus  vespertilionis  ad 
lucem  solis,  secundum  Aristotelem  ;  ^^  et  secundum  ^^  Avicen- 
nam,  sicut  surdus  a  nativitate  ad  delectationem  armonie ;  et 
secundum  Alpharabium,  sapientissimus  homo  in  sapientia 
sua  ^'^  se  habet  ad  sapientiam  Dei,  sicut  puer  indoctus  ad  sa- 
pientissimum  hominem.  Et  multa  inferunt  propter  que 
oportet  quod  fiat  revelatio  secte.     Et  si  homo  posset  hoc  scire 

^  P.  debcatur.  ^  P.  promittit  obedientibus  ei.  ^  P.  Septima  (om.  et). 

*  P.  add  ei.  ^  P.  om.  eternam.  ^  P.  om.  tunc. 

"^  P.  quam  eam  cognoscat.         ^  P.  debet.  ^  W.  om.  Dens. 

1"  P.  om.  et  facilis.  ^  P.  diversitas.  ^'  P.  W.  quia. 

^^  W.  errant.  "^*  W.  om.  dicnnt. 

^5  Met.  I.,  cap.  i.  (a).     Cf.  Opus  Majjis,  II,  384 :  Jourdain,  Recherches,  435. 
1^  W.  om.  seantdum.     Cf,  Avicenna,  Met.  tract.  IX,  c.7,  "  et  similiter  surdi 
circa  sonos  ordinatos  ".  ^"^  P.  humana  (for  sua). 


OPUS  TERTIUM  69 

per  se,  adhuc  non  deberet  hoc  velle ;  imo,  deberet  erubescere 
velle  de  his  propria  auctoritate  inquirere  et  certificare,  propter 
hoc  quod  Deus  auctor  istarum  veritatum,^  quia  ^  in  infinitum 
excedit  dignitatem  hominis,  Et  quia  hec  que  ad  sectam 
pertinent  sunt  infinite  dignitatis,  ut  ea  que  de  Deo  credenda 
sunt,  et  de  vita  futura,  et  hujusmodi,  ideo  ^  homo  debet  se 
omnino  reputare  indignissimum  ad  certificandum  de  his. 

Et  propter  hoc  3°  concluditur  quod  Deus  revelabit  *  hec, 
quia  sua  majestas  infinita  requirit  ut  ei  serviatur  per  notitiam 
sue  voluntatis  factam  homini.  Et  ideo  si  ^  per  hominem  fieri 
non  potest,  oportet  quod  fiat  *"'  per  ipsum  Deum.  Et  similiter 
sapientia  divina,  que  est  infinita,  hoc  requirit.  Nam  infinitas 
sapientie  non  posset  pati  deordinationem  creature  respectu 
Creatoris,  scilicet  quod  non  serviret  ei  :  et  ideo  oportet  quod 
Deus  revelet,  cum  aliter  sciri '''  non  posset.  Et  bonitas  infinita 
hoc  idem  concludit,  quia  si  creatura  non  serviat  ^  Creatori, 
cum  teneatur  ad  hoc  multipliciter,  oportet  quod  puniatur 
infinita  pena,  et  careat  bono  vite  eterne  infinito,  ut  prius 
habitum  est.  Cum  ergo  homo  non  potest  de  se  scire  qualiter 
Deo  serviat,  non  sustinebit  divine  bonitatis  pietas  infinita  quod 
homo  sic  invitus  et  ignorans  confundatur. 

Et  post  hoc  consideravi,  quod  cum  revelatio  secte  fidelis 
deberet  ^  a  Deo  fieri,  tunc  fiet  solum  uni  legis  latori  perfecto, 
qui  presit  mundo  sub  Deo,  et  qui  de  successore  suo  perpetu- 
ando  ordinet  necessario.  Nam  aliter  hereses  et  divisiones 
fierent,  et  quilibet  legis  lator  suam  legem  zelaret,  et  populus 
ei  subjectus.^*' 

Item  unus  est  Deus,  et  humanum  genus  est  unum.  Ergo 
sapientia  Dei  revelanda  ^^  homini  erit  una,  et  per  unum  com- 
municanda  mundo. 

Item,  in  omni  genere  est  unum  ad  quod  omnia  reducuntur, 
ut  Aristoteles  dicit,  et  omnis  multitudo  ab  unitate  procedit. 

^  W.  virtutiun.  ^  P.  qui.  ^  P.  et  ideo. 

*  P.  revelavit.  ^  W.  om.  si.  ^  P.  sit. 

'  v.  fieri.  8  p,  servit.  »  P.  debet. 

"  Duhem  proposes  to  supply  erraret.     It  is  not  found  in  either  of  the  MSS. 

^^  P.  revelata. 


70  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Item  cum  secta  a  Deo  alicui  revelata  sit  perfecta,  ergo  ilia 
sufficit,  et  unus  legis  lator  sufficit,  cui  omnes  subjiciantun 
Ergo  non  debent  esse  plures.  Consequentia  hec  patet  8°  ^ 
Phisicorum ;  et  hoc  est  quod  Avicenna  et  Alpharabius  pulcre 
decent.  Et  quod  ^  illi  credendum  est  sine  dubitatione,  quando 
fuerit  probatum  quod  ipse  receperit  legem  a  Deo. 

Et  cum  ita  sit,^  tunc  investigavi  modos  quibus  certificetur 
legis  lator  verus  et  perfectus.  Et  processi  sic :  Primo  con- 
vincens  sectam  paganorum  et  ydolatrarum,  propter  multitudi- 
nem  deorum,  et  quia  creaturas  colunt,  et  hec  prius  reprobata 
sunt ;  et  similiter  per  communem  consensum  aliarum  sectarum, 
sicut  *  Imperator  Tartarorum  fecit  ante  se  constitui  Christianos, 
Saracenos  et  ydolatras,  et  confusi  sunt  ^  ydolatre. 

Nam  secta  Tartarorum,  et  omnis  alia  a  duabus,  ponit  unum 
Deum  verum  in  cells,  qui  creavit  omnia,  et  cui  servieadum  est. 
Et  etiam  licet  Tartari  unum  Deum  colant,  tamen  declinant  ad 
ydolatriam  in  duobus  articulis,  quia  ignem  colunt,  et  limen 
domus,  ut  exposui  ;  et  non  habent  sacerdotes,  nisi  philosophos, 
et  credunt  quod  philosophia  sit  vera  secta.  Sed  probavi  quod 
non,  Et  ipsi  inclinantur*'  ad  sectam  Christianorum  recipiendam, 
sicut  explicavi.  Et  patet  satis  quod  ^  hee  3es  secte  nulle  sunt. 
Sed  alie  3^5  sunt  magis  rationabiles,  scilicet  lex  Christi,  lex 
Moysy,  et  lex  Machometi. 

Sed  primo  patet  quod  philosophia  dat  testimonia  preclara 
de  ^  lege  Christi,  et  magis  laudat  ^  earn,  ut  patet  ex  his  que 
exposui  in  parte  Mathematice  comparata  ad  ecclesiam  Dei.^*^ 
Nam  ibi  reperitur  per  astronomic  potestatem  quod  nobilior  est 
lex  Christiana,  et  ideo  preferenda.  Sed  una  tantum  debet 
esse  secta  salutis,  ut  hie  exposui :  ergo  ilia  erit  Christiana, 
[fol.  195,  r]  Item  philosophia  revolvit  omnes  articulos  prin- 
cipales  ^^  secte  nostre,  sicut  declaravi  in  prima  parte  Moralis 
Philosophie,  et  ponit  Christum  ^^  esse  Deum  et  hominem,  etc.^' 

1  p.  ex  octavo.  "  P.  Et  qui.  ^  P.  ista  sit. 

*  P.  quia  sicut.  ^  W.  confuse;  om.  sunt.         ''P.  inclinant. 

''  P.  que.  8  P.  pro.  "^  W.  laudant. 

^"  P.  ad.  Ethtcam.  ^'  P.  om.  principales. 

1*  W.  ipsum.  13  P.  om.  etc. 


OPUS  TERTIUM  71 

Sed  philosophia  non  dat  articulos  aliarum  sectarum.  Cum  ergo 
philosophia  sit  previa  secte,  et  ad  earn  terminatur,  at  disponit 
per  veritates  consimiles,  et  investigat,  oportet  quod  secta 
Christi  sit  ilia  quam  philosophia  nititur  stabilire.  Et  hoc 
patet  evidenter,  cum  ponat  Christum  esse  Deum  et  hominem. 
Sed  si  Deus  est,  lex  ejus  sola  tenenda  est. 

Ceterum  philosophia  non  solum  dat  testimonium  legi 
christiane,  et  veritates  illius  legis  tangit,  sed  reprobat  alias 
duas,  sicut  patet  per  Senecam  in  libro  quem  fecit  contra 
Judeorum  ritum ;  ^  et  per  Avicennam  qui  redarguit  Macho- 
metum,  quod  non  posuit  gloriam  anime,  sed  corporum  ^ ;  et 
Albumasar  qui  precise  determinat  destructionem  istius  legis  et 
ponit  annum. 

Item  per  Sibillas  patet  quod  lex  Christi  sola  est.^  Nam 
ilia  tangit  articulos  fidei  nostre,  et  ponit  Christum  esse  Deum, 
et  omnes  nationes  dant  reverentiam  dictis  *  Sibillarum,  quia 
patet  quod  per^  revelationem  divinam  habuerunt,  et  non  pe* 
sensum  humanum.  Ergo  cum  Christus  sit  Deus  secundum 
eas,  ejus  sola  lex  habenda  est. 

Postea  descendi  ad  leges  magis  in  particulari.  Nam  secta 
Judeorum  non  habuit  finem  in  Moise,  sed  exspectant  Messiam  ; 
sed  hie  est  Christus  ;  quod  declaravi  per  prophesiam  Danielis  et 
per  Esdram,'  et  per  Testamenta  Patriarcharum — et  respondi  ad 
objectionem  de  libris  apocriphis, — et  per  Josephum  manifeste, 
et  per  hoc  quod  in  tempore  Christi  cessavit  sacerdocium  eorum, 
et  regnum,  sicut  fuit  promissum  ^  eis.  Et  si  bene  consideremus 
scripturam,  inveniemus  quod  secta  Judeorum,  prout  fuit  in 
usu^  eorum  ad  litteram,  fuit  secundum  se  irrationabilis,  et 
abhominabilis,  et  importabilis,  et  Deo  ^  displicens,  sicut  ^"  ex 
multis  locis  scripture  ^^  patens  est,  ut  ^^  tetigi  in  Opere  Majori. 

1  Not  extant. 

^  Avicen,  Metaph.,  tract.  IX,  cap.  vii. :  "  Lex  enim  nostra  quam  dedit 
Mahometh  ostendit  dispositionem  felicitatis  et  miserie  que  sunt  secundum 
corpus  ". 

'  Cf.  Op.  Maj.  II.,  cap.  xvii.  ■*  W.  om.  dictis. 

°  P.  om.  per.  ^  P.  per  prophetam  Danielem,  Esdram. 

'  P.  sictit  promissum  est.  ^  P.  in  visit.                        ^  P.  idea 

1"  W.  sed.  11  P.  om.  scripture.             ^-  P.  et. 


72  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Et  etiam  non  promittit  ad  litteram  et  secundum  sensum  vulgi, 
nisi  terrena  principaliter,  et  temporalia,  et  corporalia ;  sed  lex 
vera  transmittit  nos  ad  spiritualia,  et  ad  celestia,  et  eterna,  ut 
patet  ex  predictis.  Manifestum  est  igitur  quod  hec  lex  Judeo- 
rum  litteralis  non  est  comparanda  legi  christiane,  sed  ei  cedit. 
Ergo  Christiana  lex  tenenda  est,  quantum  est  ex  hac  parte. 

Similiter  vero  convenit  ^  in  particulari  descendere^  ad  legem 
Machometi.  Nam  Machometus  dicit  ^  Christum  natum  de 
Virgine,  afflatu  Spiritus  sancti  ;  et  prefert  eum  super  omnes 
prophetas.  Cum  ergo  una  lex  sit  tenenda,  et  unus  legis  lator, 
ut  probatum  est  prius,  tunc  melior  est  tenendus,  et  hie  est 
Christus. 

Ceterum  philosophia  non  dat  testimonia  huic  secte ;  immo, 
reprobat  eam,  sicut  patet  per  Avicennam  in  Radicibus  Moralis 
Philosophic,  et  per  alios. 

Item  dicunt  et  *  contestantur  quod  deficiet,  et  ponunt 
tempus  determinatum  ad  hoc,  ut  superius  annotavi  et  in  Operi- 
bus  expressi. 

Item  hie  legis  lator  fuit  adulter  vilissimus  et  fornicator, 
sicut  patet  in  Alcorano.  Sed  adulterium  et  fornicatio  sunt 
contra  jura  nature,  et  contra  omnem  legem  Saracenorum,  et 
contra  philosophiam,  sicut  Avicenna  docet  in  tractatu  me- 
morato. 

Sed  si  descendamus  interius  ad  has  sectas,  inveniemus 
majorem  evidentiam.  Et  oportet  tunc  in  primis  statuere  ut 
concedantur  concedenda,  et  negentur  neganda,  communiter  ^ 
ex  omni  parte.  Omnes  autem  nationes  et  gentes  et  leges 
fundantur  super  historias  famosas  apud  quamlibet  gentem.  Si 
ergo  volumus  uti  historiis  nostris  pro  lege  nostra,  oportet  nos 
in  disputatione  supponere  historias  aliorum.  Et  hoc  facto, 
considerabimus  que  sunt  in  historiis  legalibus  vulgata  apud 
Christianos,  et  Judeos,  et  Saracenos ;  et  inveniemus  quod 
oportet  Christum  preferri,  et  legem  suam  solam  teneri.  Nam 
si  nos  ^  concedamus  historias  eorum,  concedent  nostras.  Sed 
tunc  poterimus  per  dignitatem  legis  latoris,  et  per  dignitatem 

1  P.  contingit.  "  P.  descendeiite.  ^  P.  docet. 

^  P.  quod  (for  et).  ^  P.  om.  commtmiter.  ®  W.  om.  nos. 


OPUS  TERTIUM  73 

legis/  et  per  testimonia,  et  miracula,  et  multis  modis  probare 
quod  lex  Christiana  sola  tenenda  est.  Concedamus  igitur 
quicquid  ipsi  habent  ex  historiis  suis,  ut  ipsi  concedant  nostras, 
Et  dicamus  quod  nostra  evangelica  historia  dicit,  quod  nullus 
surrexerit  ^  major  Joanne  Baptista,  ergo  nee  Moyses :  et  cum 
eadem  historia  dicat  quod  Joannes  non  fuerit  ^  dignus  solvere 
corrigiam  calciamenti  Christi,  tunc  nee*  Moyses,  nee  Macho- 
metus  potuerunt  Christo  comparari. 

Item  Alpharabius  in  Moralibus  ^  docet  modos  multos  [fol. 
195,  v]  probandi  sectas,  et  unus  est  quod  legis  lator  perfectus 
debet  habere  testimonium  precedentium  prophetarum  et  sub- 
sequentium.  Sed  omnes  prophete  priores  perhibent  testi- 
monium Christo,  et  non  Moysi,  nee  Machometo,  ut  exposui. 
Similiter  posteriores  ei.  Nam  ipse  Machometus,  qui  fecit  se  ^ 
vocari  prophetam,  perhibet  testimonium  de  eo,  quod  et  Ysaias, 
scilicet  quod  Virgo  concipiet  Filium.  Sed  et  omnes  sancti 
•qui  post  Christum  fuerunt,  qui  spiritum  prophetic  habuerunt : 
quibus  Sanctis  credendum  est  propter  sex  rationes  magnas,  ut 
explicavi,  quibus  rationibus  nullo  modo  potest  fieri  contradictio. 
Deinde  hoc  idem  probatur  per  2"^  modum  Alpharabii,  qui  est 
per  opera  miraculorum.  Nam  ex  Joannis  ultimo  patet  quod 
mundus  non  potuit  capere  miracula  Christi.  Et  historia 
evangelica  narrat  quod  dimisit  peccata ;  sed  hoc  est  majus  "^ 
quam  sanare  corpora.  Et  huic  annexum  est  quod  est  Deus, 
quia  solus  Deus  potest  ^  dimittere  peccata,  et  nullus  ignorat. 
Et  tota  historia  evangelica,  et  omnes  sancti  prophete  priores 
et  posteriores  confitentur  ipsum  esse  Deum,  sicut  exposui. 
Sed  historie  Moysi  et  Machometi  non  habent  hujusmodi  pro 
illis.  Deinde  per  articulos  legum  potest  idem  probari.  Multa 
peccata  conceduntur  apud  legem  Machometi  et  Moysi  propter 
duritiem  ^  populi ;  et  nulla  vite  perfectio.     Nam  nee  virginitas, 

■*  W.  om.  laforis — legis.  ^  P.  mrrexit. 

^V.fuit.  ^W.  om.  nee. 

°  I  do  not  know  to  what  work  this  refers.  Al  Farabi's  treatise  De  Seientiis 
(Paris,  1638)  seems  to  have  influenced  Roger  Bacon,  but  the  chapter  "  De 
Scientia  Civih  "  does  not  contain  the  passage  referred  to  in  the  text. 

^  W.  om.  se.  "^  W.  magis. 

*  P.  poUiit.  »  P.  W.  diiriciam. 


74  FRATRIS  ROGERI  BACON 

nee  paupertas,  nee  obedientia  perfeeta,  que  sunt  3^3  articuli 
perfeetionis,  reperiuntur  apud  Moysen  et  Machometum.  Et 
iterum,  certificaeio^  de  Deo,  et  de  divinis,  et  vita  futura, 
habetur  solum  ex  artieulis  legis  christiane,  sieut  patet  ex 
simbolo,^  et  ex  aliis.     Sed  sie  non  est  in  legibus  aliorum. 

Et  postquam  hee  traetavi,  tune  inveniebam  quomodo 
omnes  articuli,  quantumeumque  graves  et  diffieiles,  possunt 
probari.  Et  deseendi  speeialiter  ad  unum  articulum,  qui  est 
diffieilior  omnibus,  et  cui  magis  eontradicitur  ab  heretieis  et 
infidelibus,  et  quem  minus  perfeete  sentiunt  illi  qui  sunt  in 
statu  salutis,  et  in  quo  humana  fragilitas  magis  temptatur.  Et 
est  de  saeramento  altaris.  In  quo  Dominus  Jesus  ^  est  in  vera 
humanitate,  sieut  in  deitate  *  sua,  vere  ^  Deus  et  homo. 

Sed  hoe  primo  probatur,  quia  est  pars  legis  Christiane,  que 
jam  probata  est. 

2°  habet  speeiales  modos,  sieut  et  tota  lex.  Nam  per  serip- 
turam  saeram  ;  et  per  omnes  sanetos  ;  et  per  consensum 
omnium  doetorum  eatholicorum  Parisius,  et  alibi ;  et  per  mira- 
cula  infinita  hoe  probatur.  Et  addidi  duo  magna  miracula, 
que  temporibus  meis  eontigerunt. 

Deinde  deseendi  ^  ad  rationes  varias.  Nam  sieut  ereator  se 
habet  ad  ereaturam,'^  sie  recreator^  ad  reereata.  Sed  ex 
majestate  ereatoris  est  ut  sit  ^  presens  omni  ereature.  Ergo 
ex  majestate  redemptoris  est  ut  euilibet  redempto,  qui  suam 
gratiam  habet,  sit  presens.  Sed  non  alibi  hoe  est  quam  in 
isto  saeramento. 

Et  iterum,  ex  bonitate  ejus  infinita  debet  humano  generi 
hoc  beneficium  communicari. 

Deinde  ex  necessitate  nostra.  Nam  sieut  creatura  in  esse 
nature  ^*^  stare  non  potest,  sed  caderet  in  niehil,  nisi  adesset 
presentia  ereatoris,  sic  oportet  quod  recreatum  defieiat,  quan- 
tum ad  esse  gratie,  nisi  manu  teneatur  presentia  redemptoris. 
Et  sieut  pro  peecato  originali  oblatus  est  in  cruce,  sic  oportet 

^  P.  quod  certijicatur.  -P.  cimbalo.  '  W.  verus. 

*  P.  divinitate.  ^W.  verus.  ^  W.  ascendi. 

■^  P.  creata.  ^  W.  creator. 

®  W.  sis.  1"  P.  om.  in  esse  nature. 


OPUS  TERTIUM  75 

quotidie  quod  pro  ^  peccatis  actualibus  per  ^  eamdem  hostiam 
satisfiat  Deo  Patri.  Et  sicut  dedit  se  discipulis  suis  in  hoc 
Sacramento,  sic '  oportet  quod  nobis  detur ;  nam  omni  * 
indigemus  et  sub  eadem  lege  constituti  sumus.  Et  multa  ex- 
plicavi,  que  non  solum  faciunt  ad  veritatem  fidei,  sed  ad  sum- 
mam  felicitatem.  Nam  ostendi  quod  hoc  sacramentum  est  in 
fine  glorie,  in  ^  fine  salutis,  et  in  fine  pulcritudinis.  Et  hoc  non 
solum  quantum  ad  rem  contentam,  sed  quantum  ad  modum 
adveniendi  et  exeundi,^  et  quantum  ad  usum  et  modum  utendi. 
Et  explicavi  insaniam  ^  mentis  humane,  que  negligit  hanc 
sacratissimam  veritatem,  que  est  decus  universi,  salus  mundi 
et  pulcritudo  totius  creature.  Et  explicavi  causas  quare 
homines  magis  vacillant  hie  quam  alibi,  et  que  sunt  ^  remedia 
in  hac  parte. 

[De  Quinta  Parte  Philosophie  Moralis.] 

Terminata  ^  4a  parte  moralis  philosophie,  addidi  de  5a  ;  et 
est  quomodo  debet  fieri  persuasio  debita  et  efficax,  post  legem 
creditam,^**  quatenus  opere  compleatur.  Nam  fides  ^^  sine  operi- 
bus  mortua  est.  Et  ibi  explicavi  argumenta  quibus  moralis 
sapientia  utitur,  et  theologia,  in  hujusmodi  persuasione.  Et 
exposui  quod  4°^  sunt  genera  arguendi  veridica,  de  quibus 
tetigi  ^^  in  parte  prima  Mathematice.  Nam  duo  sunt  ad  intellec- 
tum,  ut  dyalecticum  et  demonstrativum,  et  duo  pro  affectu,^^ 
scilicet  rethoricum  et  poeticum,  Et  duo  prima  solum  excitant  ^* 
ad  noticiam  veritatum,  et  hoc  ^*  in  speculativis  [fol.  196,  r] 
scientiis :  sed  ^®  alia  duo  ad  amorem  veritatis  vite,^'^  et  ad 
noticiam  similiter,  que  longe  meliora  sunt  primis,  sicut  virtus 
et  felicitas  meliores  sunt  scientia,  et  intellectus  operativus 
melior  est  speculative.^^ 

1  P.  om.  quod  :  W.  om.  pro.  '^  P.  ut  per.  ^  P.  sicut. 

*  P.  tantum.  ^  P.  et  in.  "  P.  existendi. 

"^  P.  exprobavi  infamiam.  ^  P.  sint  (om.  que). 

*C.  Determinata.     (C.  begins  here  without  title.) 

^"  P.  debitam.     C.  traditam.  "  W.  om . /ies.         ^^  C.  dctexui. 

^'  P.  secundum  affectum.  ^*  P.  extant.     C.  expectant. 

15  P.  hoc  est.  16  p,  c.  om.  sed. 

'^'^  C  veritatis  et  vite.  ^^  C  specula t-.va. 


76  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Sed  quia  ^  libri  Aristotelis  non  sunt  in  usu  artistarum 
Latinorum,  ideo  non  sunt  hec  argumenta  nota  neque  theologis, 
neque  philosophis,  cum  tamen  moralis  philosophia,  et  sacra 
scriptura,  et  omnes  libri  sanctorum  pleni  sunt  istis  argumentis 
[et  ideo  magnum  damnum  est  de  ignorantia  istorum  argumen- 
torum].^ 

Et  quia  hie  exigitur  tota  rethorice  potestas,  ideo  consider- 
avi  genera  stilorum,  secundum  quod  dicitur  humilis,  mediocris 
et  grandis  ;  et  quibus  modis  fiunt ;  et  qualiter  sunt  in  usu  ^ 
moralis  philosophie.  Et  quia  omnia  que  tracto  sunt  *  propter 
theologiam,  quia  utilitas  philosophie  non  est  nota,  nisi  prout 
deservit  sapientie  Dei,  ut  predixi,^  ideo  elevavi  hec  argumenta 
et  ^  stilos  in  quibus  fiunt  ad  divina.  Et  ostendi  per  Augusti- 
num  4°  de  Doctrina  Christiana,  quod  longe  excellentius  sunt 
hec  omnia  in  sacra  scriptura,  et  in  usu  prophetarum,  et  aposto- 
lorum,  et  Domini  Salvatoris,  quam  in  usu  philosophorum.  Et 
tetigi  qui  modi  persuasionis  adduntur  in  divinis  super  modos 
philosophicos. 

Et  tandem  in  fine  veniebam  ^  ad  partem  philosophie 
moralis  ultimam,  que  est  ^  de  causarum  et  controversiarum 
excussione,  coram  judice,  inter  partes.  Et  excusavi  me  ab 
expositione  istius  partis. 

Et  sic  terminatur  tota  intentio  Operis  principalis. 

^  W.  om.  qttia.  ^  W.  om.  et  ideo — argumentoyum. 

^  P.  visu.  ■^  C.  et  quia  sunt  que  traxi.  ^  P.  ut  sepe  dixi. 

^  C.  ad  (for  et).  "^  P.  C.  innuebam.  ^  W.  om.  est. 


[De  Opere  minori.]^ 

DEINDE  cogitavi  Opus  aliquod  -  premittere  Vestre 
Sanctitati,  in  quo  redderem  rationem  totius  scripti 
nunc  discussi,  ut  propter  ^  Vestras  sollicitudines 
brevius  intentionem  totius  Vestra  Beatitude  *  videret ;  et  si 
forsan  propter  viarum  pericula  amitteretur  Opus  Majus,  hie 
videritis  ^  pondus  illius  ^  negotii,  et  laborem  meum,  et  quid  a 
me,  vel  ab  alio,  Vestra  Dominatio  debeat  postulare  ;  et  etiam '' 
ut  aliqua  adderem,  de  quibus  aut  ^  in  alio  non  cogitavi,  aut 
propter  ejus  magnitudinem  et  propter  alias  causas  gratis  omisi. 

Addidi  igitur  aliqua  in  principio,  que  in  hoc  Opere  exposui. 
Deinde,  enumerando  partes  Operis  Majoris,^  inserui  in  parte 
Mathematice  multa  de  noticia  celestium,  secundum  se,  et 
secundum  comparationem  ad  hec  inferiora  que  generantur  per 
eorum  virtutes,  secundum  diversas  regiones  et,  in  eadem 
regione,  in  diversis  temporibus  ;  et  hoc  est  unum  de  majoribus 
que  scripsi. 

Deinde,  completa  partium  Operis  Majoris  enumeratione, 
quia  6a  scientia  est  Alkimia,  que  utilis  est  valde,  et  est  de 
majoribus  scientiis,  ideo  posui  earn  sub  forma  philosophorum 
in  enigmatibus,  promittens  quod  exponerentur  ^°  ea  in  se- 
quentibus  suo  loco. 

Post  hec  descendi  ad  peccata  studii,  et  ejus  remedia ;  et  in 
6°  peccato  manifestando,  descendi  ad  generationem  rerum  ex 

1  This  title  occurs  in  none  of  the  MSS.  T.  (p.  15)  begins  :  Item  bene  post  in 
eodem  libra  dicit. 

2  W.  aliquod  pretermittere  (corr.  to  premittere).  P.  C.  aliiid  premittere,  T. 
aliud  mittere  vel  pretermittere, 

3  P.  per. 

*  C.  totius  scripti  iit  brevius  intentionem  totius  vestra  altitudo. 

^  P.  videretur  :  T.  videntes.  ^  T.  om.  illius. 

''1.  W.  Etenim.     P.  Ceterum.  ^  T.  om.  aitt.    C.  tantum  (for  aut). 

^  P.  istius  Operis  majoris.  ^"  W.  exponentur, 

(77) 


78  FRAIRIS  ROGERI  BACON 

elementis,  et  texui  illam  totam,  usque  ad  specialem  ^  genera- 
tionem  animalium  et  plantarum :  et  cliligentius  hanc  partem 
tractavi  ^  quia  hie  aperiuntur  magnarum  scientiarum  radices, 
scilicet  naturalis  philosophie,  medicine  et  alkimie.  Et  res 
maxime  hie  continentur ;  nam  per  eas  certificatur  non  solum 
status  generationis  rerura  corruptibilium  sed  status  ^  innocentie, 
quantum  ad  complexiones  et  causas  immortalitatis,  que  potuit 
fuisse  in  primis  parentibus,  et  in  omnibus,  si  non  fuisset 
peccatum.  Item  status  *  corporum  immortalium  post  resur- 
rectionem.  Et  ex  his  extrahuntur  cause  prolongationis  vite 
humane,  et  remedia  contra  infirmitates  omnes.  Et  hie  habetur 
multum  de  expositione  enigmatum  alkimisticorum,*  que  prius 
tacta  sunt.  Et  texui  generationem  humorum '  ex  elementis, 
et  omnes  differentias  eorum,  et  ostendi  qui  sunt  inequales,''  et 
quo  modo  fiunt ;  et  qualiter  equalitas  potest  esse  in  humoribus, 
et  hoc  est  secretum  secretorum  ;  et  qualiter  ^  inanimata  gener- 
antur  ex  humoribus,  et  omnia. 

Et  specialiter  descendi  ad  generationem  metallorum,  quia 
hec  requiritur  specialiter  in  sexto  peccato  studii ;  et  tetigi 
na[fol.  196,  v.jturas  essentiales  omnium,  et  proprietates  eorum, 
et  effectus  ;  et  maxime  de  auro,  quia  hoc  fuit  magis  conveniens 
exemplum  ad  propositum. 

Et  tunc  comparavi  hoc  expositioni  sacre  scripture  cum  sua 
expositione,  Et  hec  que  tetigi  de  istarum  ^  rerum  generatione 
sunt  ^"  de  majoribus  et  melioribus  que  sciri  possunt,  tarn  pro 
speculativis  ^^  quam  pro  practicis,  et  habent  maxima  ^^  secreta, 
si  bene  intelligantur. 

Deinde,  revolutis  peccatis  studii,  descendi  ad  remedia, 
ostendens  per  quos,^^  et  quibus  auxiliis  et  expensis,  et  quibus 

1  P.  om.  specialem. 

*  W.  attractavi  hanc  :  T.  C.  hanc  tractavi  (om.  partem). 
^  P.  om.  generatiotiis — status.     C.  om  generationis. 
''W.  Item  statum  :  P.  iterum  status  .-  C.  item  status. 
^  C.  alkemistarum. 

8  W.  humanorum.     C.  humanorum  alias  humorum. 
''  C.  que  sunt  equales.  ®  W,  om.  qualiter. 

9  P.  ipsarum.  "  T.  est. 

^^V.  speculativo.  ^'^T.  magna.  ^^C.  per  quas  vias. 


OPUS  TERTIUM  79 

modis  debet  fieri  utilitas  infinita,  non  solum  pro  Vestra  Beati- 
tudine,  sed  si  vultis,  poterit  tota  multitude  studentium  rectificari, 
ut  per  consequens  ecclesia  Dei  et  respublica  fidelium  dirigantur 
in  omni  bono/  per  exclusionem  cujuslibet  mali,  et  quatenus 
procuretur"  conversio  infidelium,^  et  obstinati  magnifice  re- 
primantur.* 

Et  sic  terminatur  intentio  Operis  utriusque.^ 

1  p.  dirigatur  in  omne  bonum.     C.  et  respublica  dirigerentur  in  omne  bonum. 
^  P.  profiireiur;  T.  procreetur.     C.  et  qtdbus  argumentis  procuraretur. 
'^  V .  fidelium.  ^T.  deprimantur.     C  depremantttr. 

^  T.  add.  et  sic  explicit. 


[De  enigmatibus  Alkimie.] 

QUONIAM  vero  non  express!  '^  sufficienter  enigmata  al- 
kimie, ut  promisi,  ideo  hie,  ut  scripto  dignum  est,  et 
decet,  intendo  addere  aliqua'ad  ea  que  in  aliis  Operibus 
sunt  transcripta.     Ceterum.cum  de  rebus  principalibus  scripsi, 
scilicet  de  celestibus,  de  locis  mundi,  de  generatione  inanima- 
torum,  volo  hie  inserere  de  ceteris  que  omissa  sunt. 

Secreta  vero  alkimie  sunt  maxima.  Nam  non  solum  valent 
ad  omnem  habundantiam  rerum  procurandam,  quantum  mundo 
sufficit,  sed  illud  idem,  quod  potentius  et  efficacius  peragent  ^ 
opera  alkimie,  potest  in  prolongatione  vite  humane,  quantum 
sufficit  homini.  Hoc  ^  alkimista  preparat ;  sed  experimentator 
imperat  hoc  ^  alkimiste,  et  novit  uti  eo,  sicut  navigator  imperat 
carpentatori  ^  de  navis  fabricatione,  et  ea  scit  uti. 

Quoniam  igitur  opera  hujus  scientie  continent  maxima 
secreta,  ita  etiam  ut  secretum  secretorum  attingant,  scilicet  illud 
quod  est  causa  prolongationis  vite,  ideo  non  debent  scribi  ^  in 
aperto,  ut  scilicet  intelligantur,  nisi  ab  his  ^  qui  digni  sunt. 
Cum  enim  Alexander  Macedo  ^  requisivit  Aristotelem  super  his, 
et  reprehenderit  eum,  quod  hoc  occultaverit  ab  eo,  respondit 
princeps  philosophie  in  libro  Secretorum,  quod  esset  fractor 
sigilli  celestis,  si  hec  revelaret  indignis.  Et  ibi  tacens  de 
hujusmodi,  ut  occultaret  legentibus,  scripsit  alibi  ea  que  voluit, 
sed  obscurissime,  ita  ut  nullus,  nisi  ab  ore  ejus  edoctus,  aut 
alio,  possit  eum  intelligere.  Dicit  enim  suo  loco  :  O  Alexander, 
volo  tibi  ostendere  secretorum  maximum,  et  divina  potentia  ^ 
juvet  teadcelandum  archanum,^'^  et  ad  perficiendum  propositum. 

1  C.  scripsi,  ^  P.perageref.  ^  P.  Hoc  aiitem.    C.  Hec  autem. 

•»  P.  hie.  5  P.  carpentori.  ^  W.  seribeni. 

■^  P.  eis.  ^  C.  Elixir  Macedonicus  (!). 

"  P.  misericordia,  ^"  C.  secretum. 

(80) 


OPUS  TERTIUM  .       8i 

Accipe  igitur  lapidem,  qui  non  est  lapis;  et  est  in  quolibet 
homine,  et  in  quolibet  loco,  et  in  quolibet  tempore ;  et  vocatur 
ovum  philosophorum,  et  terminus  ovi.  Divide  igitur  ipsum  in 
4,  scilicet  in^  terram,  aquam,  aerem  et"  ignem.  Et  cum  hec  ^ 
disposueris,  rubificabis*  et  albificabis,  Domino  concedente. 

Quadriga  una  non  portaret  ^  libros  alkimie,  quorum  tamen 
omnium  virtus  in  his  paucis  verbis  continetur ;  et  ideo  est 
obscuritas  infinita.  Unde  Avicenna  dicit  in  Scientia  Majoris 
Alkimie**  quod  Aristoteles  nimis  occultavit  hanc  scientiam. 
Et  non  est  mirum.  Quia  primo  rerum  majestatem  minuit,  qui 
mistica  vulgat ;  nee  manent  secreta  quorum  turba  fit  consciaj 
Deinde  stultum  est  asino  prebere  lactucas,  cum  ei  sufficiant 
cardui.^  3°  vulgus  et  capita  ejus  nesciunt  uti  rebus  dignis,  sed 
omnia  convertunt  in  malum  ;  nam  unus  malus  homo,  si  sciret 
hec  secreta,  posset  totum  mundum  conturbare.  Et  ideo  archana 
sapientie  semper  sunt  apud  sapientes  occultata,  et  sic  scripta, 
quod  vix  sapientissimi  cum  magno  studio  possunt  horum 
noticiam  investigare.  Hec  ^  enim  Deus  ordinavit  [fol.  197,  r] 
et  inspiravit  omnibus  quibus  dedit  hec  secreta ;  et  quilibet 
eorum  percipit  ^^  manifeste  quod  non  sunt  communicanda 
propter  causas  dictas.  Et  ideo  non  debeo  ^^  contra  volun- 
tatem  Dei  et  documenta  sapientum  hec  sic  scribere,  ut  intelli- 
gantur  a  quo  cunque. 

Scripsi  enim  ^'^  in  tribus  locis  Vestre  Glorie  de  hujusmodi 
secretis.  Nam  in  Secundo  Opere,  scripsi  primo  de  Alkimia 
practica    sub    enigmatibus,    more    philosophorum,    innuens  ^^ 

1  P.  om.  in.  '■*  P.  om.  et.  •'  P.  hoc, 

■'  P.  vivificabis.  ^  P.  portarent. 

•>  C.  P.  majori.  Extracts  of  this  book,  called  also  De  Anitna,  are  printed 
in  Sanioris  Medicinae,  etc.,  1603  (the  passage  referred  to  is  on  pp.  45-6). 

■^  In  Opus  Majus,  Part  I.  (p.  10)  and  in  Epist.  de  Secretis  Operibus  Naturae 
(Brewer,  p.  543)  Bacon  refers  to  the  Liber  Lapidum  {i.e.  Marbod,  Migne,  Pat. 
Lat.,  clxxi,  1738)  for  this  quotation.  MS.  C.  reads  quorum  fit  conscia  turba 
approaching  more  nearly  to  Marbod's  hexameter.     (P.  reads  sit). 

^  C.  cardones.  Bacon  I.e.  refers  to  Aulus  Gellius  for  this  quotation.  I  have 
failed  to  find  it  in  the  Noctes  Atticae  (ed.  Hertz). 

•'  P.  Hoc.  i"C.  Mi  .  .  .  percipiat. 

"  C.  et  non  debes  (om.  documenta).  1^  P.  C.  tamen. 

^^F.  infer  ens.     C.  inserens. 

VOL.    IV.  6 


82  FRATRIS  ROGERI  BACON 

enigmata  eorum,  et  inserens  aliqua  alia  secundum  quod  pos- 
teriores  ea  libertate  utuntur  qua  priores. 

Delude,  multa  scriptura  revoluta,  texui  omnes  ^  radices 
Alkimie  speculative,  in  6to  peccato  studii  theologie  ;  et  ibi  con- 
tinentur  multa  que  valent  ad  intellectum  precedentium,  sed 
non  sufficiunt. 

3m  autem  scriptum  misi  de  manu  mea  per  Joannem,  ut 
Vestre  Gloria  transcriberetur ;  et  ibi,  licet  sit  occultatio  multi- 
plex, tamen  non  est  per  verba  enigmatica,  nam  ilia  expono 
multum,  sed  est  per  modum  magis  philosophicum  et  sapien- 
tialem."  Nam  quia  communicant^  in  radicibus  naturalis  philo- 
sophia,  medicina  et  alkimia,  ideo  simulavi  me  tradere  radices 
has  tanquam  essent  solum  naturalia  et  medicinalia,  cum  tamen 
sunt  ^  alkimistica,  et  pro  talibus  ea  introduxi.  Et  ille  tractatus 
est  valde  utilis  pro  naturalibus  et  medicinalibus  questionibus 
magnis,  circa  digestiones  et  humores,  et  circa  multa.  Sed  in 
principio  pono  enigmata,  et  postea  expono  ea  per  viam  dictam, 
ita  quod  nullus,  nisi  sapientissimus,  hec  ^  valeat  percipere. 
Nunc  vero  intendo  aliqua  explicare  que  prius  non  sunt  plana. 

Et  gratis  tot  scripturas  variavi  propter  duas  causas.  Prin- 
cipalis est  ut  Sanctitati  Vestre  possem  aperire  hec  magnalia, 
sicut  possibile  est  et  decet  ad  hoc  tempus. 

2a  est,  ut  ab  aliis  celentur.  Nam  vix  cadent  hec  4  scripta 
in  manu  alicujus  ;  et  non  euro  si  unum,  vel  2°,  vel  3a  videat 
quicunque ;  quia,  nisi  omnia  4  ^  diligenter  attendat,  nichil 
poterit  de  maximis  secretis  intelligere.  Et  quia  possibile  est 
per  aliquod  infortunium  quod  omnia  4°^  deveniant  in  manu  " 
alterius,  ideo  oportet,  justo  Dei  judicio,  et  omnium  sapientum 
consilio  et  exemplo,  quod  adhuc  sic  scribam  quod  vive  voci 
aliqua  reserventur ;  quia  nunquam  habita  est  completa  scrip- 
tura de  his,  nee  unquam  fiet,  cum  non  possit  fieri,  nisi  per 
homines  scientes  hec,  qui,  cogente  conscientia,  semper  occulta- 
bunt  ^  aliqua  que  necessaria  sunt  in  hac  parte.     Et  ^  precipue 

1  P.  om.  omnes.  "  W.  sapientientale.  ^  P.  comrminicat. 

4    P.    Sittt.  5    p^    Jjgc. 

^  P.  quatuor  :  om.  omnia.     C.  nisi  omnia  4°'"  viderit  et  ea  diligenter  attendat. 
''  P.  maniis,  *  C.  occultabant.  ^  P.  Et  hoc. 


OPUS  TERTIUM  83 

necessarium  est  ad  hoc^  tempus,  propter  viarum  discrimina, 
que  multipliciter  sunt  timenda.  Etiam  abhorreo  scriptori, 
quantumcumque  michi  familiari  et  secure,  tradere  planum  et 
perfectum  de  istis  tractatum  ;  quamvis  qui  hec  ^  scripsit  sit 
secundum  cor  meum. 


[De  expositione  enigmatum  Alkimie.] 

EXPOSITIO  igitur  enigmatum  universalis  est  hie  prime 
necessaria. 

Dicunt  igitur  philosophi  quod  sunt  corpora,  spiritus,^  et 
planete,  et  lapides,  et  multa."* 

Corpora  vero  sunt  ea  que  ab  igne  non  fugiunt,  nee  evapor- 
ant  in  fumum,^  ut  sunt  metalla,  et  lapides  proprie  sumpti,''  et 
alia  solida. 

Spiritus  vero  dicuntur  que  evolant  ab  igne,  ut  argentum 
vivum,  sulphur,  sal  ammoniacum,"  et  auripigmentum,  quod  est 
arsenicum. 

Planete  sunt  metalla,  secundum  quod  Avicenna  primo  libro 
de  Anima,  id  est  in  Scientia  Alkimie  Majori,  dicit. 

Nam  plumbum  dicitur  Saturnus  ;  stannum,^  Jubiter ;  fer- 
rum,  Mars;  aurum,  Sol;  cuprum,  Venus;  vivum  argentum, 
Mercurius  ;  argentum,  Luna. 

Quocumque  modo  aliter  ^  inveniatur  scriptum  in  libris,  est 
vicium  scriptoris,  vel  translatoris,  vel  occultatio.  Nam  aliquando 
invenitur  quod  es  comparatur  Marti  ;  sed  falsum  est.  Nam  es 
non  est  nisi  cuprum  coloratum  per  pulverem  calamine  :  et 
similiter  auricalcum  et  electrum  fiunt  de  cupro  per  eundem 
pulverem,  vel  per  pulverem  ^°  tucie,  sicut  declaravi  in  Opere 
Secundo.^^ 

Et  argentum  vivum  vocatur  aurum  vivum,  sicut  sepius 
abutitur  Avicenna  isto  verbo.^^ 

^  P.  om.  hoc.  ^  P.  hoc.  ^  P.  et  spiritus. 

■*  C.  multa  alia.         ■'  W.  funum  (or  sutmm).     P.  siimtnum. 

^  W.  sunpti.  ~'  W.  armoniacum. 

8  W.  P.  stagnum  :  P.  Jupiter,         ^  P.  alio  modo. 

^"  W.  om.  vel  per  pulverem.  ^^  Op.  Minus,  ed.  Brewer,  p.  385  et  seq. 

^-Cf.  Sanioris  Medicinae,  etc.,  p.  36. 


84  FRATRIS  ROGERI  BACON 

Aurum  etiam  aliquando  designatur  per  lapidem,  vel  corpus  ^ 
Hiberi  flu[fol.  197,  vjminis,  vel  Pactoli,  vel  Tagi,  vel  alterius  ; 
quia  in  istis  reperiuntur "'  grana  auri. 

Et  quia  Hybernici  dicuntur  ab  Hybero  fluvio  in  regno 
Castelle,  quia  ibi  sederunt  per  300  annos,  postquam  exiverunt 
de  Egipto,  mortuo  Pharaone  in  Mari  rubro,  antequam  rex 
Anglie  dederat  eis  insulam  Hybernie,  ut  historie  certe  narrant, 
ideo  aurum  vocatur  corpus  Hybernicum,  vel  lapis  Hybernicus, 
vel  aliquod  tale. 

Et  argentum  vocatur  margarita,  propter  colons  candorem ; 
et  unio  dicitur,  quia  margarita  et  unio  idem  sunt,  ut  docet 
Solinus  libro  de  Mirabilibus  Mundi.^  Nam  margarita  dicitur 
unio,  quia  numquam  nisi  una  simul  et  semel  generatur  in 
concha  marina.  Conche  enim  se  naturaliter  aperiunt  ad  rorem 
celi  capiendum  ;  *  et  una  gutta  roris  recepta,^  claudit  se,  et 
sua  virtute  coagulat  guttam  in  unionem  seu  margaritam. 
Vocatur  etiam  argentum  Anglia,  quia  ibi  habundat  argentum. 
Similiter  et  aurum  minus  rufum  vocatur  Anglia,  quia  ibi  oritur. 
Et  aurum  bonum  dicitur  Hispania,  vel  Apulia,  vel  Polonia, 
vel  alia  regio  ubi  bonum  aurum  habundat. 

Rubificare  vero  '^  est  facere  aurum,  et  albificare  est  facere 
argentum.  Et  convertere  Saturnum  in  Solem,  vel  in  His- 
paniam,  vel  in  ''  Apuliam,  vel  Poloniam,  est  facere  aurum  dc 
plumbo.  Et  convertere  Venerem  in  Lunam,  vel  in  Angliam, 
est  facere  argentum  de  cupro,  quia  aurum  habet  fieri  de  plumbo 
et  argentum  de  cupro.  Medicina,  vel  medicina  laxativa, 
vocatur  que,  projecta  in  plumbum  liquatum,  convertit  illud  in 
aurum ;  et  cuprum  convertit  in  argentum.  Et  hoc  vocatur 
elixir  in  omnibus  libris.  Majus  opus  dicitur  quando  fit  aurum, 
minus  quando  fit  argentum.  Item  minus  opus  vocatur  ^  quando 
una  libra  medicine  convertit  decem,  vel  20^  vel  usque  ad  100 
libras  metalli  vilioris  in  nobilius  ;  et  majus  opus  est,  quando 

1  P.  vel  per  corpus,  -  C.  adds  aliquando. 

■•*  Collect,  rer.  mem.  (ed.  Mommsen),  pp.  199-200  (from  Pliny). 

*  P.  accipiendum.  ^  P.  accepta.  ®  P.  om.  vero. 

^  P.  om,  in.  ®C.  diciter. 

^  P.  add.  vel  trigenta.    C.  vel  30. 


OPUS  TERTIUM  85 

tam  potens  est  medicina  quod  una  libra  ducentas  libras,  vel 
mille,  vel  mille  milHa  metalli  vilioris  convertit  in  nobilius.  Et 
quod  talis  medicina  sit  possibilis,  Avicenna  et  omnes  attes- 
tantur, 

Vel  majus  opus  dicitur  quando  fit  operatio  super  partes 
animalis  ut  queratur  medicina  ;  minus  ^  vero,  quando  super 
arsenicum,  vel  sulphur,  vel  aliud  corpus  ^  inanimatum,  vel 
super  plura  eorum,quia  nunquam  tam  nobilis  medicina  potest 
haberi  per  hec  inanimata  sicut  per  ^  partes  animalium. 

Dicuntur  autem  lapides  ilia  super  que  operatio  fit  in  prin- 
cipio  ;  sed  sunt  lapides  non  preparati,  ut  sunt  spiritus,  si  super 
eos  fiat  operatio,  vel  partes  animalium,  sicut  sunt  sanguis, 
capilli  et  ova. 

Lapis  vero  preparatus  est  medicina  inde  ^  facta,  quod  est 
ipsum  elixir,  potens  transmutare  metalla  viliora  in  nobiliora. 

Et  lapides  herbales  sunt  capilli.  Lapides  naturales  sunt 
ova.  Lapides  animales  sunt  sanguis,  sicut  Avicenna  dicit  primo 
Hbro  de  Anima.^ 

Quatuor  vero  elementa  aliquando  sumuntur  proprie,  sicut 
naturales  et  medici  accipiunt,  ut  terra,  aqua,  aer,  ignis,  Et  voc- 
antur  methaphorice  ^'  40^  spiritus  supradicti ;  et  40^  ^  humores  ; 
vel  4  ^  loca  mundi  principalia,  scilicet  Oriens,  Occidens,  Aquilo 
et  Auster  ;  vel  4  tempora  anni  ;  vel  4°^  partes  animalis  ^  prin- 
cipals, scilicet  cerebrum,  cor,  epar,  vasa  generationis  vel  ossa  : 
quia  singula  de  istis  rebus  singulis  sibi  invicem  respondent  in 
complexione.  Nam  unus  spirituum  est  ignee  nature,  et  unus 
humor,  et  unus  locus  similiter,  et  unum  tempus,  et  una  de 
partibus  animalis  ;  et  alia  respondent  aliis  elementis  per  or- 
dinem.  Aliquando^''  vero  nomina  elementorum ^^  transumuntur 
metaphorice  ad  humores,  qui  vocantur  elementa  per  omnes 
libros,  quia  in  quolibet  humore  unum  dominatur  elementum, 
cujus    sequitur    complexionem,   ut    manifeste   apparet.^^       Et 

^  C.  W.  Minor.  -  P.  om.  corpus.  "■  W.  om.  per. 

*  P.  jam.  ^  Sanioris  Medtcinae,  etc.,  p,  49. 

*  W.  methace.  '  p.  vel  quatuor.  ^  P.  om.  4. 
^Chominis.                    ^'^  P.  C.  aliier.  '^  P.  horiim  elementorum. 
^'^  P.  scitnr.     C.  ut  manifestetur. 


86  FRATRIS  ROGERI  BACON 

iterum  hii  ^  humores  habent  nomina  ilia  ^  que  dicta  sunt,^ 
spiritus,  loca,  terra  ^  et  cetera.  Sed,  preter  hec,  habent  nomina 
magis  propria  huic  scientie,  que  posui  et  explicavi  in  6to 
peccato  studii  ^  Theologie,  scilicet  in  generatione  rerum  ex 
dementis,  ubi  radices  Alkimie  [fol.  198,  r]  speculative  ex- 
posui.* 

[De  clavibus  Alkimie.] 

Claves  vero  artis  hujus  vocantur  operationes  que  fiunt  "^ 
secundum  precepta  hujus  scientie,  ut  habeatur  medicina  que 
vocatur  elixir.^  Et  hee®  claves  sunt:  Purificatio,^*'  distillatio, 
ablutio,  contritio,  assatio,  calcinatio,  mortificatio,  sublimatio, 
proportio,^^  incineratio,^^  resolutio,  congelatio,  fixio,  mundifi- 
catio,  liquatio,  projectio. 

Hec  enim  opera  sunt  nota  omnibus  peritis  in  hac  scientia, 
et  libri  pleni  sunt  his.  Et  quamplures  alkimiste  ^^  faciunt  hec 
opera,  sed  nesciunt  finem  ex  his  elicere  principalem.  Et  hie 
ordo  operationum  est  secundum  executionem,  sed  non  secun- 
dum intentionem  artificii.  Ad  cujus  ^*  occultationem  adduxi 
auctoritates  Aristotelis  in  primo  de  Anima  et  16°  de  Animali- 
bus ;  et  Auicenne  in  primo  Phisicorum,  et  6°  Metaphisice,  et 
alibi ;  quorum  omnium  expositio  est  quod  ordo  ^^  fiat  secundum 
executionem,  non  secundum  intentionem ;  quia  quod  est 
primum  in  intentione,  est  ultimum  in  executione,  et  econverso, 
ut  patet  cuilibet  sapienti. 

Spiritus  vero  occultus^^  in  partibus  animalium,  vel  in  oleo 
extracto  de  partibus  animalium,  vel  ^"  in  arsenico,  vel  sulphure, 
est  unus  de  humoribus,  scilicet  illud  quod  est  sanguis  in 
animalibus ;  sed  non  habet  nomen  sanguinis  in  aliis ;  et  ideo 
cum  reducitur  ad  materiam  ^^  communem  animatis  et  inanimatis, 

1  P.  om.  hii.  ^  C.  alia.  ^  P.  add  scilicet, 

•*  P.  om.  terra.  ^  P.  om.  studii. 

«  Cf.  Op.  Min.  (ed.  Brewer),  pp.  365-6  (?).  ^  P.  stint. 

«  P.  om.  ut— elixir.  ^  P.  hec.  "  P.  Putrefactia. 

^^  C.  proporcionatio.  ^"^W.  incarceratio :  P.  C.  inceratio. 

"W.  quamvis  alkimiste  plures.  ^^*  W.  om.  cujus. 

1'  W.  om.  ordo.  ^^  P.  occtiltatus. 

!■?  C.  W.  om.  vel.  ^^  P.  C.  naturam. 


OPUS  TERTIUM  87 

amittit  nomen  sanguinis,  et  vocatur  humor  calide  et  humide 
complexionis,  qui  fit  ^  in  animalibus  sanguis,  et  in  quern  cor- 
rumpitur  sanguis,  quando  transmutatur  a  calore^  suo  et  re- 
ducitur  ad  naturam  originalem  istius  humoris,  que  invenitur  in 
omnibus  rebus. 

Medicinam  vinculis  detineri  est  ^  eam  figi,  ne  ab  igne  evolet, 
et  hoc  est  principale  in  hoc '^  artificio.  Nam  si  evolet  in  vaporem, 
non  potest  convertere  vilius  metallum  in  nobilius.  Unde 
quando  investigare  se  dicunt  vincula  quibus  medicina  teneatur, 
volunt  querere  modos  ^  quibus  figatur,  id  est  quod  non  fugiat  ab 
igne  per  vaporem.  PrincipaHa  igitur  enigmata  hec  sunt  que  * 
exposui,  per  que  possunt  omnia  alia  intelligi ;  et  volo  de  cetero 
uti  eis,  ut  hie  est  necesse, 

Pluribus  autem  modis  fiunt  Sol  et  Luna  per  artificia  ;  ^ 
uno  ^  modo  ex  Mercuric  et  sulphure,  sicut  fiunt  per  naturam  in 
ventre  terre,  quia  omnia  metalla  fiunt  ex  eis,^  secundum  quod 
exposui  in  Opere  2°  evidenter. 

Sol  igitur  ^^  fit  ex  Mercurio  vivo  purissimo  et  ex  sulphure 
optimo  ;  sed  oportet  hec  mundari  ^^  usque  ad  ilium  gradum 
ad  quem  natura  pertingit  in  visceribus  terre :  et  sic  de 
aliis.^^ 

Alii  vero  laborant  in  solo  Mercurio,  ut  convertatur  in  Lunam 
et  Solem.  Nam  bene  vident  quod  convertitur  in  Saturnum  ; 
quia  mortificant  Mercurium  in  Saturno  ;  et  ipsum  mortificatum 
ponunt  cum  thure  et  sarcacolla,  et  fit  plumbum.  Et  ideo 
laborant  ut  sic,!'^  per  aliquas  res  admixtas,  faciant  Lunam  et 
Solem,  quia  qua  ratione^*  potest  ^^  fieri  Saturnus  per  artificium  ex 
Mercurio,  et  alia  metalla  similiter,  cum  Mercurius  sit  materia 
omnium  metallorum. 

Sunt  vero  aliqui  falsarii  qui  reddunt  bene  Mercurium 
malleabilem  et  bene  coloratura, sicut  veram  Lunam,-^"  et  habens^'' 

1  P.  sit.  2  p,  colore.  »  P.  et  (for  est). 

^  P.  isto.  ''  C.  nodos.  ^  P.  C.  que  jam. 

^  P.  artificium.  ^  P.  Nam  uno.  "  P.  C.  illis. 

^°  P.  C.  ergo.  "C.  emendare.  ^^  P.  C.  argento. 

^•' W.  et  sic  laborant.  ^^  P.  C.  Et  qua  ratione ;  om.  quia. 

^^  C.  possunt.  '*'  W.  vera  luna.  '"  C.  om.  habens. 


88  FRATRIS  ROGERI  BACON 

pondus  Lune,  et  funditur  sicut  Luna  ;  sed  cum  ponitur  in  igne, 
non  rubescit  sicut  ipsa. 

Sunt  etiam  alii  sophiste,  qui  habent  aquas  albificantes  et 
rubificantes/  de  quibus  docetur  in  libro  de  Aquis,  qui  est  notus, 
et  mundificant  et  sublimant  spiritus,  scilicet  arsenicum,  et  salem 
armoniacum,  et  alios,  et  purificant  Venerem"  et  Saturnum  per 
aquas  dictas,  et  liquant  Saturnum  et  Venerem,  et  projiciunt 
spiritus  mundificativos  ^  in  ea,  et  sic  albificant  ilia,  et  rubificant ; 
ita  quod  illi  qui  sunt  subtiles  in  hoc  artificio  faciunt  metalla  ita 
similia  Soli  et  Lune,  quod  ad  oculum  discerni  non  possunt, 
nee  ad  tactum  cotis,  per  quem  probatur  Sol,  nee  per  pondus, 
nee  per  fusionem  unam,  nee  duas,  nee  tres ;  [fol.  198,  v]  sed 
tantum  potest  ^  fundi  et  purgari  per  modos  quos  scripsi  in  Opere 
Secundo,  de  purificatione  auri  et  argenti,  ita  ^  quod  colorem 
amitta'11: ''  et  redeant  ad  naturam  propriam  Veneris  et 
Saturni. 

Alii  accipiunt  4or  elementa,  que  vocantur  aqua  vite,  et 
humor  aereus,  et  virtus  ignea,  et  calx,  de  quibus  scripsi  in 
loco  suo,  et  calcem  Saturni,  et  calcem  Solis,  et  Mercurium 
sublimatum  ;  et  ponunt  duo  pondera  de  calce,  et  tria  ~  de  aqua 
vite,  et  tot  de  humore  aereo,  et  unum  pondus  et  dimidium  de 
virtute  ignea,  et  medium  ^  pondus  Mercurii,  et  complent  Solem,^ 
quem  desiderant. 

Similiter  pro  Luna  accipiunt  tria  de  calce,  duo  de  aqua 
vite,  et  tot  de  humore  aereo,  et  medium  pondus  Mercurii. 

Quidam  vero  accipiunt  sola  4°^  elementa,  et  in  pondere 
equali,  et  illi  non  solum  credunt  facere  de  Sole  quantum  ^" 
volunt,  sed  reputant  se  pervenire  ad  materiam  primam,  de  qua 
Aristoteles  dicit  90  Metaphisice,^^  quod  ex  aceto  non  fit  vinum, 
nee  ex  mortuo  vivum,  nisi  fiat  resolutio  ^'^  ad  materiam  primam. 

Hec  igitur  nunc  suflficiant.     Nam  habetur  hie  tota  philo- 

1  P.  om.  et  riibificantes.  C.  transposes  the  two  clauses,  De  quibus — iioius  est 
preceding  sutit  etiam — rxibificantes. 

-  W.  venerent.  ^  P.  mundificatos.  ^  C.  possunt. 

5  P.  W.  C.  om.  ita.  ^  P.  amittunt. 

^  C.  tercia.  ^  C.  ■unum. 

^  W.  complent  solent :  P.  complet  solem.  ^"  C.  quod. 

1^  Metaph.  lib.  vii,  cap.  v.  §  4.  ^'  C.  reductio  alias  resolutio. 


OPUS  TERTIUM  89 

sophorum  intentio.  Et  per  hec,  cum  aliis  que  scripsi,  potest 
Vestra  Sapientia  cum  sapiente  ^  conferre,  et  omnem  convincere 
fraudulentum, 

ffinitur  2m  opus  fratris 

Roger!  Bacon.  ^ 

^  P.  cum  omtii  sapiente. 

2 P.  omits  this  colophon  and  continues:  Hie  incipii  magnus  traciatus  et 
nobilis :  De  rerutn  naturalium  generatione,  etc.  (See  Introduction.)  No  colophon 
in  C. 


INDEX. 


Abraham,  4,  57, 

Adam,  57. 

Albertus  Magnus,  48  n. 

Albumasar,  3,  8,  71. 

Alcoran,  72. 

Alexander,  3, 10, 11,  12,  15,  46,  50,  53-4, 
80. 

Alhacen,  20,  23,  24,  26,  27. 

Alkimia,  etc.,  12,  13,  14,  20  n.,  45  «.,  46, 
77-8,  81  et  seq. 

Alkindi,  Jac,  20,  23,  26, 

Alpetragius,  20  «,  42  n. 

Alpharabius,  65,  68,  70,  73. 

Ambrosius,  S.,  49. 

Anglia,  84. 

Antichristus,  11,  12,  17,  19,  54,  65. 

Apulia,  84. 

Arates,  49. 

Aristoteles,  16,  48,  65,  68,  69,  76; 
Analyt.  Pos^.,  34;  De  anima,  26, 
27,  86 ;  De  animalibus,  23,  24,  86  ; 
De  Ccelo,  34 ;  De  generatione,  2 ; 
Liber  ignium  (?)  50  ;  Metaph.,  47, 
68,  88;  Meteorol.,  36,  47;  Phys., 
70 ;  Polit.,  55,  62,  65  ;  De  sensu, 
26  ;  Topica,  2;^  ;  Z)e  vegetabilibus, 
see  Nicolaus  Damascenus,  Deplan- 
tis ;  Secretum  Secretorum,  12,  13, 
43  w,,  46,  50,  cio ;  Arist.  et  Alex. 
Magnus,  10,  15,  50,  53,  54,  80,  81. 

Arte  notoria,  liber  de,  48. 

Arthephius,  47. 

"  artiste,"  39,  76. 

Augustinus,  S.,  23,  30,  76. 

Aulus  Gellius,  81  w. 

Averroes,  2,  23,  24. 

Avicenna,  23,  24,  70;  De  anima  or 
Scientia  majoris  alkimie,  50,  81, 
83,  85 ;  De  animalibus,  2,  4 ;  Met- 
aph.,  or  De  radicibus  moralis  philo- 
sophie,  65,  68,  71,  72,  86  ;  Phys.,  86. 

Basilius,  S.,  49. 
"  belenum,"  13. 

Caldei,  4. 

Caspie  porta,  11. 

Castella,  84. 

Christiani,  9,  ii,  19,  60,  62,  66,  70,  72. 


Damieta,  19. 
Daniel,  71. 
David,  45, 

Egiptus,  Egiptii,  4,  84. 
Esdras,  57,  71. 
Ethicus,  II  w,  50. 
Euclides,  20. 

FaNTASMATUM  LIBER,  48. 

Francia,  19. 

Gedeon,  51, 

Gog,  II. 

Greci,  4;  grece,  41 ;  grecus  ignis,  51. 

Gregorius,  S.,  63. 

Haly,  6,  7. 

Hebrei,  57,  66,  see  Judei. 
Heretici,  11,  62. 
Hibernia,  Hibernici,  84, 
Hiberus,  84. 
Hircanorum  Monies,  11. 
Hispania,  84. 

Idolatre,  9,  II,  19,  66,  70. 

leronimus,  11,  50. 

Infideles,  11,  12,  18,  19,  41,  60,  62,  63, 

79- 
Isaias,  42,  73. 
Isidorus,  16,  50. 

JACOB.US,  S.,  40,  62. 

Jerusalem,  13. 

Jesus  Christus,  3,  56,  57,  62,  66,  67,70, 

71,  72,  73,  74. 
Johannes  Bapt.,  73. 
Johannes  (discipulus  Rogeri  Bacon),  61, 

82. 
Johannes  Evang.,  73. 
Josephus,  45,  71. 
Judei,  9,  II,  6g,  71,  72. 

Latini,  4,  II,  20,  33,  39,  44,  58  n.,  76; 

latine  41. 
Lodowicus  rex  Francie,  ig. 


(91) 


'92 


INDEX 


Madianite,  51. 

magica,  magi,  etc.,  16,  17,  18,  47,  48, 

49,  50,  52,  53- 
magister  in  theol.  famosus,  40. 
magnes,  49,  50. 
Magog,  II. 

Mahometus,  3,  70,  71,  72,  73,  74. 
Marbod,  liber  lapidum,  81  n. 
Maria,  B.  V.  M.,  3,  56,  72,  73. 
martagon,  13. 
medicina,  etc.,  6,  12,  13,  14,  16,  21,  44, 

45.  46,  52,  53,  78,  80,  82,  84,  85,  86, 

87. 
Meni  (Manes)  3. 
Mesahala,  25. 

Metaphysica  (Rogeri  Bacon),  56. 
Morte  anime,  liber  de,  48. 
Moses,  70,  71,  73,  74. 

NeSTORIANI,   II. 

Nichoalite,  11. 

Nicholaus  Damascenus,  De  Plantis,  2. 

Noe,  4,  57. 

Officiis   et    Potestatibus    Spiri- 

tuum,  liber  de,  48. 
Origenes,  11. 
Orosius,  53  n. 

Pactolus,  84. 

Pagani,  9,  11,  66,  70. 

Parisius,  doctores,  74. 

Paulus,  S.,  40,  60,  62  (i  Cor  ii.  6),  64. 

Persia,  3,  13. 

Petrus,  S.,  63. 

Pharao,  84. 

Plato,  16. 

Plinius,  17,  50. 


Polonia,  84. 

Ptolomeus,  25,  42  n. ;  Centilog.,  6, 7,  48 ; 
De  Disposit.  Sphere,  48;  Perspec- 
tiva,  20,  23,  25,  27,  28,  29,  31,  33  ; 
Quadripart.,  48. 

pulvis  salis  petre,  51. 

Rogeri  Bacon,  Opus  Majus,  passim 
Opus  Minus  or  Secundum,  i  «.,  18 
53,  77-9,  81,  82,  83,  86,  87,  88,  89 
Opus  Tertium,  passim ;  De  mult 
Specierum,  34-5 ;  De  rerum  na 
turalium  generafione,  89  «.;  De 
secretis  operibus  natures,  48  m.,  81 
n. ;  Metaphysica,  56 ;  Discipulus 
Johannes,  61,  82  ;  Scriptor,  83. 

Sacramentum  altaris,  74-5. 
Salamon,  4,  57  ;  liber  de  sigillis  Sala- 

monis,  48. 
Saraceni,  g,  11,  19,  66,  70,  72. 
Scismatici,  9,  11,  62. 
Sem,  4. 

Seneca,  36-7,  60,  61,  71. 
Septuaginta  interpretes,i42. 
Sibille,  57,  71. 

Solinus,  de  mirah.  mundi,  84. 
Specula,  18,  35-6,  38,  40,  41,  51-2. 
Speculis,  liber  de,  20,  36. 

Tagus,  84. 

Tartari,  9,  11,  12,  13,  19,  66,  70. 
Testamentum  Patriarcharum,  57,  71. 
Tideus,  20,  23. 

Uz,  4. 

ViSU,  LIBER  DE,  20,  33. 


BRITISH  SOCIETY  OF  FRANCISCAN 
STUDIES. 

Publications. 

Vol.  I.  Liber  Exemplorum  ad  usum  praedicantium  saeculo 
xiii.  compositus  a  quodam  Fratre  Minore  Anglico  de 
Provincia  Hiberniae,  secundum  codicem  Dunelmensem 
editus  per  A.  G,  Little.      1908. 

Vol.  II,  Fratris  Johannis  Pecham,  quondam  Archiepiscopi 
Cantuariensis,  Tractatus  Tres  de  Paupertate,  cum  Biblio- 
graphia,  ediderunt  C.  L.  Kingsford,  A.  G.  Little,  F.  Tocco. 
1910. 

Vol.  III.  Fratris  Rogeri  Bacon,  Compendium  Studii  Theologiae, 
edidit  H.  Rashdall,  una  cum  Appendice  de  Operibus 
Rogeri  Bacon,  edita  per  A.  G.  Little.      1911, 

Extra  Series,  Vol.  I.  Franciscan  Essays,  by  Paul  Sabatier 
and  others  (Father  Cuthbert,  O.S,F,C,,  Father  Paschal 
Robinson,  O.S,F,,  Edmund  G.  Gardner,  A.  G.  Little,  Miss 
Evelyn  Underbill,  Miss  E.  Gurney  Salter).      191 2. 

In  preparation. 
Collectanea  Franciscana,  by  Rev,    H.   M.  Bannister,   M,   R, 

James,  A.  G.  Little,  and  others. 
Collectanea  Hiberno-Minoritica,  edited  by  Rev.  Father  Fitz- 

maurice,  O.F.M. 
The  Register  of  the  Grey  Friars  of  London,  edited  by  C.  L. 

Kingsford. 

Volumes  are  supplied  only  to  Members.      Subscription,  i  oj".  6rf'. 

a  year. 

Secretary  and  Treasurer : — 

PAUL  DESCOURS, 

65  Deauville  Road, 

Clapham  Park,  London,  S,W,. 

(93)